Skip to content
SarvaKosh
Back to the archive

शुक्र नीति (महर्षि शुक्राचार्य - हिन्दी टीका सहित)

Shukra Niti of Shukracharya Hindi

by महर्षि शुक्राचार्य

Source: Shukra Niti with Vidyodini Sanskrit-Hindi Commentary (origin)

Report a copyright issue

DevanagariHindipublished526 pages

About this granth

The Shukraniti (शुक्रनीति), or Shukranitisara, is a Sanskrit treatise on kingship and government ascribed to Shukracharya, the preceptor of the asuras. It covers the duties of the king, the appointment of ministers and officials, the treasury and taxation, justice, forts, the army and the conduct of war, as well as social conduct, town planning and the making of images. Its date is disputed; because it describes firearms (nalika), many scholars regard its present form as relatively late.

This edition gives the Sanskrit verses with a Hindi commentary called Vidyotini. It was first published in Samvat 2025 (1968) by the Chowkhamba Sanskrit Series Office, Varanasi, as No. 185 of the Kashi Sanskrit Granthamala; the commentator is not named in the opening pages. The scan is of a copy from the Mumukshu Bhavan Veda-Vedanga library, Varanasi.

The text runs chapter by chapter; the second chapter, for example, lays down rules on the pay of royal servants, such as setting aside a sixth or a quarter of a servant's wage for him. The volume has 526 pages.

Page 502Permalink

४१६ | शुक्रनीतिः

पाद/विषयपृष्ठपाद/विषयपृष्ठपाद/विषयपृष्ठ
उपभोगाय च धनं२८एकस्यैव हि योऽशक्तो१६कन्याया अपि विक्रेता१९७
उपमानेन तज्ज्ञानं१८०एकशीलवयोविद्या१८४कफोणिपातोऽप्यसकृत्३८०
उपहारस्य भेदास्तु३६४एकार्थचर्यां साहित्ये९२करदाश्च मवन्त्यन्ये१८८
उपहारादृते यस्मात्३६४एकेनैकश्च श्लोकेन१८४करदीकरणं राज्ञा२०
उपायनञ्च गृह्णाति९३एकैकं वादयेत्तत्र३००करत्रयात्मिका पथ्या३९
उपायान्तरनाशे तु३६६एकैकशो दिशो वाऽपि३७०कराग्रे परिधिर्ज्ञेयः२६४
उपायान् षड्गुणं मन्त्रं३६१एकैकशो विनिर्घ्नन्ति२७करिष्यामीति ते कार्यं९१
उपायान् षड्गुणं मन्त्रं१८२एकोदरा अपि प्रायो१५८करैः पंचसहस्रैर्वा३०
उपायान् षड्गुणान् वीक्ष्य३७४एणो गजः पतङ्गश्च१२८करैर्वा प्रमितेर्माने१८६
उपायेन पदं मूर्ध्नि३७३एतावती भृतिं तेऽहं११७करोति निष्फलं कर्म१७१
उपायेन यथा व्यालो१८४एते वश्यकरोपाया१५१करोति विविधान् पन्थान्३४०
उपेक्षया च निपुणैः३६६एनमर्थि दापयिष्ये२८८करोति स नृपः श्रेष्ठो२०४
उपेक्षेत प्रनष्टं यत्१४१एवं परिचरन्ती सा२४०करोत्यकार्यं साशोऽन्यं१६७
उपेक्ष्य तस्मिन् तद्धानं२६७एवंविधानमाधूंश्च१९९करोत्याथर्वणं नैव१८८
उभयं दुर्बलं प्रोक्तं३२९एवंविधान् नृपो राष्ट्रे२६८कर्णचूर्णाग्निदानेन३५९
उभयानुमतः साक्षी२८९एवंविधा राजसभा३७कर्णनेत्रान्तरं नित्यं२६४
उभयोः प्रतिभूग्राह्यः२८९एवं विग्रोऽनिष्टगमो३३२कर्णयोरन्तरे व्यासो२६४
उभौ तत्र स्थिरा लक्ष्मी१५एवंविधो रथो राज्ञा३३१कर्णग्रन्ध्यन्तरं तु२५४
ऊएवं विहरतो राज्ञः४२कर्णे श्यामः श्यामकणैः३४१
ऊढया कन्यया वापि३१८एवमादिषु जातेषु१८२कर्णौ च भूसमी ज्ञेयौ२५४
ऊनविंशत्यङ्गुलः स्यात्२५५एषां लङ्घनैर्विमिश्रितो३३२कर्तव्यं यामिकैरेवं४३
ऊरुमूलस्य परिधिः२६४एषां संख्या निकृष्टानां१०८कर्तव्याः प्रागुदक्श्वेता३७
ऊरुपु च शुभागतौं३४२एषु स्पर्शो वरस्त्रीणां१२८कर्मणा विग्रदस्तं तु३६३
ऋऐकर्मणोत्तमनीचत्वं२२३
ऋग्यजुः साम चाथर्व२२५ऐकमर्त्यं विना युद्धं४०२कर्मशीलगुणाः पूज्या६५
ऋग्रूपा यत्र ये मन्त्राः२२६औकर्मैव कारणं चात्र६
एऔषधं तु मुखमानेन३३४कर्ममात्रॉस्तण्डुलांश्च१०८
एकं शास्त्रमधीयानो२७४ककलहे न सहायः स्यात्१५२
एकं शास्त्रमधीयानो१४७कटिश्लक्ष्णानुमुष्क३४२कलादशकमैतद्धि२३३
एकः स्वादु न भुञ्जीत१३४कठाधोमुखमानेन२६५कलाऽभिलाक्षीते देशे२३४
एकद्वित्रिचतुर्हस्तं२५७कथं वसेत्तदुद्वृत्तं१५८कल्पयित्वोदरं सम्यै२१४
एकभूमिं समारोप्य२५७कथा विचित्राः कुर्वाणाः३७७कल्पयेच्च यथायिक्यं४१०
एकवारमप्यशितं९४कथितं प्राड्विवाकादौ२८३कल्पयेन्मध्यमं मध्ये३९
एकवासास्तथाऽन्यञ्चो२८०कदापि नोग्रदण्डः स्यात्१३९कल्पयेत्सावनं नित्यं११७
एकविंशाङ्गुलं सन्धि२६६कनिष्ठिकानामिकातो२५२कश्चितस्त्वविमूढो वा२३१
एकस्मिन्नधिकारे तु२०७कनिष्ठिकायाः परिधिः२५६कवचं सशिरस्त्राण३६०
एकस्यैकेन वा द्वाभ्यां३६१कन्यां दद्यादुत्तमं चेन्१५४कश्चित्तु तद्गिलोऽस्तीति१६२
एकस्यैव न पर्याप्ता१६७कन्याभिका पालनीया१५३कस्यापि नेश्वरः कर्त्ता२३०
कांचित् सुकुशलप्रश्ने१३१
Page 503Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४१७

श्लोकार्ध / पादपृष्ठश्लोकार्ध / पादपृष्ठश्लोकार्ध / पादपृष्ठ
काचपात्रादिकरण२३६कुटुम्बिनां गृहार्थं तु४१०कोपं करोति दौरात्म्या२१
का जातिः किं कुलं नाम४०कुडाको लवली धात्री२४४कोशभूतस्य द्रव्यस्य४०
कामः प्रजापालने च२९कुनृपस्य छलं नित्यं१७०कोशवृद्धिं सदा कुर्यात्३१४
कामः क्रोधस्तथा मोहो२३कुमार्गगं नृपमपि५८कोष्ठकानां च भूमीर्वा३७
कामक्रोधौ तु संयम्य३१५कुम्भकर्णोऽथ नमुचिः२५०कोष्ठविस्तारषष्ठांश३४
कामक्रोधौ मदस्तमौ१९२कुम्भकाराः शौल्विकाश्च८६कौटिल्येन प्रदानेन३५५
कामादिनेकशयने१८३कुर्यात्संशयं सीमान्तं४०कौशेयेन कलामिश्र१५०
कारणात् पूर्वपक्षोऽपि२९४कुर्याद्धि विग्रहे पुंसां३६६कौसीदवृद्धया पण्येन१५६
कारणादिसमायोगाव१११कुर्याद्यथा समीक्षेतत१५२क्रमश्रो वा नृपा ज्ञेया१८४
कारुशिल्पिगणाल्पत्वे२१९कुर्याद्विहारमाहारं१४४क्रमात्स्वदशगुणिताः१२६
कार्य न चिन्तयेद्राजा३०२कुर्वन्ति लेखपत्रं यत्१०४क्रमादभावे दौहित्र५१
कार्यं पृथक् पृथक् सम्यै२७४कुर्वन्त्यन्यत् तद्विधं वा२१९क्रमादर्थं रक्षयेद्वा२०५
कार्यं निवेद्यते येन१०२कुर्वीत नृपतिर्नित्यं४०३क्रमाद्वन्दे च भवतश्च१५२
कार्यं हि साध्यमित्युक्तं२९१कुलगुणशीलवृद्धान्५८क्रयं वा विक्रयं वापि४४
कार्यक्षमश्च प्राचीनः७०कुलटा पतिपुत्रघ्नी१९७क्रयविक्रयकुशला ये७
कार्यमादिश्यते येन१०२कुलमर्क्षाञ्च यो द्वेष्टि१९९क्रयविक्रयातिखिप्सां१३५
कार्या व्यापकमाप्यानां११२कुलादिभ्योऽधिकाः२७४क्रियतेऽन्यर्हणीयाय२६
कार्येऽप्यावश्यके प्राप्ते३६२कुलोद्भवं सत्यमार्यं३७२क्रियया कार्यिकं वीक्ष्य२९२
कार्यो द्वौ सर्वदा तो तु३७३कुबेरामङ्गलाशोच१९७क्रियाफलमभिधाय१३७
कालं नियम्य कार्याणि१७५कुशलादिपरिमश्नी९३क्रियावसानबिरसे१६
काष्ठं मृत्यव्यये देयं३८९कुसन्तत्या कुलं चात्मा१७४क्रीडयेन्नृपत्यां कुर्याद्४८
कालमानं त्रिधा ज्ञेयं११७कुसीदं कृषि बाणिज्यं२४क्रूरकर्मा सदोषुक्को५५
कालस्य कारणं राजा१०कूटपण्यस्य विक्रेता३२१कश्चित् बालस्तुरङ्गं२६८
कालानुकूल्ये विस्पष्टं९कूटसाक्ष्यं कूटलेख्य४४कञ्चित्तेवोचमा वृत्तिः१७२
कालेऽतीते विस्मृतिर्वा१०२कूटेन निहतो वाजिः१८४कञ्चिन्मेवासकृच्छुल्कं२१७
काले यदुचितं कर्तुं९४कूपवापी पुष्करिण्यः२४६खगं युद्धाय सञ्जेत१८६
काले विपन्ने पूर्वोक्ते३०५कूर्मपृष्ठा मार्गभूमिः३९क्षणे क्षणे यामिकानां३९२
काले वृष्टिः सुपोपाय४२कृतं चेत्क्षम्यते देवाद१६१क्षत्रियादीनांन्यथा१७१
काले हितमिताहार१४४कृतगुल्मं स्वयं गुल्मं३२९क्षत्रियो नास्य तद् कर्म३७५
किं पुनर्मनुजा नित्यं२२कृतपूर्वाऽहृकाभ्यर्थे२३८क्षमते योऽपराधं स१३
किमल्पसाधनोऽशूरः३५४कृतो तत् कुरुते नित्यं४०९क्षमया यत्तु पुण्यं स्यात्१८९
किमाश्चर्यमतो लोके६२कृत्वा तु यौवराज्यार्हान्६०क्षमाच्छिद्रानि चान्यानि२९७
किमुच्येत कुटुम्बीति१९कृत्वा स्वस्य तुलासाम्यं३०७क्षमाशीलस्य वै राज्ञो१९६
कीनाशाः कारुकाः शिल्प२७१कृतोत्सर्गे तु विष्णुं हि८८क्षमिणं बलिनं साधुः१७७
कीर्तनं चार्थशास्त्राणां२२९कृष्णं सितं क्रमाद् रक्तं२११क्षिपन्ति चाग्निसंयोगाद्३५९
कीर्तिमन्त्यनृपाणां वा९०कृष्णं सितं पीतरक्तं२१०क्षुभ्यस्तनोति मर्माणि२३
कीटकोडे तु स्वर्णादि३९२कृष्णतालुः कृष्णजिह्व१४४क्षुरधारेण मनसो१८४
कुटीकन्दुकानेपम्य७१कृष्णपादो ऽरिनिन्द्यः"क्षुरप्रान्तो नाभिसमो३६०
कुटुम्बपोषणे स्वामी१५३केवलैः साक्षिभिर्नैव३०३
Page 504Permalink

४१८ | शुक्रनीतिः

ख

श्लोकांश / सूत्रपृष्ठ
खादिराश्मन्तशाखाभि२४६
खनिः सर्वधनस्थेयं२८
खलसत्यमपथ्यं तु तद्१७४
खलीनस्योर्ध्वसम्बन्धौ द्वौ३५३
खादन्न गच्छेद्ध्यानं१४९
खारिका स्यान्निधत्ते तद्११६

