अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] अष्टमं कोशस्थानम् ११५३
यस्मात्¹ कामधातावुपपद्यमानो विजहाति" इति ।
अनास्रवं तु वैराग्यात्,
'अतद्वान् लभते' इति वर्तते । तद्वांस्तु क्षयज्ञानतोऽप्यशैक्षं लभते ।
इन्द्रियसञ्चारतोऽपि शैक्षाशैक्षम् । ननु च नियमावक्रान्तितोऽप्यनास्रवं
प्रथयतो लभते ? नावश्यम्; आनुपूर्विकेणालाभात् । यथा त्ववश्यं लभते
तथोक्तम् ।
क्लिष्टं हान्युपपत्तितः ॥ १४ ॥
'अतद्वान् लभते' इत्येवानुवर्तते । परिहाणितो यदि तद्वैराग्यात् परि-
हीयते । उपपत्तितो यद्युपरिभूमेरधरायामुपपद्यते ॥ १४ ॥
कतमस्मात् समापत्तिद्रव्यादनन्तर कत्युपपद्यन्ते ? अनास्रवप्रथम-
ध्यानान्तर षडुत्पद्यन्ते— स्वभूमिके शुद्ध नास्रवे² द्वितीयतृतीयध्यानभूमिके च ।
आकिञ्चन्यायतनानन्तरं सप्त स्वभूमिके शुद्धकानास्रवे, विज्ञानाकाशानन्त्या-
यतनभूमिके च । भवाग्रं शुद्धकमेव, अनास्रवाभावात् । द्वितीयध्यानान्तर-
वैराग्यपरिहाण्या त्यज्यते । यदा कामधातुवैराग्यात् परिहीयते, तदा शुद्धकं
त्यज्यते । उपरिष्टाद् ब्रह्मलोक उपपद्यमानो लभत इति । द्वितीयादिभ्यो
ब्रह्मलोक उपपद्यमानं हानभागीय॑ तद्भूमिकक्लेशवदेव लभते । तस्मात्
मधातावुपपद्यमानो विजहातीति । तस्माद् ब्रह्मलोकात् कामधातावुप-
.द्यमानो विजहाति ।
इन्द्रियसञ्चारतोऽपि शैक्षाशैक्षमिति । श्रद्धाविमुक्तो दृष्टिप्राप्तायां
शैक्षं लभते । समयविमुक्तोऽप्यकोप्याप्रतिवेधे अशैक्षं लभते ।
नावश्यम्, आनुपूर्विकेणालाभादिति ३ । यद्यानुपूर्विकोजनागम्यसन्नि-
श्रयेण नियममवक्रामति, न लभते ॥ १४ ॥
स्वभूमिके शुद्धानास्रवे इति । व्युत्थानकाले प्रवाहतश्च । द्वितीय-
तृतीयध्यानभूमिके चेति । मिश्रकामिश्रतानुलोमसमापत्तौ व्युत्क्रान्तका-
समापत्तौ च । सप्तस्वभूमिके शुद्धकानास्रवे इति । पूर्ववत् विज्ञानाकाश-
नन्त्यायतनभूमिके च । तथैव प्रतिलोमसमापत्तौ । भवाग्रं शुद्धकमेव,
अनास्रवाभावादिति । मान्द्यादनास्रवं नास्तीत्युक्तम् । अनुलोमसमापत्तौ तु
१. तस्मात् पुन. - का० । २. शुद्धका० - का० ।
३. ०केनालाभा० -- जा० ।