अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

१०४६ भाष्यस्फुटार्थासहितेऽभिधर्मकोशे [ ज्ञान-

ज्ञेयस्वलक्षणाकारम्,
सास्रवं परचित्तज्ञानं ज्ञेयानां चित्तचैत्तानां यत् स्वलक्षणं तदाकारयति;
स्वलक्षणग्राहकत्वात् ।
उभयमपि तु
एकैकद्रव्यगोचरम् ॥ ११ ॥
यदा चित्तं गृह्णाति न तदा चित्तानाम्, यदा वेदनां न तदा संज्ञामित्येव-
मादि ।
यत्तर्हि भगवतोक्तम्—“सरागं चित्तं सरागं चित्तमिति यथाभूतं
प्रजानाति” इत्येवमादि । न तयोर्युगपद्ग्रहणम्; वस्त्रमलयुगपद्ग्रहणवत् ।
सरागं चित्तमिति द्विधा सरागता—संसृष्टसरागता, संयुक्तसरागता१
च । तत्र सरागसंप्रयुक्तं चित्तं द्वाभ्यां सरागं ततोऽन्यत् सास्रवं संयोगसरागता
सरागम् ।
अत्र तु सूत्रे रागसम्प्रयुक्तं सरागं रागप्रतिपक्षे विगतमित्येके । यदि
रागेणासम्प्रयुक्तं विगतरागं स्यात्, अन्यक्लेशसम्प्रयुक्तमपि स्यात् ।
प्रजानाति । वस्त्रमलयुगपद्ग्रहणवदिति । यथा वस्त्रमलयोर्न युगपद् गृह-
णम्, तद्वत् । कथम् ? यथा यदा वस्त्रमिति परिच्छिन्नाकारं विज्ञानमुत्पद्यते,
न तदा मलं गृह्णाति; यदा च मलमिति परिच्छिन्नाकारं विज्ञानमुत्पद्यते, न
तदा वस्त्रं गृह्णाति ।
संसृष्टसरागता संयुक्तसरागता चेति । संसृष्टसरागता, सम्प्रयोगात् ।
संयुक्तसरागता रागप्राप्त्यनुबन्धादित्येके । अनुशयानरागालम्बनत्वादित्यपरे ।
द्वाभ्यामिति । संसृष्टसर्गतया, संयुक्तसर्गतया चेति । ततोऽन्य