अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

११५८ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ समापत्ति-
एवाहून्नुत्पादयति; निःक्लेशत्वात्, समाधिवशित्वाच्च । दृष्टि प्राप्तस्य
यद्यपि तीक्ष्णेन्द्रियत्वात् समाधौ वशित्वम्, न तु निःक्लेशः । समयविमुक्तो
यद्यपि निःक्लेशः, न त्वस्य समाधौ वशित्वमिति ।
केनाश्रयेण कति ध्यानानारूप्याः सम्मुखीक्रियन्ते ?
स्वाधोभूम्याश्रया एव,
ध्यानाश्रया एव ।
ध्यानानारूप्याः,
भवाग्रं भवाग्रे च सम्मुखीक्रियते, अधश्च यावत् कामधातौ । शेषाणि
स्वस्यां भूमावधश्चेति ।
किं कारणमूर्ध्वोपपन्नो नाधरां समापत्तिं सम्मुखीकरोति ? यस्मात्तस्य
वृथाऽधरम् ॥ १९ ॥
नहि तस्याधरेण समापत्तिद्रव्येण किञ्चित् प्रयोजनं विधीयते;
निहीनत्वात् ॥ १९ ॥
उत्सर्गं कृत्वापवादं करोति—
आर्याकिञ्चन्यसाम्मुख्यात् भवाग्रे त्वास्रवक्षयः ।
भवाग्रे तूपपन्नस्यानास्रवाकिञ्चन्यायतनसम्मुखीभावादास्रवक्षयो
भवति ।
कथं तत्रोपपन्नस्य तत्सम्मुखीभावः ? स्वस्याभावात्, तस्य
चाभ्यासात् ।
विधीयत इति । क्रियत इत्यर्थः । स्थाप्यत इति वा । किं कारणम् ?
निहीनत्वात् ॥ १८-१९ ॥
“आर्याकिञ्चन्यसाम्मुख्यात्” इति । आर्यमनास्रवम् । अनास्रवस्य
आकिञ्चन्यायतनस्य साम्मुख्यात् सम्मुखीभावात् ।
भवाग्रे जातस्यास्रवप्रहाणं भवति । तु-शब्दोऽपवादार्थं द्योतयति ।
स्वस्याभावादिति । भवाग्रिकस्यानास्रवस्य मार्गस्याभावादित्यर्थः ।
तस्य चाभ्यासादिति । तस्य आकिञ्चन्यायतनस्य अनास्रवस्याभ्यासात्,
सन्निकृष्टत्वात् ।