अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

११९८ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ ज्ञान-
किं खलु निर्माणचित्तादेव स्यात् व्युत्थानम् ? नास्त्येतत् । यस्मा-
दुच्यते—
शुद्धात् तत् स्वतश्च,
शुद्धकाद्ध्यानादन्तरं निर्माणचित्तमुत्पद्यते निर्माणचित्ताद्वा, नान्यतः ।
ततोऽपि ते ॥ ५० ॥
निर्माणचित्तादपि शुद्धकं ध्यानं निर्माणचित्तं चोत्पद्यते, नान्यत् । न
हि समाधिफलस्थितस्याप्रविश्य पुनः समाधिं तस्माद् व्युत्थानमस्ति ॥५०॥
सर्वस्य च निर्मितस्य
स्वभूमिकेन निर्माणम्,
नान्यभूमिकेन निर्माणचित्तेनान्यभूमिकं निर्माणं निर्मीयते ।
भाषणं त्वधरेण च ।
स्वभूमिकेन चेति च-शब्दः । कामधातुप्रथमध्यानभूमिको हि निर्मितः
स्वभूमिकेनेव चित्तेन भाष्यते। ऊर्ध्वभूमिकस्तु प्रथमध्यानभूमिकेन; ऊर्ध्वं
विज्ञप्तिसमुत्थापकाभावात् ।
बहूनां निर्मितानां भाषणं
निर्मात्रैव सहाशास्तुः,
ध्यानवल्लाभ¹ इति । मौलध्यानानामिव वैराग्यतो निर्माणचित्तानां
लाभः ।
शुद्धकाद् ध्यानाद् अनन्तरं निर्माणचित्तमिति । निर्माणचित्त-
सम्मुखीभावे यदाद्यं तत् शुद्धकादुत्पद्यते । निर्माणचित्ताद्धेति । द्वितीयादिप्रवाहे ।
निर्माणचित्तादपि शुद्धकमिति । निर्माणचित्ताद् व्युत्थाने निर्माणचित्तं
च प्रवाहे । समाधिफलस्थितस्येति । समाधिनिर्माणचित्तस्थितस्य ॥ ५० ॥
ऊर्ध्वभूमिकस्त्विति । द्वितीयादिध्यानभूमिकः । प्रथमध्यानभूमिकेन
भाष्यते । ऊर्ध्वं द्वितीयादिषु विज्ञप्तिसमुत्थापकस्य सवितर्कस्य सविचारस्य
चित्तस्याभावात् ।
१. ध्यानवान् लाभ—जा० ।