अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] द्वितीयं कोशस्थानम् ३२९
सदृशफलत्वादनयोर्निष्यन्दफलम् ।
पौरुषं द्वयोः ॥ ५६ ॥
सहभूसंप्रयुक्तकहेत्वोः पुरुषकारफलम् । पुरुषभावान्यतिरेकात् पुरुषकारः
पुरुष एव, तस्य फलं पौरुषम् ।
कोऽयं पुरुषकारो नाम ? यस्य धर्मस्य यत् कारित्रम् । पुरुषकार इव हि
पुरुषकारः । तद्यथा—काकजङ्घा ओषधिः, मत्तहस्ती मनुष्य इति ।
किमन्येषामप्यस्ति पुरुषकारफलम् ? उताहो द्वयोरेव ? अन्येषामप्यस्त्यन्यत्र
विपाकहेतोः; यस्मात् सहोत्पन्नं' समनन्तरोत्पन्नं वा पुरुषकारफलं भवति । न
चैव२ विपाकः ।
“पौरुषं द्वयोः” इति । पुरुषकारफलमेव सहभूसंप्रयुक्तकहेत्वोरित्य-
वधारणम् । पुरुषकारस्य फलं पौरुषम्, पुरुषकारफलमित्यर्थः । पुरुषभावा-
व्यतिरेकात्