कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ७ )
beauty fruitful by austerities, having recourse to con-
templation; how can otherwise be secured the two
things—such love and a husband of that sort? 2.
PURPORT IN SANSKRIT :—स्वरूपस्य निष्फलतामनुभूय
पार्वती सौन्दर्यं शिवाकर्षणे सफलीकर्त्तुं तप आचरितुं निश्चित-
वती । उपायान्तरमपश्यन्ती तपसा शिवमभिमुखीकर्त्तुमुद्यताभूदि-
त्यर्थः । कथं तपः साहाय्यं कामयाञ्चकारेति विषये कविः कथयति—
महादेवसदृशो वल्लभो यो हि मृत्युञ्जयः कथ्यते, तादृशोऽनुरागश्च
येन सा शिवस्य पत्नी स्यात् तपस्यां विना कथं संभवति । अन्य-
प्रकारेण दुर्लभं वस्तु तपसैव प्राप्यत इत्यर्थः ॥ २ ॥
निशम्य चैनां तपसे कृतोद्यमां
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् ।
उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा
निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात् ॥ ३ ॥
निशम्येति । मेना मेनका च गिरीशप्रतिसक्तमानसां हरासक्तचित्तां
तपसे तपश्चरणाय कृतोद्यमां कृतोद्योगां सुतां निशम्य श्रुत्वा एनां
पार्वतीं वक्षसा परिरभ्य आलिङ्ग्य महतः मुनिव्रतात् तपसः निवा-
रयन्ती उवाच । मुनिव्रतादित्यत्र यद्यपि मुनिव्रतस्य मेनकाया
अनीप्सितत्वात् ‘वारणार्थानामीप्सितः’ इति नापादानत्वं तथापि
कृतोद्यमामिति मानसप्रवेशोक्तत्वात् ‘ध्रुवमपायेऽपादानम्’ इति
अपादानत्वमेव स्यात् । यथाह भाष्यकारः—‘यच्च मिथ्या संप्राप्य
निवर्त्तते तच्च ध्रुवमपायेऽपादानम् इति प्रसिद्धम्’ ॥ इति ॥
PROSE ORDER :—मेना च गिरीशप्रतिसक्तमानसां एनां सुतां
तपसे कृतोद्यमां निशम्य वक्षसा परिरभ्य महतः मुनिव्रतात् निवार-
यन्ती उवाच ।