अभिधर्मकोश एवं भाष्य (आचार्य वसुबन्धु - स्फुटार्था व्याख्या सहित सम्पूर्ण बौद्ध दर्शन महाकोश)

निर्देशः ] सप्तमं कोशस्थानम् १०४१
धर्मज्ञानमेकं ज्ञानं सप्तानां च भागो¹ दुःखसमुदयनिरोधमार्गक्षयानु-
त्पादपरचित्तज्ञानानाम् ।
एवमन्वयज्ञानम् ।
दुःखज्ञानमेकं ज्ञानं चतुर्णां च भागो धर्मान्वयक्षयानुत्पादज्ञानानाम् ।
एवं समुदयनिरोधज्ञाने चतुर्णां भागः ।
मार्गज्ञानमेकं ज्ञानं पञ्चानां च भागो चतुर्णामनन्तरोक्तानाम् पर-
चित्तस्य च ।
परचित्तज्ञानमेकं ज्ञानं चतुर्णां च भागो धर्मान्वयमार्गसंवृतिज्ञानानाम् ।
ज्ञानं धर्मज्ञानमेव । सप्तानां च भागो दुःख-समुदय-निरोध-मार्ग-परचित्त-
क्षयानुत्पादज्ञानानाम् । कथम् ? दुःखज्ञानं धर्मान्वयज्ञानस्वभावम्, तस्य यो
धर्मज्ञानभागः तद् धर्मज्ञानम् । एवं समुदयज्ञानस्य, यावद् अनुत्पादज्ञानस्य
धर्मान्वयज्ञानस्वभावस्य यो धर्मज्ञानभागः तद् धर्मज्ञानम्; न त्वन्वयज्ञानभाग
इति । परचित्तज्ञानस्य तु धर्मान्वयमार्गसंवृतिज्ञानस्वभावस्य धर्मज्ञानभागो
धर्मज्ञानमिति ।
एवमन्वयज्ञानम् । एकमन्वयज्ञानमेव । सप्तानां च भागः । तेषामेव
दुःखज्ञानादीनां योऽन्वयज्ञानभागः, तदन्वयज्ञानमिति योज्यम् ।
दुःखज्ञानं दशसु ज्ञानेष्वेकं ज्ञानम् । तदेव दुःखज्ञानम् । चतुर्णां च
भागो धर्मान्वयक्षयानुत्पादज्ञानानाम् । एतानि हि धर्मज्ञानादीनि चत्वारि
चतुःसत्यालम्बनानि भवन्ति । य एषां दुःखसत्यालम्बनो भागः तद्
दुःखज्ञानम्, नान्यो भाग इति ।
एवं समुदय-निरोधज्ञाने योज्ये । प्रत्येकम् । एकं ज्ञानं समुदयज्ञानम्
निरोधज्ञानं वा । चतुर्णां च भागः । धर्मान्वयक्षयानुत्पादज्ञानानां यः
समुदयालम्बनभागः, निरोधालम्बनभागो वा । तत् समुदयज्ञानम्, निरोध-
ज्ञानं च ।
मार्गज्ञानं दशसु ज्ञानेष्वेकं ज्ञानम् । तदेव मार्गज्ञानम् । पञ्चानां च
भागः । धर्मान्वय-क्षयानुत्पाद-परचित्तज्ञानानाम् । एतानि पञ्च मार्ग-
ज्ञानानि मार्गज्ञानस्वभावानि भवन्ति । य एषां मार्गज्ञानभागः तत् मार्ग-
ज्ञानम्, नेतर इति ।
परचित्तज्ञानं दशसु ज्ञानेष्वेकं ज्ञानं तदेव परचित्तज्ञानम् । चतुर्णां च
१. भागः ।—का० । एवमुपर्यपि सर्वत्र ।