ग

श्लोकांश / सूत्रपृष्ठश्लोकांश / सूत्रपृष्ठ
गच्छेत् षोडशमात्राभि३४६गुणहीनोऽप्यहीनः सन्१४६
गजमाने शङ्कुखं स्याद्३३३गुणाधिक्यं कीर्तयति१७६
गजानां च तथाऽश्वानां७०गुणी तावद् देवतार्थं३२
गजाश्वरथगत्या तु२३४गुणो सुनीतिनैन्द्योऽपि४००
गजाश्वरथपथादीन्५३गुणेनैव तु मूल्यं हि१९४
गजाश्वरथपादात७४गुप्तं क्लिांसवे नैव१४२
गजो गवेन यातव्य१८३गुरुत्वात् प्रभया वर्णाद्२०९
गजो निबध्यते नैव१९३गुरोरप्यवलिप्तस्य१८९
गजोष्ट्रभूषणाद्यर्थ३३१गुल्मीभूतं साधिकारि३२९
गङ्गागृहं पृथु ग्रामाद्२४४गुह्यं कर्म च मन्त्रं च९१
गणनाकुशलो यस्तु८२गुह्यपुच्छत्रिकावत्तौ१४१
गणेशस्य रवेश्चैव्याः२४७गूढसन्धयस्थिधमनी२५९
गतयः षड्विधा धारा३४९गूढास्तु प्रकटाः सभ्यैः२९५
गतवेदस्य शान्तस्य३४८गृहं बहुकुटुम्बेन१६५
गति संवर्धयेन्नित्यं१४७गृहपंक्तिमुखे द्वारं४२
गतिं शिक्षां चिकित्सां च७६गृहिणो न पराधीनाः२९९
गतिमभ्यासनः३५२गृहीत्वा तत्प्रतिमुखं२२०
गत्वा स्वकार्यशालां वा८८गृह्णीयात् सुप्रयत्नेन२०६
गरीयस्तारमेताभ्यां८७गोऽजाश्वोष्ट्रमहिषी४४
गरीयांसो वराः सर्वे४९गोप्यमोग्यक्रियायुक्तं१०४
गर्भं धत्ते न बन्ध्येयं२९०गोमांसमुदकञ्चैति२४५
गलमध्ये पृष्ठमध्ये३४२गोमेदः प्रियकृद्दाहो२०८
गलमध्ये शुभ्रस्त्वेकः३४२गोलो लोहमयो गर्भं३५८
गवां समं सार्धगुणं२१६ग्रामाद् बहिर्वसेयुस्ते४११
गवादिदुग्धाङ्गफलं२२०ग्रामायैकैऽचडाग्रैकै१५६
गारुत्मतं तृणं चेन्२१३ग्रामाद्बहिः समीपे तु३८७
गिरिन्द्रशिखराकारो१७ग्रामे ग्राम्यान् वने वन्यान्२४४
गुणं हि दुर्गुणीकृत्य१७६ग्रीवामूलस्य परिधिः३३६
गुणसाधनसंसद्धः१३ग्रीष्मसूर्यांशुसंतप्त२५
गुणस्थापनसंरक्षा४५

च

श्लोकांश / सूत्रपृष्ठश्लोकांश / सूत्रपृष्ठ
चक्रवर्ती स विज्ञेयो३४०चतुर्गुणं हि पादात्३३०
चण्डरश्मातातयित्वं१८८चतुर्गुणेन यत्नेन६५
चण्डीभैरववेताल२५०चतुर्थमाक्षिकबलं१२७
चतुष्करात्मको दंडो३०चतुर्थांशं तु हृदयं१३७
चतुःषष्टिकला ह्येताः२३७चतुर्थांशान् गजानुष्ट्रान्३३०
चतुरङ्गुलं ललाटं स्या२५१चतुर्दशाङ्गुलानूरू३३४
चतुरङ्गुल उत्सेधो२५५चतुर्दिक्ष्वथवा देशा५०
चतुरङ्गुला भवेद् ग्रीवा२५२चतुर्दिक्ष्वष्टपरिधिः३७१
चतुर्दिक्ष्वण्डपं वापि२५७-
चतुर्धा भेदिता जातिः२२२
चतुर्भिः क्षत्रियं हन्यात्२८१
चतुर्भिः पञ्चभिः पद्भिः३३
चतुर्मुखैः समं प्रोक्तं३१
चतुर्माषमितं स्वर्णं२१७-
चतुर्विंशतिभिर्मक्तो२१३
चतुर्विंशत्यंगुलैस्तैः३०
चतुर्विंशाक्षरैरेव१२
चतुर्विधस्तथा पार१०९
चतुर्विधोऽपराधः स१९२
चतुष्पाद् व्यवहारः स्यात्२९६
चतुस्तालात्मको बाहू२५२
चत्वार आत्ममास्तस्य३७६
चत्वारिंशत्समा नीताः१२०
चत्वार्येतानि सन्त्यज्य१५२
चित्तापनयनं चैव३०५
चिन्तनीयं बुधैर्लोकात्२१७
चिन्तामणिः स विज्ञेयः३४१
चिरं संशृणुयान्नित्यं१३५
चीरैर्दन्तं पापदत्तं१६१

छ

श्लोकांश / सूत्रपृष्ठ
छत्रातपत्रचमर१२१
छन्नभूप्रैस्तु तद्रूपै१५१
छायेव वर्तते नित्यं१६७
छायेवानुगता स्वच्छा२३९
छिद्रं सश्रखनं पातो३५१

ज

श्लोकांश / सूत्रपृष्ठ
जंगमस्थावराणां च११
जङ्घामूले तु परिधिः२४५
Page 505Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४१६

