अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

११४० भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ समापत्ति-
लोकोत्तरमनास्रवम् ॥ ६ ॥
यल्लोकोत्तरं समापत्तिद्रव्यं तदनास्रवम् । एषां च समापत्तिद्रव्याणां
ध्यानान्येव भवन्ति, नारूप्याः ॥ ६ ॥
तत्र
पञ्चाद्ये,
प्रथमे भागे पञ्चाङ्गानि ।
तर्कचारौ च प्रीतिसौख्यसमाधयः ।
वितर्कः, विचारः, प्रीतिः, सुखम्, चित्तैकाग्रता च-इत्येतानि
पञ्चाङ्गानि । समाधिः किलाङ्गं ध्यानं च । शेषाण्यङ्गानीति । यथा तु
चतुरङ्गसेना१, एवं पञ्चाङ्गध्यानम्२ ।
प्रीत्यादयः प्रसादश्च द्वितीयेऽङ्गचतुष्टयम् ॥ ७ ॥
द्वितीये ध्याने चत्वार्यङ्गानि—अध्यात्मसम्प्रसादः, प्रीतिः, सुखम्,
चित्तैकाग्रता च ॥ ७ ॥
तृतीये पञ्च तूपेक्षा स्मृतिः प्रज्ञा सुखं स्थितिः ।
तृतीये तु ध्याने पञ्चाङ्गानि—उपेक्षा, स्मृतिः, सम्प्रज्ञानम्, सुखम्,
यदास्वादयति तस्माद् व्युत्थित इति । शुद्धकात् । येनास्वादयति
तत्समापन्न इति । आस्वादनासम्प्रयुक्तम् ॥ ६ ॥
यथा तु३ चतुरङ्गसेना । नाङ्गेभ्योऽर्थान्तरभूता । एवं पञ्चाङ्गध्यानं
नार्थान्तरमिति स्वमतं दर्शयति । प्रीत्यादय इति । पूर्वोक्ताः प्रीति-सुख-
चित्तैकाग्रताः ।
अध्यात्मसम्प्रसादश्चेति । चतुरङ्गं द्वितीयम् ॥ ७ ॥
“तृतीये पञ्च तूपेक्षा” इति । संस्कारोपेक्षात्र गृह्यते । या प्रीतिर-
नाभोगलक्षणा । स्मृतिः उपेक्षानिमित्तस्यासम्प्रमोषः । स्मृत्यसम्प्रमोषे
१. चतुरङ्गा सेना—का० । २. पञ्चाङ्ग ध्यानम्—कां० ।
३. यथान्त—जा० ।