अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] सप्तमं कोशस्थानम् १०४५
अन्वयज्ञानं तु सर्वथा नास्ति कामधातुप्रतिपक्षः ॥ ९ ॥
एषां दशानां ज्ञानानां
धर्मज्ञानान्वयज्ञानं षोडशाकारम्,
तान् पुरस्तादुपदेक्ष्यामः ।
अन्यथा ।
तथा च सांवृतम् ,
संवृतिज्ञानं षोडशाकारमन्यथाकारं च; सर्वधर्माणां स्वसामान्य-
लक्षणादिग्रहणात् ।
स्वैः स्वैः सत्याकारैश्चतुष्टयम् ॥ १० ॥
दुःखसमुदयनिरोधमार्गज्ञानानि स्वैः स्वैः सत्याकारैः प्रवर्तन्त इत्येकैकं
चतुराकारं भवन्ति ॥ १० ॥
तथा परमनोज्ञानं निर्मलम् ,
अनास्रवं परचित्तज्ञानं तथैव; स्वसत्याकारत्वाच्चतुराकारं
मार्गज्ञानत्वात् ।
समलं पुनः ।
अन्वयमिति । अन्वेतीत्यन्वयम् = ज्ञानम् ।
सर्वथेति । भावनामार्गसंगृहीतमपि ॥ ९ ॥
तान् पुरस्तादिति । तान् अनित्यादीन् आकारान् ऊर्ध्वं व्याख्या-
स्यामः । षोडशाकारमूष्मगतादिषु । स्वसामान्यलक्षणादिग्रहणादिति ।
स्वलक्षणग्रहणात्, सामान्यलक्षणग्रहणाच्च । आदिशब्देन 'भुङ्क्ष्व', 'तिष्ठ',
'गच्छ' इत्येवमाकारं च । न ह्येते स्वलक्षणाकाराः, किं तर्हि ? एवमाकारा
एवेति ॥ १० ॥
उभयमपि त्विति । सास्रवानास्रवम् । यत्तर्हीति विस्तरः । रागस्य
चित्तस्य च युगपद् ग्रहणमित्यभिप्रायः । सूत्रं पुनरेवं पठ्यते— “सरागं चित्तं
सरागं चित्तमिति यथाभूतं प्रजानाति, विगतरागं चित्तं विगतरागं चित्त-
मिति यथाभूतं प्रजानाति । यथा सरागम् विगतरागम्; एवं सद्वेषम् विगत-
द्वेषम्, समोहम् विगतमोहम्, संक्षिप्तम् विक्षिप्तम्, लीनं प्रगृहीतम्, उद्ध-
तम् अनुद्धतम्, अव्युपशान्तं भावितम्, अविमुक्तं विमुक्तमिति यथाभूतं