श्लोकांशपृष्ठश्लोकांशपृष्ठश्लोकांशपृष्ठ
जहे उत्समे कार्ये२५१ततोऽर्हति प्रमाणं तु२९९तथाविभापोरगहस्त७५
जल्पत्याशयमूह्यैव१२७तत्कर्म नियतं कुर्याद्३३तया श्वम्बादिसन्धानं७९
जपहोमार्चनं यस्य२२६तत्कर्मजातकेल्यं तु१०१तथैव ते पालनीयाः२७६
जपोपवासनियम८३तत्कर्म्ये कुशलं चान्यं७३तदनीत्या न वर्तेयुः३१९
जयप्रेम्ण सम्धेयां२९१तत्कर्मेषु कुशलाम्७५तदंगु स्वात्मतिथिभिः३७
जलस्थस्करराक्षाभि२१८तत्कृतं मन्यते राजा१४तदयौ तत्कृतां वार्ता९३
जलदुर्गं स्मृतं तज्ज्ञैः१२४तत्तन्मतानुगैः सर्वैः२तदर्थेच तदर्थश्च२००
जातिं तुलां च मौर्यं च८०पत्तेजसोऽनुतेजांसि१७१तदर्भा कटके ज्ञेया३२३
जातो संघे प्रातिकूल्यं१६८पत्तेनैव कृतं ज्ञेय२८७तदाज्ञां धारयित्वादी८९
जाख्यानान्यर्थं तु सम्प्राप्तं२२३तत्पृष्ठांश्च पादातान्१८१तदापि ब्राह्मणा युद्धे१७९
जानाति युद्धसम्भारं७८तत्प्राप्तिपत्रं गृह्णीयाद्३८९तदाख्यानि तज्जाति२४७
जानानि स शतानीकः७७तत्वं सत्यार्थामिधाथि२९५तदीयकुशलप्रश्नेः१४३
जानुसंस्थ्यां यदावर्त्तः१४१तत्पत्रं वादिमान्यं चेज्१०४तदुर्ण्णं तु भवेद्राजा२८
जायते राष्ट्रहासश्च१९१तत्यापभागन्वथा स्याद्११८तदेव हि भवेद् वेष्य२२१
जारजारो बलिद्विष्टो१५२तत्पुत्रो विवदेद्यज्जो२८८तदैव नृपतिः पूज्यो३९२
जितेन्द्रियस्य नृपते२४तत्र प्राप्नोति फलं तस्ये१२६तद्गुणो यदि तत्पुत्र७३
जितेन्द्रियो जितक्रोधी६८तत्रत्यानि देनिकानि४२तद्दण्डाब्जायते कीर्ति१८९
जीवत्तोरस्वतन्त्रः स्यात्३१५तत्रस्थगुणदोषाणां तु२७२तद्दत्तवस्त्रभूषादि९३
जीवन्नेव मृतः सोऽपि१७९तत्राधिकगुणानां च१००तद्नं द्विगुणं याव३९२
जीवन्रसम्विता पुत्रे३१८तत्राभियोक्ता प्राक् पृष्टो२९१तद्सृत्यंर्थं तु सन्दद्यात्२००
जीवामि शतवर्षं तु१५५तत्रैव कल्पयेद् द्वारं३५तद्वेषणं च संवेत्ति८०
ज्ञात्वा पूर्वं भागमिच्छुः२१८तत्सन्देहविनाशार्थं२११तन्नामस्य वशीकुर्यात्३९७
ज्ञानकर्मोपासनाभि७तत्सहायबलं नैव१८४तद्विचिकुरुते द्वास्तु८८
ज्ञानलवदोर्विदग्ध्वा१७३तत्त्ासाधनं तु द्विविधं२९४तद्वद् बुद्धिस्तदीयेषु३५
ज्ञायेत हृष्टवदनः९३तत्सिरयं सञ्जयन्तिस्म२००तद्वाक्यं तर्कतोऽनयं१३९
ज्ञेया षोडशतास्रा तु२५०तथा कोशस्तु संधार्य्यः२०३तद्वृद्धिनर्निीतिनेपुण्याव२०४
ज्ञेयोऽप्रमत्तमो भृत्यः९९तथा चत्वरचैत्यं न१३०तनु कण्ठदन्तरुग्णं३३२
टतथा चापाणिकेभ्यस्तु२२१तनोति मात्रया पीतं१८
टङ्केश्चतुभिस्तोलः स्यात्२११तथा न क्रीडयेत् केश्चित्१७८तन्तुवायाः शाकुनिका८६
ततथा न पीडयेत् कुत्र४१०तन्त्रीकण्ठोस्थितान् सप्त८५
त एव तेनं दुष्येयु२७७तथा नान्येन मार्गेण२४८तन्न्यूनतां नैव कुर्यात्१६१
त एव हि विजानाति२२१तथापि नैव कुर्वीत१३८तन्मण्डपक्ष ततुख्यः२४८
तडागवापिकाकूप२१८तथा भवन्ति ते नित्यं१७४तन्मन्त्रस्य प्रमेत्ता च२८२
तणागवापीप्रासाद२३४तथाभिजनमचस्तु१४०तन्मोक्षार्थं च यदत्तं३१९
ततः संरोधनं नित्यं१९५तथा भृतिस्तु संयोज्या११८तपःस्वीकृषिसंवासू१७७
ततः स्वगोश्मिक्रगणो३८तथा भोगाय भवति१४तपसा तेज आदत्ते४
ततस्तु कोटिपर्य्यन्तः२८तथा लेखकघटके वि१३१तपोविशेषैः सम्प्राप्ता२४३
ततोऽग्रसाधनं कृत्वा२३९तथाविधा गजोष्ट्रादे७८तपोविशेषैर्विबिधे२२४
तथाविधा च पंव्यञ्ची८५तप्ताङ्गारैषु वा गच्छेद्३०७
Page 506Permalink
४२०शुक्रनीतिः
तमाचरेच्च सा नाति २४१तृतीयेऽङ्गे तु सन्दंशौ ३५१दशताले तु विज्ञेयो २६७
तरुण्यस्या वा महती २१५तेजस्वी क्षमते सर्वं १४९दशतालोर्ध्वमानं तु २६७
तस्माच्छास्त्रत एव स्यात् ३१६ते राष्ट्रगुप्तये सन्ध्यायां २२२दशनैः अवणैर्येन २१८
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन १९६त्यक्तस्वधर्माचरणा ७दशमापमितं ताम्रं २००
तस्मादेतत् त्रयं त्यक्त्वा १९१त्यक्त्वा नीतिबलं स्वीय २०२दश वाऽष्टौ पलं मूल्यं २१६
तस्मान्न केवलसामर्थ्या ३०३त्यक्त्वेतान् दुर्गुणान् यज्ञा १२९दशशखाखिभियुक्तो ४०९
तस्मिन् स्थितं चेन्न बहु १५७त्यजन्तु सैनिका नित्यं १८८दस्युभिः पीडनं शत्रोः १८६
तस्य तेभ्यो न साहाय्यं स्याद् २१९त्रयोदशाङ्गुलं चाधः २५२दशहस्तमितः कुन्तः ३६०
तस्य सर्वगुणैः किन्तु १४६त्रिंशद्भोजनगन्ता वै २१६दशाङ्गुला विस्तृतितस्तद् २५५
तस्यापि शासनं तैस्तु ३१९त्रिकंसस्यो यदावर्त्त ३४१दशैकाङ्गुलपरिधी ३३५
ताडनं द्रव्यहरणं १८८त्रिकूटः स परिक्षेपो ३३९दातृत्वं धनिके शौर्यं १६५
ताडनं बन्धनं पश्चात् १९४त्रिकोष्ठैः पञ्चकोष्ठैर्वा ३६दातॄणां धार्मिकाणां च १४३
ताडयेन्मध्यमातेन ३४५त्रिगुणा वा यथाकाम ३६दानं सेवैव शूद्रादेः २१४
तादृक् संचारयेद् कौश ३७०त्रिचतुःपञ्चकृत्वो वा ३०६दानक्षीणा विवर्धिष्णुः १६१
तानप्याह्वानयेद्राजा २८६त्रिधा वा पञ्चधा कृत्वा २१९दानमानस्सत्यशौर्यं ४०४
तामसी कृष्णवर्णा तु २६१त्रिभिर्दोषैर्बलं भार्यं ४६दानमानापमानं च १४७
ताम्राधिकं सार्धगुणं २१५त्रिभिर्वा पञ्चभिर्वापि ७३दानमानैर्विमुक्तोऽपि ३१७
तालज्ञो ह्यमतेऽपार्थ ३१८त्रिशतं दारपुत्रास्ते ३३१दानशौण्डः क्षमी शूरो ५
तावद् भवन्ति ते दोषा ३४६त्रिहस्तदण्डाञ्छिखिनो ३६०दानार्थं च विना स्वेतः १५५
तावुभौ चौरवच्छास्यौ ३२०त्रेतायुगे पूर्णदण्डः १९०दानेन वर्धते नित्यं १५५
तिर्यगूर्ध्वच्छिद्रमूलं ३५७त्र्यङ्गुलं तु भवेद्धानु २५६दान्तं कुलीनं मध्यस्थ २७०
तिक्तमांसादिलेहानां २३५दान्तः शूरश्च शक्ताश्च १४
तिष्ठन्ति सधनद्वारे १५६ददान्तास्तु सधनो यस्तु ७९
तिष्ठन्तौ सूपविष्टां वा २५९दंडक्यो नृपतिः कामात् २३दासे भृत्येष्व भार्यायां ४३
तिष्ठन्ती नाहनस्था २४९दक्षत्र्यंशगता चानु ११२दास्यमेके च गच्छन्ति १५६
तीक्ष्णवाक्यानमित्रमपि १६४दक्षसंस्था वामसंस्था ५१दास्यामि कार्यमाना सा ११७
तीरितं चानुशिष्टं च ३१३दण्डभूभागशुल्काना २०२दास्याभ्यापत्समुत्तीर्णं ४०४
तुरं मन्दं च कुटिलं ७६दण्डभूभागशुल्केस्तु २०३दिव्यावलम्बने मिथ्या ४०६
तुरप्रचण्डवेगश्च ११८दत्तं लेख्यं साक्षिमथ १०४दीर्घदर्शी सदा च स्यात् १३७
तुलाकृषितमूल्यं स्यात् २११दद्यात्प्रतिकर्षकाय २२०दीर्घद्वेषी क्रूरमद ३६२
तुलापूतखलीनः स्याद् ३४५दद्याद्गृहीतमिष १५९दीर्घं चतुर्भागभूत ११२
तुज्ञाशासनमानानां ४३दद्याद्देशानुरूपं तु १०२दीर्घोरुजङ्घा विकटा २६७
तूर्यमङ्गलघोषेण ३८६दन्तः षडङ्गुलो दीर्घं २६४दुःखदो विपरीतो यो १६७
तृतीयः शपथः प्रोक्तः ३०५दन्तोल्लेखनकश्चैव २८१दुःखाय कन्यकाऽन्येषां १६९
तृतीयांशं चतुर्थांश २१८दम्पत्योः कलहे साक्ष्यं १३६दुरात्मनां च प्राबल्यं १६१
तृतीयांरुकमूलो वा ३५दम्मो दंड इति स्यात २४दुष्कर्मदण्डको राजा १२
तृतीयांशाग्निहीनं तु २१२दयाङ्कुमुंदुवाग्दान ८१दुष्टनिग्रहणं कुर्यात् २६९
तृतीयांशविहीनेन ३३६दर्पस्तु परहासेच्छा ४०१दुष्टनिग्रहणं दानं २०
तृतीयांशाधिकं दैर्ध्यं ३३४दर्शयन् मार्दवं नित्यं ३१७दुष्टयानात्पादगसी १७३
Page 507Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४२१
दुष्टानां नृपतिः शत्रुः १८४द्वित्रिसप्तपदान्याहुः २८२न
दूतस्ततः समादेते ६७द्विगव्यं बाऽन्यजैः सौरं २२४न कवेः सदृशी नीति ३९५
दूरात्तु द्विगुणोत्सेधायः २५७द्विगुणं कूटसाक्षी तु २१६न कश्चिदारमनः शत्रुं १२७
दृग्मात्यः सुहृच्छ्रोत्रं १०द्विजसेवाचनंरताः ७न कस्मासीत कुर्याद् वा २११
दृढमुद्राख्यमठ ३२द्विजक्षीणामयं धर्मः २४१न कामधेयथेदं वन १६९
दृढौंगश्च तथा शूरः ७७द्वित्रिचतुःसप्तसं वा २१६न कार्यं मृतकैः कुर्यान् १०१
दृष्टं स्पृष्टमथ कुर्यात् १७८द्वैधीभावं च संविद्यान् ३६३न कालनियमस्तम ३६२
दृष्टार्थश्च कृतार्थश्च २१८द्वैधीभावः स्वसैन्यानां ३६४न कुर्याच्चिन्तयेत्तस्य १५१
दृष्ट्वा राज्ञा तयोर्भिन्न्यो २८८धन कुर्यात्सहसा कार्य ९४
दृष्ट्वा कावाण्यथात्मानं २९धनं मैत्रीकरं दाने १५७न केन चिन्मुखतादृष्टः २९०
दृष्ट्वा सुविफलं कर्म ५६धनवतो निर्धनम्य १५६न चैककेन रूपेण १५४
देवतां तु पुरस्कृत्य २६८धनानि संस्पृशेद्राक्तु ३०८नर्कं दिनानि मे यान्ति २३१
देवतावाद्य पुरतो २६२धनिकादिकमेगैव ३८न गोपयेद्वासयेच्च १३२
देवपित्रतिथिभ्योऽन्न १४८धनिकाश्चऋतूद्ध्याद्रि १२१न च हिंसमुपेक्षेत १९६
देवपूजां नैव कुर्यात् २१८धनिकाश्चोत्तमधना २०४न चास्य व्ययशीला २४०
देवांशान् सात्विको भुंके ६धनिकेभ्यो भृतिं दत्त्वा २०६न चैवास्यशुभा पृष्ठ ३४३
देवाहवे मानहीनां २६८धर्मेणस्वं हि गहन १३२न जरां यान्ति रत्नानि २१०
देवास्तु किंकरास्तस्य ४धर्मतत्वमिदमिति १६२न जात्या ब्राह्मणाश्चात्र ६
देशकालबलोपेतः ३६६धर्मनीतिविहीना ये ३१४न जायते महातेजः १६३
देशधर्मां जातिधर्मांः २२२धर्मवाक्यै रञ्जयति २७४नटगायकगणिका २०
देशभेदैर्जातिभेदैः ७९धर्मशास्त्रानुसारेण २६९न तत्र प्रक्रपेत् प्राज्ञो १६४
देशाटनाद स्वानुभूताः १४७धर्मशास्त्रानुसारण २७५न तथा मन्त्रिणः सर्वे १९३
देशादिधर्मां द्वात्रिंश २२५धर्माद्वैजखनो राजा ११न तथा विपरीतो तु ३१८
देशे काले कथं कस्मात् २०१धर्माधर्मप्रवृत्तो तु १९४न तथा हीननृपतौ ३९३
देशे काले च पुरुषे ४०७धर्माधर्मौ तदर्थं च १०८न ताडयेद् दुष्टवाक्यैः १५३
देहवाक्चेतसां चेष्टा १३०धर्माधिकरणं शिल्पं ३४न तिष्ठन्ति स्वस्वधर्मे १२
देहादीनां नश्वरत्वं २धर्मासनगतं दृष्ट्वा २७७न तु नृपविहीनाः स्यु १५
दैवं घटादि तज्जन्यं २९१धर्मासनमधिष्ठाय २७६न तौ विना मे परत्र १६०
दैवे पुरुषकारे च ८धातोः सूत्रं मानसमं २१५न त्याज्यो तु क्षणकणौ १५५
दौर्गं संक्षेपतः प्रोक्तं ३२७धात्वौषधीनां संयोग २३३नद्यद्रिवनदुर्गेषु ३६८
दौहित्रा दक्षमागात्तु ५१धारयेन्मङ्गलाथानि २४१न दद्याद् द्वयंगुलमपि ३२
द्यूतं स्त्री मद्यमेवैतत् १७धारागतिः सा विज्ञेया ३४९न दद्याद् वृद्धिलोभेन १५७
द्वयङ्गुलं तु भ्रुवोर्मध्यं २५३धायांः सुस्वान्तविश्वस्ता १९०न दर्शयेत्स्वाधिकार ९५
द्रव्यं किञ्चित्त्वा दद्यात्तु ११०धिग्दण्डमर्थदण्डं च १९४न दर्शयेत् स्वाभिमतं १३५
द्राक् सन्धानं पुनः पातो ३६९धिग्दण्डस्त्वथ वाग्दण्ड ११३न धारयेत् पुत्रकामा २०९
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिर्वा ३७०धीमन्तो बन्धचरिता ८न निवर्तेत संग्रामात् १७४
द्वारमार्गक्रियाभोम्य ३११ध्रुता गोतमपुत्रेण १५०न निम्बाद् द्रव्यकोमात् ९८
द्वारार्थमथवा भक्तं ३४धौताधौतविपाकश्च ८०न न्यूनं लक्षयेत्तस्य ९१
द्विजन्मयो पतितोत्पन्नो १५२ध्यानयोगस्य संसिद्धयै २४८
Page 508Permalink
४२२शुक्रनीतिः
पाद / श्लोकांशपृष्ठपाद / श्लोकांशपृष्ठपाद / श्लोकांशपृष्ठ
न पश्चाङ्गकृतो होना२९८न शक्यते समुच्छेत्तुं३६५नार्यसम्बन्धिनो विद्या२९९
न पीडयेदिन्द्रियाणि१२७न शौर्ये न च तपसि१६६नालिकास्त्रेण खड्गाद्यैः१८४
नपुंसकश्च क्लीबश्च१३३न श्रेयसे दुर्गवासो३६नालिकास्त्रेण तद्युद्धं१८०
नपुंसकाः सत्ववाचो८४न संत्यजेच्च स्वस्थानं५५नावतारितपश्याणं३४८
न पुनः किन्तु बलवान्३५४न संहताभ्यां पाणिभ्यां१३०नावमानं नोपहासं४३
न बलेन प्रमत्तः स्या१४०नह्य दुर्योधनाद्यास्तु५८नावमान्या राजपत्नी१७
न बलेन विनाप्यल्पं३२८न स्थूला नापि विप्रिटा३३६नाशयन्ति च ये नोर्ति३९५
न भवत्सद्दशास्त्वन्ये४०४नहि जातु विना दण्डं३१४नाश्लीलं कीर्तयेत्कञ्चिन्न१३६
न भीतं न परावृत्तं१८३नहि तत्सकलं ज्ञातुं५७नासकृत्पाठयेद्वेद्वः३४६
न भूपस्यस्र्लंकारो१६५नहि सुप्तमृगेन्द्रस्य३७१नासारन्ध्रान्तरं चैव३३७
न भृत्यपक्षपाती स्यात्५४नहि स्वसुखमन्विच्छन्२५नासावंशोऽर्द्धाङ्गुलस्तु२५४
न मर्षयन्ति तत्सन्तो६२नह्यीदृशं संवननं२६नासिकाकर्णरन्ध्रा तु३५३
न मुक्तकेशमासीनं१८३न हीनं मणिधातूनां११२नासोत्तरोष्ठरूपा च२६३
न मूर्ख गुणहीनस्य२१६न हीना नाशिका मानात्२५३नास्तिका दाम्भिकाश्चैवा३६
न यथेष्टम्यथायालं२८नाकार्ये तु मतिं कुर्याद्१४५निश्वासोच्छ्रोणहतमुग्२५
नयशास्त्रेतिगतिविद्४२नाक्रामेच्छर्करालोष्ट१२९निःसारतां न हि प्राप्तं२०६
नयस्य विनयो मूलं१५नाङ्गीकरोति यः साक्ष्यं३००निगूढ बोधयेत्सम्य९८
नयुब्ज्याद्रिपुराङ्कस्थां३१६नातिकर्मेऽपि लघुं१४५नित्यं प्रवर्धते बालः२६५
न युद्धं कूटसदृशं३८४नातिक्रूरः सुसंतुष्टश्च१५०नित्यं प्रधासायासाभ्यां३५५
न युध्यमानं पश्यन्तं१८३नातितृप्ता स्वयं भुक्त्वा२३९नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः५
नयेत्कालं वृथा नैव४२नातिवादं नातिकार्या१४२नित्यं मनोपहारिण्या२६
न रक्षन्सत्प्रकाशं हि४३नातिसमीपप्राकारा३६नित्यं संसेवनरतो९४
नरदेहाद्विना त्वन्यो२२२नात्मसङ्गोपने युक्ति४०६नित्यं सम्मार्जिता चैव४०
नराकृतिश्चन्मुखसो२६२नात्मा पुनरतोत्मानं१५८नित्यविसंसमंसुप्तं३८५
नरो नारायणो रामो२५०नाधिकारं चिरं दद्याद्७३निदेशकदार्यं विज्ञाप्य८८
नलधर्मप्रसूतयः१७नाध्यापने नाध्ययने१६६निद्रार्थं च विहारार्थं१३
न लेश्येन विना कुर्याद्३५७नानादेशीयवर्णानां२३६निधिर्भूमी विनिहितो१०८
नष्टतालश्च सुदृढः३५०नानावृक्षलताकीर्ण३२निपानस्य विनाशी च२८०
नवमाच्छाद क्रमात् पीतो३५१नानुवाक्छता बुद्धि१७३नियतोऽसद्धर्मत्यागो३९२
न वर्धितं बलं यस्तु२०नान्यथा तद्ध्वयं शाखा१२०नियुञ्जीत प्राश्वतमं७६
नवसमाननियम४४नान्यथा मृतिरूपेण९६नियुञ्जीताक्षसंसिद्ध्यै१७५
न विद्यते तु सपदि४०२नान्यधर्मं हि सेवेत१३४नियुतं प्रयुतं कोटि११६
न विद्यते पृथक् स्त्रीणां२३८नापकुर्यान्नोपकुर्याद्१६१नियोजयेन्मन्त्रिगण३८६
न विमुह्यान्नृपो धर्मे२७२नापराधं हि क्षमते२०निरालसा जितक्रोध८१
न वीथिं न च पन्थां हि३९नाभौ कुक्षौ च पार्श्वेऽग्रे३३९निरालसा जितक्रोध२७१
नवीनकरशुल्काद्यै९८नाभ्यश्वश्च मवेन्मेड्२५निरालसेन्द्रितश्चैव२८६
नवीनोपुञ्जकठिन८५नायसोल्लिख्यते रत्नं२१०निर्गच्छन्ति च ये५२
न वेगिरोऽन्यकार्यः स्या१२५नारम्मितसमाप्तिं तु४०८निर्जनस्थं मधुरमग्१४०
न वैरयो न च मे क्षुद्रः१२६नाराजकं क्षणमपि३९९
Page 509Permalink

