युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

२१८ युक्तिकल्पतरौ—
अनू(नृ)पादिकजातानां पर्यङ्केषु न्यसेत् क्रमात् ।
पद्मशङ्खगजाश्वालिशंसकोकशुकान् (१) क्रमात् ॥ ३३॥
आदित्यादि दशाजानां मणिरूपेण विन्यसेत् ।
महीन्द्राणां विशेषेण सिंहमानेव शस्यते ॥ ३४ ॥
निम्माणे शुक्तिदण्डाश्च राज्यभोगसुखप्रदाः ।
तदेवावक्रदण्डन्तु खट्वयानमिति स्मृतम् ॥ ३५ ॥
अस्यापि पूर्व्ववन्मानं मणिधात्त्वादि-निर्णयः ।
विशेषश्चरणोच्छ्रायः परिणाहार्द्ध-सम्मितः ।
तदेव चेन्निच्चरणं पोठयानमिति स्मृतम् ॥ ३६ ॥
तस्य भेदो द्विधा दण्डवक्रावक्र (२) प्रभेदतः ।
मानादिकं पूर्व्वतुल्यं विशेषाच्चतुरस्रता ॥ ३७ ॥
एवमन्यानि मिश्रानि यानानि विविधानि च ।
सामान्याख्यानि जानीयात् शिल्पिभिर्निर्मितानि वै ॥ ३८ ॥
मनोहरत्वं लघुता दृढतेति गुणत्रयम् ।
प्रोक्तं द्विपदयानानां सहजं भोजभूभुजा ॥ ३९ ॥
इति श्रीभोजराजोये युक्तिकल्पतरौ द्विपदयानपरीक्षा ।
—*—
अथ विशेष द्विपदयान कथनम् ।
राज्ञो यद्विपदं यानं विशेषाख्यमलं विदुः (३) ॥ ४० ॥
तद्यथा ।
चतुर्भिरुह्यते यत्तु चतुर्द्दोलं तदुच्यते ॥ ४१ ॥
(१) शुकाः इति (क) पुस्तक पाठः ।
(२) वक्रावक्र इति (ख) पुस्तकपाठः ।
(३) -मतद्विहः इति (ग) पुस्तक पाठः।