युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

अस्त्रयुक्तिः । १६५
द्वि(त्रि)नेत्रमिति जानीयात् स्वसंज्ञां (१) नेत्रयोर्द्वयो ।
त्रिनेत्रञ्च त्रिभिर्ज्ञेयं बहुनेत्रमतःपरम् ॥ ७९ ॥
यथोत्तरं गुणवहं खड्गमाहुरनुत्तमम् ।
दिङ्मात्रमिति (२) निर्दिष्टं नेत्राणां शुभदायिनाम् ।
तीव्राणां मङ्गलानाञ्च दर्शनञ्च शुभावहम् ॥ ८० ॥
इति खड्गपरीक्षायां नेत्राध्यायः पञ्चमः ॥
यथा नेत्रस्य संस्थानं तथारिष्टस्य लक्षयेत् ।
नेत्रेषु स्थाननियमो नारीष्टे स्थान-निर्णयः ।
प्रशस्ताङ्गोऽपि यः खड्गोऽरिष्टेनैकेन निन्दितः ॥ ८१ ॥
अथ त्रिंशदरिष्टानां लक्षणानि ।
छिद्रकाकपदे-रेख भिन्नं भेकाञ्च मूषिका ।
विडाल शर्करा नीला मशको भङ्ग(भृङ्ग)सूचकः ॥ ८२ ॥
विन्दुश्च कालिकादेवो कपोतः काकविग्रहः ।
खर्परः सकलो चाथ क्रोड़ारिष्टं तथाकुलम् ॥ ८३ ॥
जलारिष्टं (३) करालाख्यं कङ्कखज्जूरशृङ्गकम् ।
गोपुच्छारिष्ट-खानित्रे लाङ्गुलारिष्टमेव च ॥ ८४ ॥
छिद्रवद् दृश्यते खड्गे स्वभावेन च लक्ष्यते ।
छिद्रारिष्ट(४)मिदं विद्धि भर्त्तुर्वीर्य्यवलापहम् ॥ ८५ ॥
यदा काकपदाकारमरिष्टं दृश्यते क्वचित्
अयं काकपदारिष्टः सर्व्वाभीष्ट-विनाशनः ॥ ८६ ॥

---

(१) संसर्गात् इति (क) पुस्तक पाठः ।
(२) दिङ्नेत्रमिति (ख) पुस्तक पाठः ।
(३) जालारिष्ट'इति (ग) पुस्तक पाठः ।
(४) रेखारिष्टं इति (घ) पुस्तकपाठः ।