| श्लोकानुक्रमणिका | | | ४२३ |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| निर्धनस्तप्स्यते भार्या | ३५५ | नेत्रयोः कथितं तज्ज्ञैः | २६५ | पञ्चाशदङ्गुलो बाहु | २६७ |
| निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः | ३७६ | नेत्राग्रयोरन्तरं तु | ३३६ | पटहापोषणाच्छादी | २८२ |
| निवर्तनानि द्वात्रिंश | ३१ | नेत्रोपरि परीणाहो | ३३६ | पट्टिशः स्वसमो हस्त | ३६० |
| निवृत्तिरसदाचार | १८८ | नेत्रोपान्ते च परिधिः | २४४ | पठनं पाठनं कर्तुं | ८३ |
| निवेशं तन्मतीः पश्चात् | ८८ | नैकत्र संवसेन्नित्यं | ५५ | पतिं च तदनुज्ञाता | २३१ |
| निवेशनपुरे ग्रामे | ६८ | नैको गच्छेद् व्यालंव्याघ्र | १५२ | पत्रं कारयते यस्तु | १०३ |
| निवेशयेद्दण्डेन | ३५९ | नैते महाभये प्राप्ते | १७७ | पदातिबहुलं सैन्यं | ३३० |
| निशि चामन्त्रयं नित्यं | ११९ | नैव पक्षार्थमात्रेस्य | १२० | पद्मकोशः पुष्पहासः | २४७ |
| निक्षितान्यस्वामिकं यद् | १०६ | नैव वक्ति च कर्तव्यं | १५२ | पद्ममालामभयवर | २६० |
| निक्षितान्यस्वामिकश्च | " | नोच्चारयेदघं कस्य | १४२ | पद्मिन्यादिप्रभेदेन | २३० |
| निक्षेतुं ये न शक्त्याः स्युः | ३१२ | नोच्चैर्वदेन्न परुषं | २४० | परराष्ट्रे हते दद्याद् | ३९० |
| नोत्कर्म करं कुर्याद् | १९६ | नोपकृतं मन्यते स्म | १२३ | परवेश्मगतस्तत्स्त्रीं | १७९ |
| नोचप्रियः स्वतन्त्रश्च | ६ | नोपेक्षेत स्त्रियं बालं | १३२ | परस्त्रीसंगमे कामो | १९ |
| नोचहीनो दीर्घदर्शी | १४ | नोष्ठैर्दष्टिमपोट्टिष्टं | २५६ | परस्परं प्रातिकूल्यं | १७४ |
| नीचोत्तमत्वं भवति | २४३ | नौकादिसल्यांनानि | २४६ | परस्परं भवेत् प्रीतिः | ४०६ |
| नीतिं त्यक्त्वा वर्तते यः | ३ | नौकारथाद्रियानानां | २३५ | परस्परं समबलाः | ७२ |
| नीतिदण्डं चिकित्सां च | १८० | न्यायप्रवृत्तो नृपति | ११ | परस्परमनिष्टं न | १८६ |
| नीतिभ्रष्टं नृपं त्वन्य | १९३ | न्याय्यं किमिति संपृच्छेद | १९३ | परस्य विपरीताश्च | ३३२ |
| नीतिशास्त्रं द्वितायालं | १८० | न्यायान् पश्येत् कृतमतिः | २७५ | परस्य साधकास्ते तु | ११८ |
| नीतिशेषे खिले लक्ष्ये | १९६ | प | | परस्वहरणं लोके | ४०० |
| नृपं संबोधयेत्तैश्च | ७१ | पंक्तिद्वयगतानां हि | ३९ | पराक्रमेणार्जुनवेन | १४५ |
| नृपं संसूचयेज्ज्ञात्वा | १८० | पंचविंशतिभिर्दण्डै | १० | पराक्रमो बलं बुद्धिः | २७ |
| नृपः प्रजापालनार्थ | ६१ | पंचविंशतिभिर्दण्डै | ३१ | परार्थनाशनं न स्यात् | ९१ |
| नृपः स्वधर्मनिरतो | ५ | पंचविंशत्यब्दपूरं | १५५ | परार्थवादी दम्भ्याः स्याद् | २८७ |
| नृपदुर्गुणतो नित्यं | १९० | पंचविंशाधिकैर्हस्तै | ३१ | परिखादरिणं क्षेण्डं | ३२४ |
| नृपदुर्गुणकोपं तु | ४४ | पंचसप्ततिसाहस्र | " | परिचारगणानां ही | ७० |
| नृपसङ्कोपितेः पश्चात् | १८१ | पंचानामथवा षण्णा | ७७ | परिणाहः शफस्योक्तो | ३३५ |
| नृपस्य परमो धर्मः | ३ | पंचाशत्कोटिपर्यन्तं | २१ | परिणाहस्तूदरे च | २६४ |
| नृपस्यासद्गुणरताः | १८९ | पञ्चं संत्यज्य यत्नेन | ४६ | परिणाहो वृषमुखा | ३५० |
| नृपातिरिक्तवेषश्च | १८० | पञ्चकदेशे व्याप्यं यत् | २९१ | परितः प्रतिकोष्ठे तु | ३६ |
| नृपाहूतस्तुरं गच्छेत् | १७ | पञ्चनालाः स्मृता बालाः | २५१ | परितस्तु महाख्यातं | ३२४ |
| नृपेभ्यो व्यधिकोऽसोति | ९० | पञ्चमांशं चतुर्थांशं | ३२२ | परिसर्पं नृपो ह्येतान् | ७२ |
| नृपो यदा तदा लोकः | २१ | पञ्चमांशान्वितं सौम्यं | ६६ | परिशिष्टे यामिकानां | ७८ |
| नृपो यदा तदा लोकः | १९७ | पञ्चयवाङ्गुलेनैव | ३३३ | परिभ्राट् योगयुक्तो यो | १७७ |
| नृपो यदि भवेन्नं तु | ९८ | पञ्चवत्सरभृत्यै तु | ११९ | परीक्षकैर्ज्ञापयित्वा | ६४ |
| नेच्छेत्कन्याधिकारं हि | ६५ | पञ्चविंशतिवर्षं हि | १५० | परोक्षे तद्बहिष्कारं | १५९ |
| नेच्छेच्च युगपद्धामं | १९९ | पञ्चाङ्गुल पादकर | २५५ | परोपकरणे दक्षो | ६५ |
| नेत्रे च त्र्यङ्गुलावामे | २५१ | पञ्चायुती सेनपोऽपि | ४१० | परोपकारनिरतः | ८२ |

Page 510Permalink

४२४ | शुक्रनीतिः

चरण / प्रतीकपृष्ठचरण / प्रतीकपृष्ठचरण / प्रतीकपृष्ठ
परोपदेशकुकुकः१५पुत्रो निर्देशवर्ती यः१८४प्रकृत्यनुप्रकृतयो३७
पर्यासं षोडशाब्दानां२०४पुनः सायं पुनः प्रातर्२३९प्रकृत्यनुमतं कृत्वा६३
पर्यायेण च सांग्रुह्यं३६९पुनर्यातो निवृत्तश्च११०प्रकृत्यनुमतिं कृत्वा९८
पर्वद्वयात्मकोग्न्यासो२५२पुरस्ताद् विषमे देशे३८५प्रख्यातवृत्तशीतांस्तु४२
पशुवोऽपि वशं यान्ति१३९पुराणि च कति ग्रामा७२प्रच्छन्नवैरिणस्ते तु१५
पशुवोऽपि वशं यान्ति१८८पुरुषायधिकं तचु१०३प्रजा नष्टा न हि भवेत्८२
पशुचर्माङ्कनिर्हारं२६५पुरुषे पुरुषे भिन्नं५७प्रजानां पालनं कार्यं४५
पश्चाचु वेगनिर्मोक्षं४१पुरे पर्यटयेन्नित्यं५३प्रज्ञा निःस्वा राजद्रोहाद्१९०
पश्चाद्भूये तु शकटं३६८पुरोगमनमुत्थानं९९प्रजाऽन्यथा हीयते च२०१
पश्चाद्भागे तु तैः सार्द्धं१८७पुरोधाश्च प्रतिनिधिः६७प्रजामिविद्विषा ये ये२६८
पाटवं तु यथाशोभि२६७पृष्ठोऽपि स्वामिनाऽपृक्तं४०८प्रजा सूद्रिजते यस्मा२०
पादोध्ध्वंमुखभमरी३४३पुष्पस्येषां रसैः सर्व१२प्रजा हीनधना रक्ष्या२०४
पान्थप्रपीडका ये वै४६पूज्यस्त्वैभिर्गुणैर्भूषो२८प्रणम्यभगदाधार१
पान्थशाला ततः कार्या३८पूर्णोऽपूर्णः पुनद्वैधा३३८प्रणिपातेन हि गुरून्२७
पापकर्मेति दशधा१२६पूर्वेदैवैर्यान्त्यायं१प्रतानवत्यः स्तम्बिन्यो२४६
पापमीर्ष्याऽनवा यच्च१६१पूर्वपक्षः स्मृतः पादो२९३प्रतिकर्तुं यतेतैव ,१७८
पाययित्वा मदं सम्यक्१८१पूर्वपक्षे यथार्थे तु२९१प्रतिकूलानुकूलाभ्यां९
पारदेश्यं च त्रिक्शांशं४११पूर्वाचायैस्तु कथितं३१७प्रतिक्षणं चामिनवो१८०
पारितोषिकदानेन४१पूर्वाभिभाषी सुमुखः१२७प्रतिज्ञादोषनिर्मुक्तं२८९
पारितोष्यं चाधिकारं१८५पूर्वोत्तरं वदेद् बन्धुः२८६प्रतिज्ञाभावनाद्यादी३१४
पारितोष्यं यशोर्थं तु१६०पृथक् पृथक क्रियाभिर्हि२३१प्रतिनिधिर्न दातव्यः२८८
पार्श्वयोरग्रतः सर्वे५२पृथक् पृथक् रुदापयन्ति१००प्रतिमां कल्पयेच्छिल्पी२६१
पाशं वा डमरुं शूलं२५८पृथक् पृथक् तु विधानं२३१प्रतिमां स्थापयेन्नान्या"
पाषाणधातुजायां तु२६१पृथक् पृथङ्मत्तं तेषां५२प्रतिमायाश्च ये दोषा२६२
पाषाणधात्वादिहृति२३२पृथक्स्तम्मान्तसत्कोष्ठा३७प्रतिमायास्तृतीयांशं२५७
पिण्डदाने विशेषो न६१पृथग्भावो विनाशाय५०प्रतिवर्षं स्ववेश्यार्थे३३१
पितरं चापि निघ्नन्ति५९पृथक्नियोजयेत् प्राज्ञा३५६प्रतिवातं हि न घनः३९५
पिता माता गुरुर्भ्राता१२पृष्टस्तत्रापि स ब्रूयाद्१००प्रतिशतात्तु वज्रस्य२१२
पितुराज्ञोल्लङ्घनेन६३पृष्ठाप्रगाम्कुरषेपात्५३प्रत्यक्षं दुर्गुणानेव१७६
पितुस्तपोबलात्तौ तु६२पृष्ठतस्तु शरीरस्य१९६प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा४००
पितृमात्रात्मभगिनी१८२पैशुन्यहिंसाविषय२४०प्रत्यक्षतो लेखकश्च४१
पित्रादिधनसम्बन्ध३१८पौरख्यं कनिष्ठं स्यात्१०१प्रत्यक्षीकरणाज्जीर्णे४१
पुत्रं वा भ्रातरं भार्यां१३९पौराणिकाः शास्त्रविदो७४प्रत्यक्षेण च सादृश्यैः५७
पुत्रं सदा साधु शास्ति१६८पौराणैः सत्यवचन३०१प्रत्यक्षेण छलेनैव४९
पुत्रप्रसूः सुशीला या"पौळस्त्यो राक्षसो मानान्२३प्रत्यगूरु मुखसमो३६४
पुत्रवत्पालिता भूत्याः५५प्रकीर्णविषयारण्ये१६प्रत्यर्थिनाऽर्थिना लब्धः२८६
पुत्रस्य पितुराज्ञापि६२प्रकृतिभिनृपो गच्छेन्५४प्रत्यर्थिसन्निधानञ्च३०३
पुत्रो नप्ता बलं पत्नी११७प्रकृतीनां च कपटैः६१प्रव्युत्थानाभिगमने१५०
Page 511Permalink
श्लोकानुक्रमणिका४२५
प्रश्रयं देशादृष्टेश्च२७६प्राणान्तकविवादे तु१०९बान्धवाः कुलमिच्छन्ति१५४
प्रत्युत्पन्नमतिः प्राज्ञो१३७प्राप्तं संरक्षितं नैव१४६बालोऽज्ञानादसत्याद् वा२९९
प्रथमं साहसं कुर्वन्१९५प्राप्तयुद्धा निवृत्तिश्च१८६बालोऽपिता च दौहित्रो१४६
प्रथमं साहसं चादौ१९६प्राप्तस्य रक्षणेऽन्यस्य४६बाल्यं बाडव्यं तारुण्यं४०८
प्रथमा यत्र भिद्यन्ते३१०प्राप्तो भवति तत्पुण्य१२६बाहुकर्णाक्षिहीनः स्याद्५८
प्रथयन्ति नयं मित्रं३५७प्राप्योत्तमं पदं पुत्रः१९९बाहुप्रभृत्यरिभिः२५५
प्रदत्तस्मृतिका याम्ये३७२प्रामाणिकं चानुभूत१११बाह्यन्तरं द्विताळं स्यात्२५४
प्रदर्शयेदन्यकार्यं३७२प्रायः कृत्रिममित्रे ते१८२बीजानुपूर्व्या मन्त्राणां८४
प्रदुष्टमार्गार्गागैर्द्रव्या१७४प्रायः शाला नेकमुजा३३बुद्धिपाशैर्बन्धयित्वा१७३
प्रवक्षं मानदानाभ्यां३५६प्रासादप्रतिमाराम२३०बुद्धिपूर्वेणवातेन१९४
प्रवक्ष्येऽहौ सामदाने१८४प्रासादमण्डपद्वारे३५बुद्धिमन्तं सदा देहि२०
प्रभुः स्वातन्त्र्यमापन्नो५७प्रासादमध्यविस्तारः२५८बुद्धिमानभ्यसेद्विद्यं१४७
प्रभवन्ति विषाताय१३४प्रासादानां मण्डपाना३५बुद्धिरुत्पद्यते तादृग्८
प्रमाणं मन्दयुगयो३३३प्रासादे मण्डपे वापि२५७बुद्ध्या बलेन शौर्येण५
प्रमाणैर्हेतुचरितैः३१२प्रियं तथ्यं च पथ्यं च९०बृहत्पक्षं मध्यगल३७०
प्रयातोसि कुतः कस्माच्च४०प्रियमेवाभिधातव्यं२६बृहत्संक्षिप्तगहन२६३
प्रवालं तोलकमतं२१३प्रेरकाऽऽकर्षकामुखो१५१बृहद्भूगण्डनेत्रस्तु२६२
प्रशस्तं शकटाख्यस्तु३५८प्रेर्यमाणोण्यसद्वृत्तै२३बृहद्भूगण्डफालस्तु३३३
प्रविशानाय दूरात्तु१२२प्रौढपादो न तद्वाक्यं१५२ब्रह्मचारी गृहस्थश्च२३७
प्रवृद्धिश्छिद्रहेतनि४०९फब्राह्मनस्तु समुत्पन्नाः७
प्रवृद्धिमति सम्प्राप्ति१३फलनाशे कुलुत्थैश्च२४५ब्राह्मणो द्विपराधं तु११६
प्रशस्तं जीवितं लोके३७४फलपुष्पवृद्धिहेतुं८०ब्राह्मणस्य नतस्य स्याद्३७८
प्रशिष्टदृष्टपांठा मन्त्रा२२६फलोपलब्धिः प्रत्यक्ष८ब्राह्मो तेजो बुद्धिमत्सु१७३
प्रसंवसितपद्म्यां यो३४९बब्राह्मणाग्निजलैः सर्वैः४०३
प्रसङ्गपानं तद् प्रोक्तं३६७बन्धनैर्घातनं शत्रोः३८०ब्रूयान्मिथ्येति तथ्यं वा२००
प्रस्तुतं भोजने व्यग्र१८१बलप्रजारक्षणार्थ२०१भ
प्रस्थपात्रं तु तज्ज्ञेयं११६बलमत्तस्तु सहसा१४०भगिन्योमित्रयोर्भेदं१४२
प्राकृतानां पदार्थानां२बलमेव रिपोर्नित्यं३२९भटानामसुदुक्खा तु१६३
प्राक्तनैफलभोगाई७बलवत्प्रतिफारि स्याद्८भर्तुरङ्गेसने दृष्टिं८९
प्राक्कर्मवशतः सर्वं८बलवान्बुद्धिमाञ्शूरो२७भयान्न विनिर्वर्तेत३७६
प्राक्कर्मवशतो नित्यं१३६बलसंरक्षणात् कोश२०१भवतीष्टं सकृत्कृत्वा१०
प्राक्पक्षादक्षिगोदक्षान्३९बलस्य व्यसनानीह३८२भवन्ति मित्रा दानेन१६०
प्राक्पक्षादह्राद्विलम्बेन१५०बलाधिकश्च सुगतिः३४५भवन्तीति किमाश्चर्यं१८२
प्राङ्मानयेदि सद्वृत्तान्१९१बहिरन्तर्धनुःखण्ड३३५भवन्त्यल्पजनस्यापि१२७
प्राजापत्यं पादहीन३१बहुभिर्यैः स्तुतो धर्मो४०१भवेत्क्रोशात्मको ग्रामो२९
प्राड्विवाकस्ततः प्रोक्तः६७बहुमध्याल्पफलतो१०८भवेत् तथा तु संधाय३५९
प्राणात्ययेऽनृतं ब्रूयात्१४२बहुसूत्रकृतो रज्जुः१९४भवेद्वल्पजनस्यापि१७३
प्राणात्ययेऽपि मौलं न१५५बाणलिङ्गे स्वयम्भूते२६०भवेदेकस्य मरणं११८
प्राणानपि च सन्दध्यान्९६
Page 512Permalink

