१०८ उपनिषद् (साधना खण्ड - भाग ३)

CC0. In Public Domain. Digitization by eGangotri
चाक्षुषोपनिषत्
ॐ अथातश्चाक्षुषीं पठितसिद्धविद्यां चक्षुरोगहरां व्याख्या-
स्यामः। यच्चक्षू रोगाः सर्वतो नश्यति । चाक्षुषो दीप्तिर्भविष्य-
तीति । तस्याश्चाक्षुषीविद्याया अहिर्बुध्न्य ऋषिः । गायत्री छन्दः ।
सूर्यो देवता । चक्षूरोगनिवृत्तये जपे विनियोगः । ॐ चक्षुः चक्षुः
चक्षुः तेजः स्थिरो भव । मां पाहि पाहि । त्वरितं चक्षूरोगान्
शमय शमय । मम जातरूपं तेजो दर्शय दर्शय । यथाऽहं अन्धो
न स्यां तथा कल्पय कल्पय । कल्याणं कुरु कुरु । यानि मम पूर्व-
जन्मोपार्जितानि चक्षुः प्रतिरोधकदुष्कृतानि सर्वाणि निर्मूलय
निर्मूलय । ॐ नमः चक्षुस्तेजोदात्रे दिव्याय भास्कराय । ॐ नमः
करुणाकरायामृताय । ॐ नमः सूर्याय । ॐ नमो भगवते सूर्याया-
क्षितेजसे नमः । खेचराय नमः । महते नमः रजसेः नमः । तमसे
नमः । असतो मा सद्गमय । तमसो मा ज्योतिर्गमय । मृत्योर्मा
अमृतं गमय । उष्णो भगवान्छुचिरूपः । हंसो भगवान् शुचि-
प्रतिरूपः । य इमां चक्षुष्मतीविद्यां ब्राह्मणो नित्यमधीते न तस्या-
क्षिरोगो भवति । न तस्य कुले अन्धो भवति । अष्टौ ब्राह्मणान
ग्राहयित्वा विद्यासिद्धिर्भवति ॥
अब पाठ मात्र से सिद्ध हो जाने वाली चाक्षुषी विद्या का वर्णन
करते हैं । यह विद्या नेत्र-रोगों का नाश करने वाली है तथा नेत्रों को
तेजयुक्त करने में समर्थ है । इस विद्या के ऋषि अहिर्बुध्न्य, छन्द
गायत्री, देवता सूर्य हैं । इसका विनियोग नेत्र-रोगों के शमनार्थ
होता है ।
हे सूर्यदेव ! तुम चक्षु के अभिमानी देवता हो । तुम चक्षु में चक्षु
Sri Sri Anandamayee Ashram Collection, Varanasi