४२६ | शुक्रनीतिः

विषय / पादपृष्ठविषय / पादपृष्ठविषय / पादपृष्ठ
भवेद्यथा तथा कुर्याद्३१४भेदितां शत्रुणा दृष्ट्वा१८४मध्ये कलत्रं कोशश्च३६८
भवेन्मन्त्रफलं कीदृग्२८७मोहयेत्सिकलम्मं चेतत्१८२मनसापि न कुर्वन्तु४५
भवेन्मूल्यं मानेन२१३भोगः संक्षेपतश्चोक्तः३०५मनसापि न मन्तव्या६१
भग्नग्राही क्षत्रियस्तु१२३भोगच्छलापदेशेन३०४मनुष्यगज्योर्धास्यं३५०
भाग-दान-क्रयाऽऽस्थानं२१६भोजनं वर्जयेन्नित्यं२४१मनुष्यमारणे स्तेये२७७
भागशेषं स्थितं कस्मिन्७२भ्रमः कर्णसमीपे तु३४३मनोऽनुकूलसेवायाः२३३
भागहारं तृतीयं तु७४भ्रष्टश्रीः स्वामिता राज्ये१५मन्त्रयेन्मन्त्रिभिः सार्थं५१
भागिनेयाश्च दौहित्राः५२भ्रष्टा भवन्त्यन्यथा ते६१मन्त्रितुल्यश्चायुतिको९७
भार्याऽनपत्या सधानं१७५भ्रातृमती सुकुलां च१५४मन्त्रौषधिपृथग्वेश४०७
भार्या पुत्रश्च दासश्च३११भ्रातृणां गुरुशिष्याणां४१मन्दरो ऋक्षमण्डलो च२४७
भार्या पुत्रश्च भगिनी१९६भ्रातॄन् बन्धूंश्च भृत्यांश्च४०४मन्यते वै पापकारी१०१
भाषापत्रं तु तज्ज्ञेयं१२५भ्रात्रभावेऽपि तु द्रव्यं१८२मन्वाद्यैराष्टतो योऽर्थः३९५
भिन्नं राष्ट्रबलं भिन्नं४भ्रान्तैः पुरुषधर्मत्वा१०१ममागुणेर्गुणेर्वापि२१
भिन्नक्रमं व्युत्क्रमार्थं२९७ममयूरचापपत्राभा२०८
भिन्ना हि सेना नृपतेः१८२मकरन्दासवादीनां२३२मय्येव चाज्ञताऽप्यस्ति१७७
भीते कर्णान्तरे चैव३४६मणिमुक्ताप्रवालानां११६मर्दयित्वा तु गात्राणि३४८
भीते वक्षःस्थलं हन्याद्”मण्डलं स्तनयोर्नाभेः२५६मस्तके च तृतीयस्य३३१
भुजमूलानि कार्याणि२५८मत्तोन्मत्तप्रमत्तात्तं३८५महताऽभ्यन्तसाहस्रक३५४
भुजानां यत्र बाहुल्यं”मत्वा नृपं बधान्यार्थं८८महती सत्क्रियाऽनिष्ट१
भुञ्जीत षड्रसं नित्यं४७मत्स्यान्मत्सा तु सेकेन२४५महतोऽसत्कृतमपि१४९
भूत्वा महाधनः सम्यक्१५१मत्स्याऽहि-शङ्ख-वाराह२१०महत्कालेनाल्पफलं१३८
भूमिरेतौ निगिलति३७४मदरक्तस्य हंसस्य२६महाकण्टकवृक्षौधेः१२४
भूमिभागसमुद्भूत१०७मदा एतेऽवलिप्तानां१४१महाजनांस्तथा राष्ट्रे६२
भूमी यावद्यस्य कीर्तिः२२२मद्दण्डः खमुखतो२९०महादण्डेन चैतेषां२७७
भूविभागं भृतिं शुल्कं२२०मद्यपः कितवः स्तेनो१९७महाधनाशोप्यलसः२७०
भूस्पर्शोः शफयोः प्रोक्तं३३७मधुदुग्धवसादीनां४३महानर्थकरं ह्येतद्१६३
भूषयन्ति च केभांश्च२१मध्यं यावत् षोडशाब्दं३५०महान् दोषो भवेत्कालात्२९५
भृतिं दद्याद्विजितानां५४मध्यदेशे कर्मकराः२७६महान् सुसिद्धबलयुक्१५५
भृतिं विना राज्यद्रव्यं९७मध्यमं साहसं कुर्वन्१९३महापातकशस्ते च३०९
भृतिं तुल्यमयीं दान्तो६५मध्यमं साहसं कुर्वन्१९४महापापामिशावेषु३१०
भृतिमेतावतीं दास्ये११७मध्यमं साहसं कुर्वन्१९५महापापी यत्र राजा२९०
भृतिदानेन संतुष्टा१२१मध्यमं साहसं चादौ१९४महारत्नानि चैतानि२०८
भृतिरुक्ता तु तद्विप्रैः१२७मध्यमं साहसं चादौ१९५महीं स्वल्प्यां नैव भुंक्ते२७
भृतिरूपेण संदत्तं१०९मध्यमः साम्यमन्विच्छेत्४०८मातरं पितरं भार्यां२००
भृत्यं परीक्षयेन्नित्यं६४मध्यमामध्यमपर्व३०माता न पालयेद्वास्ये१३३
भृत्याश्चैवंन्न कर्तव्याः१००मध्यमामूलपरिधिः२५६माता मातृकुले चैव१८२
भृत्या धनहराः सर्वे९६मध्यमा वैश्यवृत्तिश्च१७२माता मातृसमा वा च५०
भेदः सव्यापलाञ्छनतो२६३मध्यमे मध्यमो धार्ये२००मातुः प्रियायाः पुत्रस्थ१६६
भेदनीयाः कर्षणीयाः४८१मध्यमो विंशतिकरो१८मातुलानी भ्रातृभार्या१४६
Page 513Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४२७

श्लोक-प्रतीकपृष्ठश्लोक-प्रतीकपृष्ठश्लोक-प्रतीकपृष्ठ
मात्रा स्वसा दुहित्रा वा१२८मुखे पत्सु सितः पञ्च१४३यत्रोपविष्टा विप्राः स्युः२७६
मात्रे दद्याच्चतुर्थांशं३१७मुद्रां विनाऽखिलं राज५९यत्रोभौ व्यापकन्वाप्तौ११४
मातृपितृगुरुस्वामि१३४मुनेरपि मनो वश्यं१८यथा काकोचिता वाम्बा२३१
मानमत्तो मन्यतेग्म१४१मुहूर्तद्वितयं चैव४१यथागुणान्वमुल्यांथ१२१
मानसन्नमपि स्वर्णं२१५मुहूर्ते भोजनेनैव॥यथाप्रजस्य चाभावे५०
मानमस्थानबस्थान४०४मूर्खः पुत्रः कुवैद्यश्च१८४यथा तथा हानेकाश्च२४६
मानाकृतिस्वभावर्ण७९मूर्खः पुत्रोऽथवा कन्या१६६यथादेशं कल्पयेद्वा१६८
मानुषं साधनं न स्यात्३१०मूर्ध्नि पादप्रहरणं१८०यथा द्रव्यं च स्थाने वा११५
मानेन संशय्या वैषो१२१मूलकीलश्रमाल्लक्ष्य३५८यथापूर्वं तु भेढं स्यात्२१४
माग्निष्कारेण तद्युक्तं१८०मूलात्तु द्विगुणा वृद्धिः३२१यथाप्राप्तं तु खिन्नान२१४
मायावा जनका धूर्ता४००मूल्यत्वेन च यद्दत्तं१०९यथाबलं यथार्थ च७६
मायायोगविदां चैव२७२मूल्यमेतद्दिशिष्टं तु२१५यथा यथा तु त्वक्सारं३५७
मार्गं गुरुभ्यो वह्निने१४८मूल्याधिक्याय भवति२१०यथा यथा न्यूनगति३४६
मार्गसंस्करणे योज्याः१९९मृगयाऽक्षास्तथा पानं२२यथा यथा भवेन्न्यूनं२१२
मार्गान्नैव प्रवापेयु४४मृगवाचाभयवर२६०यथावण यथाच्छायं२०९
मार्जने गृहमण्डादेः२३५मृगोष्ट्रवानरगतिः३४४यथा विकलिशो मूक८३
मार्जोरलुम्बवक्रत्व३१६मृतस्य तस्य न स्वर्गो२३३यथा यथा तु दीनास्ता३५२
मार्जाराकृतिफः पीतः२६२मृते भर्तरि सङ्कच्छेद२४१यथायोग्यं हि संयोज्य१८४
मालभार इव प्राज्ञो२१८मृते स्वर्गे जीवति च१५१यथालंकारवस्त्राद्यैः६८
मालाकारस्य वृत्त्यैव२०४मृत्तिकाकाष्ठपाषाणं२३४यथाशक्ति चिकीर्षेषु१३६
मित्रं तान्ध भवति३५६मृन्मिस्तु शोधयेन्नूस्नी२३८यथोक्तान्तः सुप्रतिमान्२४७
मित्रं द्वयुश्चतुर्धा स्या१८१मेषोदकैस्तु वा पुष्टिः३१७यथोचरा दशगुणाः१२६
मित्रं स्वसङ्गदोषौर्गेः४०३मोहाद्वा यदि वा शास्त्राद्२९२यथोपाधिप्रभेदेन२६०
मित्रार्थे योजयेत्सैन्यं१३८मौनं मूर्खेषु च स्त्रीषु१६५यदनिरूढं तु सत्काथ्यं१३८
मित्रे च सामदाने स्तो१८७मौल्याधिक्यं कुसीदं च२०७यथा न कुर्यान्नृपतिः२७०
मित्रेऽन्यमित्रसुगुणान्१८५ययदा विप्रो न विद्वान्२७१
मिथ्या क्रिया पूर्वपादे२९४यं कश्चिद्दश वर्षाणि३०४यदा शत्रुविनाशार्थ२०२
मिथ्याभिशापकः कर्णे१९७यः सुदुष्णिष्फलं कर्म११७यदिकुर्युदुपस्थानं२८६
मिथ्याविवादिनः के च१४७यन्मायतेऽथपकिन्या९यदि न स्यान्नरपतिः१०
मिथ्यैतन्नाभिजानामि२९२यक्षदाने बलफलं१४१यदि बहुनियोगो स्यान्२८७
मिश्रितौ तौ मध्यफलौ३४२यद्धार्थं द्रव्यमुत्सृन्नं२०३यदि ब्राह्मणमिन्तेषु९९
मिश्रित्वा सङ्कुशो राज१७९यतते नैव कालेऽपि१३७यदि राज्ञोपेक्षितानि२३७
मीमांसातर्कवेदान्त८३यतो मुक्तं सुखं सम्यक्४०५यद्दत्तं तत्पारलौक्यं१६०
मीमांसातर्कसांख्यानि२२५यत्कर्मधर्मसंबद्धं तद्२१यद्यत्सहायपृष्टं तु३१६
मुक्तावा रविवर्गस्य२१४यत्कार्ये यो नियुक्तः स९१यद्यत्स्यादिष्टिकं सम्यक्२२५
मुखं ताम्रतृतीयांश२५४यत्कोपमीत्या राजापि६८यद्यप्यल्पतरं कर्म५७
मुखापरस्त्वङ्गुला प्रोवा२६६यक्षाश्च मक्षाणा वाचां१०२यद्येकदेशप्राप्ताऽपि३१२
मुखानां यत्र सायं२५८यन्न मध्यम उद्दिष्टो३६२यद्येके मानुषीं ब्रूयात्३११
मुखार्थे पुच्छदण्डे च३३५
Page 514Permalink

४२८ शुक्रनीतिः

यद्वेश्यमुपदिश्य य३९२युद्धं कृत्वापि शस्त्रास्त्रैः१७९रक्षितारं मृगयते१७१
यद्रूपं कर्तुमुद्युक्तः३३७युद्धं विनाऽन्यकार्येपु३५४रजतं षोडशगुणं२१५
यद्धर्मज्ञो भवेद्राजा२७२युद्धक्रियां बिना सैन्यं४११रजतस्वर्णताम्रादि११२
यन्त्रशस्त्राण्यग्नचूर्णं२०६युद्धमुत्सृज्य यो याति३७४रम्यते सत्फले स्वान्तं१५
यन्त्राद्याताग्निकुशलाव३५७युद्धमेते बुधावाश्च१८८रत्नभूतं तु तत्तत्स्याद्२१७
यन्त्राणि धातुकाराणां२४३युद्धशस्त्रास्त्रकुशलो२२७रत्नश्रेष्ठतरं वज्रं२०८
यन्त्राणि सेतुबन्धश्च८०युद्धसम्भारपुष्टानि१२५रत्नार्थं चैव क्षारार्थं२१९
यन्नामगोत्रे वंशंश्च११०युद्धसम्भारसम्पन्नं३६३रत्ने स्वाभाविका दोषाः२१४
यन्मन्त्रतोऽरिनिग्रास्ते६९युद्धसम्भारसम्पन्नो३६२रथगत्या स रथपो७६
ययातेश्च यथा पुत्रा३३युद्धानुकूलव्यापारः४७रथवाम्यस्त्रशस्त्रार्थं१४
यवाश्च चणकाः श्रेष्ठा३४८युद्धाभिमुखनिहतैः३७६रथस्य सारं गमनं७६
यशोवृद्धिकरौ प्रोक्तौ३४०युध्यमानाः परं शक्त्या३७५रङ्गप्रचारकुशला१८
यस्मिन्निन्द्रियनिरोधेन१८४युवराजादिभिर्लेख्यं११३रहसि च नृपः प्राज्ञः२६९
यस्माद्देवैः प्रयुक्तानि१०६युवराजो मन्त्रिगणान्१८७रागलोभ भयद्वेषा२७०
यस्मिन्स्मृतर्भवेत्प्रीतिः६३युवराजोऽमात्यगणो५८रागाल्लोभाद्भयाद्द्रोहात्५२
यस्मिन्स इतिहासः स्यात्२२९ये च कण्टकिनो वृक्षाः२४५राजकार्योपयोग्यान् हि८१
यस्य वाऽभ्यधिका पीडा२१४ये चान्ये गुणिनः श्रेष्ठा७४राजकीयं स्मृतं लेख्यं२१७
यस्य सुद्रवते चित्तं१८१येन येन प्रकारेण२०१राजकुले तु बहवः४९
यस्याधीनं भवेद्यावत्२२१ये प्रियाणि प्रभाषंते२६राजकृत्यं सेनपैश्च५१
यस्याभियोगं कुरुते२८४ये व्यूहरचका यान८६राजकृत्यमुभौ चौरौ१०१
यस्यावतो वक्त्रगतौ३४३योगमुद्रान्विता स्वस्था२४९राजगृहं सभामध्ये३३
यस्याश्रितो भवेल्लोक२२१योग्या कान्तं च कुलटा१७०राजदंडभयाल्लोकः४
याः सर्वाः पितुपत्न्यः स्युः३१५योजनानां शतं गन्ता२१६राजदेशकुलज्ञाति१३१
याचकं विमुखं नैव८२योजना स्वार्थसंऋद्धयै३०५राजपुत्रः सुदुर्वृत्तः६०
याचकार्थैः प्रार्थितः सन्१४३यो जानात्यार्जितुं सम्यग्२०७राजभागस्तु रजत२१९
याचकेभ्यो ददात्यर्थं८३योऽधीतविद्यः सकलः२२४राजमार्गादिभ्ययतो३१८
याने सपादभृत्या तु१८२यो न संयोजयेदिष्ट१८४राजमार्गे मुखानि स्यु३९
यामिकार्णमहोरात्रं३९१यो वै सुपुष्टसम्भार३६०राजमार्गांस्तु कर्तव्या३८
यामिके रक्षिते नित्यं३६योषितो नित्यकर्मोक्तं२४०राजसेवाप्रतिग्रहेना१७२
यायाद् व्यूहेन महता३३८यो हि धर्मपरो राजा११राजसो दांभिको लोभी६
यावज्जीवं तु तत्पुत्रे१३०यो हि स्वधर्मनिरतः५राजाज्ञया बिना नैव४४
यावज्जीवं तु वा कश्चित्१९६यौवनं जीवितं वित्तं२२राजाज्ञानाऽपुन्नाग२४४
यावत्तुधर्मशीलः स्यात्२००राजा दृष्टमिति लिखेद्११३
यावन्नियमितः काकुत्३०७रराजानं स्वकृतं यश्च६३
युक्तिं प्रत्यक्षमन्मानो७१रक्तं पीतं वर्तुलं चेन्२१४राजा न शृणुयादन्य९५
युक्तिश्छलात्मिका प्रायः४०६रक्तपीतसितश्याम२०८राजानु युवराजस्तु९७
युक्त्याऽनुमानतो नित्यं२९५रक्तिकायाश्च द्वे वज्रे२१२राजा परममित्रोऽस्ति९२
युगपद्योजयेद् द्वन्द्व्वा३९२रक्तिद्वयं तु मुक्ताया२११राजा पुरोहितादीनां९९
युगानां न प्रजानां न..१९०रक्तिमात्रः पुष्परागो२१३
Page 515Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४२६

राज्ञामात्यप्रलोभेन३१२लोकतः शास्त्रतो ज्ञात्वा३२१वस्त्रादिमार्जनार्थं च३३
राज्ञा मित्रमिति ज्ञात्वा१४९लोकप्रचारैरुत्पन्नो१२३वस्त्राद्यलङ्काररत्नानि२३९
राज्ञा विरोधिशमार्थं१०४लोकप्रत्ययतः प्रोक्तं३०७वस्त्राद्यलङ्कारसंधानं२४२
राज्ञा समुद्धरेद्राष्ट्रं४११लोकप्रसिद्धमेवैतद्१७३वक्त्रौपादादगूढां च२५९
राज्ञाऽस्य जगतो हेतु१०लोकसंकेततोऽर्थानां२३१वहेदमित्रं स्कन्धेन१६४
राज्ञः समीपप्राप्तानां८५लोकसंरक्षणे दक्षः७वह्वर्न्व्ययतो भीमा१६३
राज्ञां च क्रमशॊ नाम२९७लोकशासनयन्त्रस्तु६९वाक्पारुष्यमवाच्यार्थं२८२
राज्ञां सदण्डनीत्या हि१८९लोकांश्चानन्दतापयति१९१वाक्यपारुष्याम्यूनभूत्वा१२१
राज्ञा चाधिकृताः सन्तः९५लोकेऽधिकारिप्रत्यक्षं४०७वाजिगतिविदः प्राज्ञाः७६
राज्ञादिहन्तु यस्थानं९०लोको विम्रियते धर्मो३०३वाजिनामल्पयत्नेनाव३४५
राज्ञा ये विदिताः सम्यक्२७३लोभाद् भयाच्च किं तेन१९०वातप्रेरणयन्त्रैश्च३७
राज्ञे षष्ठांशमुद्धृत्य३१९लोमान्न कर्षयेद्राजा१९३बाध्यमाणास्तु संकेत७०
राज्ञोपि दुर्गुणान्वक्ति४७लोभेन स्वन्यथा कुर्वन्२८७वायसक्षारवृक्षाणां११०
राज्ञो यदि न पापं स्यात्४०१लोभेनासेवनाद्भित्वा३९०वानप्रस्थः सन्दमने२३७
राज्ञो विदितसेवी वा२८०लोलुप्यमानास्तेऽर्थेषु५९वामदक्षिणसंस्थो वा१६९
राज्ञो राष्ट्रस्य विकृति२९१लोहजैस्ताम्रजै रीति१२२वामनी सप्तताला स्या२५०
रावणस्य च भीष्मादे९लोहसारमयं वापि१५८वामे चार्य व्ययं दक्ष्ये११४
राष्ट्रप्रत्यविशङ्की स्याद्३९६लोहाभिसारशस्त्रास्त्र२६६वायुर्गन्धस्य सदसद१२
राष्ट्रे नित्यं प्रकुर्वीत४१०लोहेऽर्था वा समा वापि३२३वारकाश्चार्धखण्डाम्यां३५६
रिपुप्रतीक्षितानां च१८७लौहो सीसमयी वापि२६१वाश्याँ पाषाणपात्या२४८
रिपुर्मित्राः सेवकाश्च६६वार्ताहराः सौविकाश्च८१
रूप्यं हेम च कुप्यं च३८६ववार्धुषिकाश्च कौसीदाद्२२०
रोगः शत्रुर्नविमान्यो१४३वंशानुचरितं यस्मिन्२२७वाहनं मूर्तिस्पृशं२५८
रोधनं न भवेत्तस्मा६८वक्तव्यं न तथा किञ्चिद्१६३वाहनत्वं गता य वै२४२
वक्ताऽध्यक्षो नृपः शास्ता२७५विंशांशं वा षोडशांशं२१७
लवज्रं च जसद्ं सीसं३२२विकलाङ्गानू प्रब्रजितान्१४६
लक्षकर्षमितो भागो२८वज्रं मुक्ता प्रवालं च२०८विकल्पन्तेऽवमन्यन्ते१००
लक्ष्यते विमुखश्चैव९२वदन्तीहैव क्रियया९विक्रयादानसम्बन्धे३११
लघुयन्त्राग्नेयचूर्णं८६वर्णमाक्रामते छाया२०९विक्रीणन्ति महार्धे तु२०५
लभ्यं कलासु संयोज्य२१४वर्तते यस्य यद्धस्ते३१६विगृह्य चारिभिर्गन्तुं३६७
लाभं दृष्ट्वा हरेच्छुल्कं२१७वस्तुलांश्चतुरस्रान् वा२४७विगृह्यमाणप्रकृति३७२
लाभाधिक्यं यदाल्पत्वे१७०वर्धयञ्जिह्व वर्माथौ२१विगृह्य यानं यानज्ञैः३६७
लिखितं तु यदा यस्य३२१वर्धयेच्छास्त्रसंचतुर३३०विगृह्य साधनं सम्यक्२९५
लिखिते शोधिते सम्यक्२९३वर्धयेडाड्युद्धार्थं३२९विग्रहः स च विज्ञेयो३६६
लिखित्वा शासनं राज्ञा४५वर्षाणि विंशतिर्यस्य३०४विचार्य मेधिसिः कार्यं२७६
लेखानुपूर्व्यं कुर्याद्धि३१२वसन्तो मध्यमो ज्ञेयो१७२विचिन्त्य कुरुते ज्ञानी१६९
लेख्यं यत्र न विद्येत३१३वसिष्ठाद्याश्रितं नित्यं३०६विजयाख्यध्वजो तो तु३४०
लेख्यं स्वाभिमतं चैतत्३१३वसुप्रणमुनिसंख्याकै१०विशिष्य च नृपेनैवं१८६
लेप्या लेप्या सेकती च२६०वस्तुयाथात्म्यविज्ञाने२०७विहङ्गलवदुत्पेताः२७७

२८ शु०

Page 516Permalink
४३०शुक्रनीतिः
प्रतीक / चरणपृष्ठप्रतीक / चरणपृष्ठप्रतीक / चरणपृष्ठ
विण्मूत्रश्लेष्मवातानां२८०विविधासनमुद्राभिः२५४व्ययो यन्निध्युपनिधी२०८
विज्ञानामधिपं धान्वा७४विविधोपास्यमन्त्राणां२२७व्यवहारक्रियाभेदा१०२
विदिताष्टांगमः शास्त्रे३१७विशिष्टचिह्नितो मीतो३१८व्यवहारधुरं वोढुं२७२
विद्यया कर्मणा शीलैः६४विशिष्टसंज्ञका ये च११५व्यवहारविदः प्राज्ञा८१
विद्याबलोन्मदान्दृप्ता५३विशिष्टसंज्ञकैरैषां११५व्यवहारविदः प्राज्ञा२७३
विद्याभ्यासे गृहकृत्ये१४२विशिष्टसंज्ञितं तत्र११५व्यवहारान् दिदृक्षुस्तु२७६
विद्याराज्यार्जनार्थं१०९विशिष्टसंज्ञितैस्तद्वि१०५व्यवहाराय या नीति२४३
विद्यावस्तु शरच्चन्द्रो९९विशुद्धो लभते कीर्ति१०६व्यवहारे नरो याति२९८
विद्या शौर्यं च दाक्ष्यं च१८३विश्वस्ताननृपस्यापि१९८व्यसने सज्जमानं तं६०
विद्या ह्यनन्ताश्च कलाः२२५विषमस्थाश्च नासेव्या२८५व्याधिदुर्भिक्षकरकैः३८१
विद्युतं न तु हीनं स्यात्३२२विषयामिषलोभेन१६व्याधो मृगवधं कर्तुं४०३
विद्वत्स्वपि च दारिद्र्यं१६९विष्ण्वाद्यैरपि नो दत्ता३९९व्याप्नोत्यतस्तु तन्मूलं११६
विश्वास्यन्ति च मित्राणि१३८विसृजञ्छ्लेष्मपित्तानि३७५व्याप्यमायव्ययं तत्र१२४
विनिशिष्यामि दण्डेन४५विसृज्य धनमर्वस्वं२४२व्याप्यानां मूल्यमानादि”
विनष्टे लिखिते राज्ञा३०२विस्तारार्धांशमध्योच्या३५व्याप्याक्षावयवाः प्रोक्ता”
विना कुङ्कुमभरणात्१९७विस्रं मदित्वा चात्यर्थ४०३व्याप्यास्तिथ्यादयश्चापि१२५
विना परस्वीकरणा४०३विस्रंभाञ्चिहितं सद्धि१०६व्यायच्छन्तश्च बहवः१८
विनाशनीयास्ते सर्वे१८४विसंसयन्ति तन्मन्त्रं१००व्याळग्राही यथा व्यालं१७२
विना स्वधर्मात् सुखं४विहरेत्सावधानस्तु४८व्यूहाभ्यासे नियुक्ता ये१८९
विनियच्छति चारमान१९२विहारं वैव स्वस्त्रीभि१४४व्यूहाभ्यासं सैनिकानां४८
निश्चित पूर्वपक्षे२९१वृक्षान् संपूज्य यत्नेन८२व्यूहैर्व्यूहेन व्यूहाभ्यां३७१
विन्दत्यायुर्बलं सम्य२२७वृद्धाः सुशीला विश्वस्ताः१७५व्रीहिमिंग्र्दितं नेयाद्२१३
विपरीतगुणैरेभिः१२वृद्धत्वाद्बुद्ध्वा च यो दत्तः१०८
विपरीतगुणैरेभि६५वृष्टिशीतोष्णनक्षत्र-४श
विपरीतस्तामसः स्याद्-६वेदभिन्नप्रमानास्ते२४२शकटः शकटाकारो३७३
विपरीतस्तु रक्षोंऽशः१४वेदमन्त्रस्वधास्वाहा”शकटात्पञ्चहस्तं तु१४८
विप्रवद्विप्रकिन्नास्तु२४२वेदाङ्गुलं भवेद् ग्रीवा२६६शक्ता भवेन्न किं शत्रु४०५
विभागपत्रं कुर्व्वन्ति१०३वेनो नष्टस्स्वधर्मेन-१३शक्तिशौर्ययुतैर्यानं३६७
विभावयेत् प्रतिज्ञातं२९४वेक्तुं प्रदेशं विषयं२९७शकेनापि हि न धृतो२१
विरलः कारयेद्वाशं९२वेश्या तथाविधा वापि१४८शङ्काऽसतां तु संसर्गा२८५
विरक्तलक्षणं ह्येतद्”वेश्यादिदर्शनं विद्वान्१४७शङ्ख-चक्र गदा-पद्म३३८
विरुद्धो यत्र नृपति१३२वेश्यामिष नटैर्मद्यैः३१८शङ्खचक्रगदापद्मे२६०
विरुद्धयन्ति च तैः साकं९५वैश्यास्तु क्षत्रविप्राम्यां२४२शठाश्च कातरा लुब्धाः६६
विरोधेन बान्धव१५०वैदूर्यसन्निभे नेत्रे-३४४शतं दशसहस्राणि३२५
विलोक्य भर्तुर्वदनं२४३वैरीभूतोऽपि पश्चात् प्राफ्१७८शतं शतं योजनान्ते३५४
विवाहदानयज्ञार्थं५५व्यक्तं स नरके घोरे२७०शतप्रमामाधिपो यस्तु२९
विवाहादिषु चाचार१९०व्यये दद्यात् कर्म कुर्यात्३१९शतसंवत्सरान्तेऽपि३९६
विवाहे भोजने नित्यं१५व्ययश्चैव समृद्धिदौ१०८शतानां तु शतानीक७७
विवाहोत्सवयज्ञेषु३२३व्ययोभूतमिषञ्चैव७१शत्रवो नीतिहीनानां३
Page 517Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

४३१
शत्रुप्रजाभृत्यभृतं - ८५शास्त्रेषु के समुद्दिष्टा - ७१श्रीमत्तामनपत्यत्व - १६३
शत्रुबाहुसमुत्थं तु - १६३शास्त्रोक्तं मुनिबरैः - १८४श्रीमतः पुरुषो वेत्ति - १४०
शत्रुषड्वर्गमुत्सृज्य - २६शिंशपाशिमुबदरं - २४४श्रुताथैस्योत्तरं केश्यं - २१३
शत्रुष्वेतानि युञ्जीत - १८२शिक्षां ग्यार्थि पोषणं च - ७५श्रुतिस्मृतिपुराणाना - १४८
शत्रुसंसाधनोपायो - ३५६शिक्षा व्याकरणं कल्पो - २२५श्रुतिस्मृत्योदिता मन्त्रा - ८४
शत्रुसाधकहीनस्त्व - १८६शिखावधि तु केशान्तं - २५श्रुतिस्मृती विना धर्मो - २४३
शत्रूदासीनमित्राणि - १८४शिरःप्रच्छादकञ्चैब - २८१श्रुतिरास्तिक्यपूतात्मा - २७
शत्रोः स्वस्यापि सेनाया - ३५५शिरोक्षितो पाणिपादौ - २५२श्रुत्वा मांसार्थमन्यस्तु - २१२
शत्रोरनिष्टकरणा - २६९शिरोवर्ती यदा न स्याद् - ३०९श्रेष्ठं तु सर्वदुर्गेभ्यः - ३२५
शत्रोरपि गुणा ग्राह्या - १३६शिल्पशास्य फलाबन्तो - ८६श्रेष्ठा गतिस्तु सा ज्ञेया - ३४४
शनैः शनैः प्रवर्तत - ६४शिल्पिनश्चापि तत्काल - २८५श्रौतकल्पः स विज्ञेयः - २२७
शपायै हिरण्याग्नी - २७५शिल्प्यग्रे वाशिनं ध्यात्वा - ३३७श्मश्रुहीनमुखः कान्तः - ३३८
शपथामेव निर्दिष्टा - ३०७शिशोः संरक्षणे ज्ञानं - २३६श्वशुराश्चैव श्यालाश्च - ५१
शफोर्ध्वं व्यङ्गुलं ज्ञेयं - ३३४शिशोस्तु कम्बरा ह्रस्वा - २६५ष
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च - १६शीलं धनं ततो रूपं - १५४षट्कर्मेवद्वियोक्तव्यं - ७४
शब्दाभिधानतस्वज्ञो - २७५शुकनासाकृतिर्नासा - २५४षट्त्रिंशदङ्गलमुखो - ३३३
शमो दमश्चार्जवं वा - १४३शुकादेः पाठकाः सम्यक् - ७१पडेतानि सुखायालं - १७५
शय्यावितानास्तरण - ८६शुक्रोक्तनीतिसारं यं - ३९५सप्तानेनापि गच्छेन्न - १७५
शय्यासने पादुके च - २८०शुचिदंशांकुराहारो - १६षड्दोषाः पुरुषेणेह - १३४
शय्यास्तरणसंयोग - २३२शुना समो न किं राजा - ५३षड्विंशत्यङ्गुलं सक्थि - २६७
शर्करां दद्याभं च - २०९शुष्कदेशा दृढमार्गाः - २१७षष्ठं दुर्गप्रकरणं - ३२४
शर्करां हीनमौख्यं - २१०शुष्कानाद्रांश्च मांसानि - ३४७षष्ठांशं वा चतुर्थांशं - १२१
शर्करामस्य पञ्चाशत - २१२शूद्राय दत्तमपि यत् - १११षष्ठांकेनाधिका ग्रीवा - ३३५
शशकी काश्मरी पाठा - २४६शूद्रा वा क्षत्रिया वैश्या - ७७षाड्गुण्यमन्त्रविद्याग्मी - ६९
शस्त्रयुद्धं तु तन्ध्येयं - ३८०शृङ्गस्योत्थानशीलस्य - १८२षोडशद्वादशदशा - २२७
शस्त्रसंमार्जनकरा - ८६शूरः सर्वं पालयति - ३७६षोडशांशं स्वन्मया हि - ३२२
शस्त्रास्त्रकुशलो यस्तु - ८२शूरश्च व्यूहवित्प्राज्ञः - ७६षोडशाब्दं मनो यः स्यात् - ४०४
शस्त्रास्त्रयोर्धारणं च - १६९शृङ्गिणां नखिनां चैव - १४९स
शस्त्रास्त्रैः सुविनिर्मिन्नः - ३७५शृणुयान्मौनमाश्रित्य - ९३संक्रान्तो प्रतिदन्धी तद् - १७९
शस्त्रास्त्रैर्दैत्यहन्त्री या - २४९शोधयित्वा तु पात्राणि - २३८संक्षेपतस्तु कथितं - ६६
शस्त्रैः कनिष्ठं युद्धन्तु - १७९शोषयेच्चक्षपात्राणि - २३८संक्षेपतस्तु ध्यानादिः - २४९
शांकरी श्वेतवर्णा वा - २६१शौण्डीराणामशौण्डीर - ३७५संख्यातः स्वस्परत्नानां - २१३
शाखाः सेनाधिपाः सेना - ३९८शौर्यं पाण्डित्यवक्तृत्वं - ४६संग्रहस्तस्य तस्यापि - २०६
शाळा भोग्ये निविष्टास्तु - १३०शौर्यमत्तस्तु सदृशः - १४०संपद्विपत्त्वेकरमना - १२६
शासनादन्यथाचारान् - ३८८शौर्ययुक्तंरतान् सर्व - ६०संयोगापूर्वविधानं - २३३
शासनाथं ज्ञापनार्थं - २१६श्रावयित्वा तु यत्कार्य - २९०संयोज्या तु प्रयत्नेन - ११८
शास्त्रमानविहीनं यद् - २५६श्रावयेत् सैनिकांस्त्वित्यं - ४११संरक्षयेत् कृपणवत् - २०७
शास्त्राय गुरुसंयोगः - २३श्रीमंगलपदाद्यन्तं वा - १०५संरक्षयेत्प्रयत्नेन - ५३
Page 518Permalink

४३२ | शुक्रनीतिः

श्लोकांशपृष्ठम्श्लोकांशपृष्ठम्श्लोकांशपृष्ठम्
संश्रयेद् गिरिदूर्गाणि५५सधनभेदनास्त्यान्३७समर्थः सन् ददाति१२१
संख्येयेष्वभियहेश्च४०स नृपो म्लेच्छ इत्युक्तः४९समर्थैश्च तत्पक्षं८९
संस्कर्ता तस्करादिभ्यः२१८सन्दिग्धनावं वृक्षं च१२९सनाप्नोषि च तत्पापं१०२
संहरन्ति च धर्मार्थं१०६सन्ध्याय गमनं प्रोक्तं१६७समा मध्या च श्रेष्ठा च११९
संहरेन्निकायं सर्वं४१२सन्ध्याय यदवस्थानं१७२समामासतदर्घांह१०५
संहितां च तथा होरां८४सन्धारणाद्दारूनाच१६९समावर्ताः स वाजोशो३३९
स उपायो नृपाधीनः१८८सन्धिः कार्योंऽप्यनार्येण१६४समासतो ह्येष्यमुक्तं११६
स करोति महासौख्यं३४०सन्ध्यादानात्कुहिभेदैः२३३समास-व्यूहभेदादि१३२
स करोत्यवशंवालान्३३९सन्ध्यान्यम्यवहारस्त्री१३०समासात्कथ्यते चान्य२०५
सकृत् सुमुक्तं यस्यापि४०५सन्निपातावघातेष२३३समासादुच्यते कृत्य१४
सकृदसङ्गम्यरतः१९२सपशूधान्यवस्त्रादि१३१समासाल्लक्षणं कृत्यं७१
सख्ययुक्तं सुतीर्थार्थं२१७सपादद्विगुणो हस्तो२५५समाहितमतिः पश्येद्२४९
सङ्केतोमंबुराऽऽख्यायेः२४१सपादशतहस्तेक्ष३१समितौ स्वात्मकार्ये वा४६
सच्छिद्रमावलिंकी१५२सपादषड्युतं दंडा"समीक्ष्य कुलधर्मांश्च२७६
सज्ञातात्पूर्वपक्षां तु२८३ससतालादिमानेऽपि२५५समीपसम्मार्गंमज्जा१७६
सज्ञातान्मूलमूलस्तु३१७सप्ततालाधुक्षता वा२५०समुद्रं खिझितं राज्ञा यत्नाद्१०१
सत्कारेण च ज्ञानेन१२१सप्ततालो नृपः पूज्यो१५०सम्पदो न विसर्पन्ति३९५
सत्यं मिथ्योत्तरं चैव२१२सप्तपर्णः शमीतुङ्ग२४६सम्पन्नोपि च मेधावी९२
सत्यं वा यदि वाऽसत्यं७०सप्तभिर्मिश्ल भिक्षार्थं१०६सम्पूर्णाननदानेन१२१
सत्यं साक्ष्यं ब्रुवन् साक्षी३०१सप्तहस्तोन्नतिमंद्रे३३३सम्भारदानभोगार्थं३३१
सत्येन पूयते साक्षी३०१सप्ताहङ्गुलं करफलं२५२सम्मारपं देवतुष्टि७४
सत्त्वस्य तमशः साम्या६सप्ताह्ननवदशभि११६सम्भूय कुर्वतां तेषां३१८
सत्यं हितं वक्ति याति१६८सबन्धं सप्रतिभुवं१५७सम्मीलनं प्रसरणं३६९
सभिकश्चतुद्वारं३३स मृते यं स धर्मः स्या२७४सम्यग्विचारितमिति११३
स दस्यु राजरूपेण९५समतुंकां च भगिनी१४३सम्यङ् निरुप्य तान्१७१
सदा कुर्याच्च स्वायत्तं३१समागमनशीलस्य१४७स याति नरके घोरे३७९
सदानुरक्तवेषः स्यान्८९सभा वा न प्रवेष्टव्या२७१सरसालङ्कृतादुष्ट२३०
सदानुरक्तप्रकृतिः१६समाभ्यां कूपवापी३२स राज्ञाऽर्हो भवेन्नैव४९
सदारप्रौढपुत्रान् द्राक्१५८सभायां विद्यया मान१७४सर्वं यत्त्कार्यजातं८४
सदाऽल्पमप्युपकृतं१७७सभ्यादिभिर्विनिर्णिक्त३१४सर्वतः फलमृगू भूत्वा२२१
सदा सुख्डवचनेः९६सभ्यादीन् दण्डयित्वा तु२८३सर्वतः स्वात्सममुखं३३
स देशः प्रवरोयत्र१७१सभ्यानां बान्धवानां च४८सर्वमीक्षेत नादित्यं१३०
सदैकेनार्थकं राज्यं४९सभ्याधिकारिप्रकृति५७सर्वदर्शी प्रधानस्तु६९
सदैव कुटिलाः सख्युः१९३सभ्येष्पक्षपातस्तु१६५सर्वदा भेदनं शत्रो१८७
सदैव व्यूहसङ्केतः१८५समः सुहृच्च सम्बन्धी९९सर्वदोषहरोऽश्वानां३४८
सङ्ग्रामेन हरेन्मित्रं२७समक्षं वक्ति न मषा२१सर्वपमवांबनाक्षीच३९४
सङ्गोगामावतः साक्षि३०२समन्यूनाधिकत्वेन२३०सर्वनामा स विख्यातः३४०
सद्यः केचिच्च कालेन३१७समन्यूनाधिकेरंदंडे३१९सर्वभूतात्मतुल्यो यो८१
सद्रक्षणे दुष्टनाशः२२४समन्यूनाधिकैरंरेशे३५१
Page 519Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

श्लोक/वाक्यपृष्ठश्लोक/वाक्यपृष्ठश्लोक/वाक्यपृष्ठ
सर्वयत्नेन माध्यस्थ्यं१६४साधन्करश्चैव प्राचीन१०६सुकृतं यत्त्वया किञ्चित्१०२
सर्वलोकव्यवहार२साधारणमिदं मान३३४सुखं च न बिना धर्मात्१२५
सर्ववर्णोत्तमां कन्यां२८५साधुभ्योऽतिस्वमृदुत्वं५४सुखप्रबन्धगोष्ठीपु८९
सर्वविद्याकलाम्यासे५३साध्वी भार्या पितृपत्नी१४६सुखाय कल्पते नित्यं२७३
सर्वविद्यासु कुशलो५७सामंतः स नृपः प्रोक्तो२८सुखासक्तोऽस्यजेद् भृत्यान्१८९
सर्वस्मादधिको दाता५२साम दानञ्च भेदञ्च७०सुगतिदुर्गतिर्नित्यं३४५
सर्वांशैः सर्वरम्यो हि२५३सामन्तादिपदभ्रष्टा२९सुगत्याऽग्निर्निरुं दाढ्यं३४७
सर्वामोह करं नीति१सामन्तादिषु धर्मोऽयं४६सुजनैः संगमं कुर्या२५
सर्वेभ्यः श्फटाः श्रेष्ठा३५४सामन्तादिसमा ये तु२९सुतसङ्कोइपत्रं वा३०७
सर्वोपजीवकं लोक१सा माता प्रीतिदा नित्यं१६८सुतस्य सुतदाराणां३१६
सर्वोपायैस्तथा कुर्यान्१८६सामात्ययुवराजादियं२०१सुतास्तनैर्विनेया हि३५३
सवनाद्यैश्च सा शिक्षा२२७सामान्यं याचितं न्यास३१९सुदरिद्रं रोगिणं च१२९
सव्यःसारवेधोथ३३१सामान्यान् दशहस्तैश्च२४४सुदासदास्यौ सदूदेहुः१७४
स बाणो दलभङ्गी तु३४४साम्मुख्येन प्रयातेन३८१सुदीर्घेणापि कालेन२१८
सशूलिकं गृहीतं यद्१०६सायं ग्रीष्मे तु शरदि३४७सुदृष्टंन्नास्तु दायादा६१
सवेरलक्षिता शीघ्रं२४०सायं प्रातः सैनिकानां१८९सुनीतिकुशला नित्यं२
सशस्त्रो दशहस्तं तु९८सायं प्रातस्तु घर्मान्ते२४५सुनीतिशास्त्र कुशलान्९०
स हृदावन्न सङ्कुर्या२४२सायंव्ययैर्मुहूर्तानां४१सुपुष्टं कान्तिमद्भाति२०५
ससङ्करचतुर्वर्ण१२३साद्र्धव्याघ्रक्रोडशूष्ठ२५२सुपुष्पाश्चैव ये वृक्षा२४४
ससभ्यः प्राड्विवाकस्तु७२सार्धं द्विकोटिहस्तेश्च३०सुप्ते पत्न्यौ तदभ्यास्य२३९
ससाक्षिमच्च तन्प्रोक्तं१०४सार्धंचतुस्तालमितः२६३सुफलं तु भवेत्कर्म१३८
सह सुखेन नृपतिः३५७सार्धाङ्गुलं स्तटास्थानं११५सुभूषणः सुवसनः५२
सहस्रचापप्रमितं३४६सावधानमना नित्यं१३४सुभूषणां सुसंशुद्धां५५
सहस्रहस्तविस्तारो२४७सावधानमना भूत्वा४०सुभूपता तु यन्नीत्या४०६
सहस्रेऽपद्धते चाम्निः१०८सावधानमनाः सिद्ध४८सुभृत्यास्तैपि सन्त्यार्या८६
सहायगौरवाद् विद्या१९५सावधारणकं चैव१०२सुमदद्गुणिर्न स्वातै१२७
सहायपूर्ण यद् दुर्गं३२५साश्वश्च सगजश्चापि१८समुखाडजयवनेऽडो३३२
सहायवान्सहामात्य३४साहसिकं चाधिकं च१०७सुयुक्त्याऽण्वार्जनं यत्र२३०
सहायसैन्यदुर्गे तु३२५साहसिकस्तु संयोज्य७७संयुक्तकार्मुकं सारम्३२८
सहासनश्चातिमानी२८२साहसेषु च सर्वेषु२९९सुक्ष्मामुक्ष्भरणाद्या२२१
सांग्रामिकश्च कल्पस्ति७०साहित्यशास्त्रनिपुणः८३सुवर्चिलवणाङ्गाङ्गाः१५८
सा किं महाधनायैव१७२सिंहशावा इव घ्नन्ति५९सुवर्णं द्विशतांशं तु३२२
सा क्रिया सन्धिरित्युक्ता३६३सिद्धिक्यान्यथा पित्रा२१७सुवर्णं रजतं ताम्रं२१४
साक्षिसम्भावसञ्ज्ञानां११४सीरभेदैः कृषिः प्रोक्ता२२४सुवर्णरत्नरजत१३०
साङ्गानां सोपवेदानां१५०सीवने कञ्चुकादीनां२३५सुवसाचैर्भूर्षवित्ला३०
सातपत्र-पदत्राणो१२५सुक्रान्तिगन्धवर्णैश्च१३८सुविधमाह्मणगुरोः३७७
सात्त्विकं राजसं चैव५सुकृत्यै संत्यजेन्नित्यं२१सुविधा मन्त्रमौषध्य३४१
सात्त्विकी राजसी देव२४९सुकुलश्च सुशीळश्च३५सुविस्तृतदळस्तथैव२११
सुशिल्पशक्तः सम्यक्८०
Page 520Permalink

४३४ || शुक्रनीतिः

श्लोकार्ध / पदसंख्याश्लोकार्ध / पदसंख्याश्लोकार्ध / पदसंख्या
सुसञ्चितं बलं धार्यं१५७स्त्रीपुत्रार्थं कृतो यच्च२०१स्वप्रजादण्डमेदेश्च१८७
सुसमृद्धं चिरस्थायी२०५स्त्रीविप्राभ्युपपत्तौ च३७४स्वप्रजाधर्मसंस्थानं२६९
सुसेविताः प्रकुप्यन्ति१३३स्थलावयवविज्ञानं११५स्वप्रजानां न भेदेन१८४
सुहृत्संबन्धिकीपुत्र१८५स्थलेभ्यस्तेषु सन्तिष्ठेत्३७१स्वभावगुप्त्या दास्यत्वे२९
सुहृदं भ्रातरं बन्धु१४२स्थानात्तेभः कालकृतः१८४स्वभागार्द्धहरा कन्या३१७
सुहृद्भिरामयः स्नाने३६५स्थावरस्य ग्रामपादि२१७स्वभावतो भवन्त्येते१८३
सूचहस्तोमकाम्यां वा२८०स्थावरेषु विवादेषु३१२स्वभावदुष्टानेतान् हि२१७
सूचीसूक्ष्ममुखो दीर्घे३०३स्थितो मृत्युमुखे चाई१६०स्वयं ग्राह्येण ताम्बूलं२८०
सूचीतुल्यं शकटव३६९स्थूलकुक्षिः सिंहदृक् च३३२स्वयं धर्म परो भूत्वा२२२
सूक्ष्मज्ञानि च रक्षन्तु१८८स्नानशीलः सुसुरभिः१२५स्वयम्भूभगवाँल्लोक१
सेनपैस्तु बिना नैव९८स्निग्धदीपेन्द्रशिखालोक१७स्वयं सर्वं तु विसृजे५१
सेनादुर्गं तु यस्य स्यात्३२५स्नुह्रार्काणां रसोनस्य३५८स्वरक्षणं शत्रुनाशो३६१
सेनाबलन्तु द्विविधं३२८स्नेहं सम्पादयेत् पश्चात्३४७स्वरैरुदात्तादिधर्मैः२२७
सेनासङ्गं सज्जं स्यात्३८७स्मृतिर्विनिर्णयं ब्रूते२७५स्वस्वाणि मानवादीनां२४८
सेव्यो वा वणिग्भृत्या३१६स्वकनिष्ठां रितुभ्यं वा५९स्वर्णदण्डधरो पार्श्वे५३
सेर्वां वाऽपिच स्वीकुर्यात्३६४स्वकार्यं साधयेत् प्राज्ञः१८४स्वर्णरत्नगलङ्कार८६
सेवाशौर्यादिभिस्तुष्टः१०३स्वकार्ये शिथिलो यः स्यात्२०७स्वर्णस्य तद्य पत्रमूल्यं२१२
सेवितस्त्वथु राज्ञो नै१२९स्वकार्यार्थ प्रकुर्व्वन्ति१६७स्वर्गस्योत्तमकार्ये तु३२२
सैनिकाः कति सन्त्येतेः७८स्वकुलोत्पन्नकन्यायाः६१स्वर्णादर्थं च रजताव्२१९
सैनिकाः सैनिकैरेव२७२स्वगमाऽन्यगमा चेति३२७स्वर्णादीनां तु याथात्म्य२५५
सैनिकार्थं तु पण्यानि३८७स्वगमा या स्वयं गन्त्री३२७स्वर्णाद्यलङ्कारकृतिः"
सैनिकैरन्यसेवित्वं३८८स्वगुणश्रवणात्रित्यं१७७स्वविशिष्टं च यच्चिह्नं१२२
सैन्याद्विना नैव राज्यं३२७स्वगोत्रे तु तथा कुर्यात्३३०स्वनेपरूपसदृशान्१९८
सैन्याधीशेन प्रथमं३८१स्वजनेनै विरुद्धयेत३३४स्वशक्तितानां सामीप्यं१४९
सैवाचार्यः पुरोधा यः६८स्वतन्त्रः साधयन्नन्यान्३१२स्वशिशुं शिक्षयेदन्य१७९
सोदरेषु च सर्वेषु६२स्वतन्त्राः सर्व एवेते३१६स्वसंपत्तिमदान्नेव६२
सोऽन्ते नरकमाप्नोति३७९स्वत्वनिवर्तको द्वेधा१०९स्वः सदृशः समीपे वा५२
सोऽप्यं साधनं यच्च३२०स्वदुर्गुणं श्रवणतो१७७स्वसैनिकैर्विना कोऽपि३६८
सौजन्यात् साधकं मैत्रं३२८स्वदोषदर्शनां कार्याः५०स्वस्तिकशङ्खनिस्त्रिंशैर्३३८
सौदायिकं धनं प्राप्य३१७स्वधर्मं परमं मत्वा४०१रवस्वत्वेऽधिकसंगं त१०७
स्कन्धादि मुण्डमूलान्तं३३५स्वधर्मनिरताम्ब्रूरान्५९स्वस्वधर्मपरो लोके२२२
स्तम्भैश्च भित्तिभिर्वापि३४स्वधर्मनिरतो नित्यं१३५स्वस्वमुष्टेश्चतुर्भौऽशो२५०
स्तेनकूटनिसृष्ट्यर्थं४०७स्वधर्मनीतिबलवां१३९स्वहस्तकालसम्पन्नं१०३
स्त्रियोमूलमनर्थस्य१४५स्वधर्माचरणे दक्षो८१स्वहस्त लिखितं वाऽन्य२९६
स्त्रीकट्यां परिधिः प्रोक्तः२६५स्वनामाकृतयश्चैते२६२स्वाधीनप्रतिप्राकारो३६
स्त्रीणां नामापि संह्रादि१८स्वपुष्टौ राजपुष्टौ वा२८९स्वाहेतुभिर्न हन्येत१३६
स्त्रीणां नैव तु देवः स्याद्१२९स्वपूर्वजपिण्डदत्वाद्१४३स्वागमी सद्धमयी पात्र२०२
स्त्रीणां शीलाभिभोगेपु३१०स्वपूर्वाशं द्वितीयेऽह्नि३९१स्वाग्रे दक्षिणभागे तु५१
स्त्रीपुत्रमोहा बह्वश्वान्१६स्वपेद् भूमावप्रमत्तः२४०स्वातन्त्र्यं न क्षणामपि१२८
Page 521Permalink

श्लोकानुक्रमणिका

पाद / श्लोकपृष्ठपाद / श्लोकपृष्ठपाद / श्लोकपृष्ठ
स्वाभ्यन्तसन्निकर्षेण६०स्वीया तु परकीया वा१२८हीनमध्यादिसंयोग२३४
स्वाभ्यन्तसन्निकर्षेण१२९स्वीया तया च सामान्या४०७हीनश्मश्रुनिमेषां च२५९
स्वाधिकारिगणस्यापि१८८स्वेष्टहानिकरः शत्रुः२६९हीनाङ्गी स्वामिनं हन्ति,,
स्वाधीनं सन्निरतं द्वेधा१०७हहीनादिरससंभोगात्२३२
स्वानुत्पादितसंत्रास७१हंसाः स्खलन्ति कूजन्ति४७हीना निम्ना छदिर्नस्याद्३५
स्वान्तेऽभिचूर्णं संधार्य२५७हयग्रीवो वराहश्च२५९हीनाल्पकर्मिणश्चैते८६
स्वान् दुर्गुणान् परित्यज्य१४हरेद् पादं वनात्तस्य१९५हीने तदर्धा कटके१२३
स्वान्दोलायितहृद्स्तु३३१हस्तपादाङ्गुष्ठयोश्च२५६हीयते कुशहायेन५८
स्वामिकार्ये विनष्टोय१२०हस्त्यश्वरथचर्मांसु३७७हीयते नान्यथा राजा७५
स्वामित्वं चैव दातृत्वं१९हावभावादिसंयुक्तं२३२हृतराज्यस्य पुत्रादौ१९१
स्वामिन्नेवानुरक्तो यो४०७हिङ्गुलस्य तथा कान्त३५९हृदि विद्ध इवात्यर्थं२६
स्वामी स एव विज्ञेयो४०५हितं त्वरितवच्चान्ते४००हृन्मध्य-परिविक्षेपः२५५
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोश१०हितास्तेयान्यथाकाम१२६हृष्टं कृत्वा स्वीयवलं३६७
स्वाम्यसेवकसेव्यार्थं१०५हितोपदेष्टा शिष्यस्य१३हृष्टरोमा भवेद् वशूः४७
स्वारम्भपूतिसदृशे११२हित्वा प्राक्पश्चिमौ यामौ१४४हेतु प्रमाणसम्बन्ध११०
स्वारब्धो नीतिमान् राजा३हिमांशुमालीव तथा२५हेतुल्लिङ्गोपधोभिर्यो८४
स्वाविरुद्धं केवल्यमिदं११३हिरण्यपशुधान्यादि१०६हेमकारादयो यत्र३१८
हेमान्यम्बुस्त्वपुरुषः२७४

[मुद्रा/मुहर]
वेदाङ्ग पुस्तकालय
२२४८