युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

अस्त्रयुक्तिः । १४१
अभिन्ने दृश्यते यादृग् विभिद्य घटिते तथा।
यदेव दृश्यते चिह्नं तदङ्गं संप्रचक्षते ॥ ३९ ॥
नील कृष्णादिकं खड्गे रूपमित्यभिधीयते ।
तेनैव यत्प्रतीतं स्यात् तज्ज्ञाभिरिति (३) गद्यते ॥ ४० ॥
अङ्गातिरिक्तं यज्जाति स्तन्माहात्म्योपसूचकम् ।
तन्नेत्रमिति जानीयात् खड्गे खड्गविशारदाः ॥ ४१ ॥
अङ्गातिरिक्तं खड्गादि यच्छुद्रत्वापसूचकम् ।
तदरिष्टमिति प्राहुर्भूमि रङ्गादि-धारणम् ॥ ४२ ॥
यः खड्गे जायते शब्दो नखदण्डादिनाहते ।
स ध्वनिस्तुलना मानं ज्ञानमष्टविधन्त्विदम् ॥ ४३ ॥
पञ्चाद्या निपुणैः खड्गे सम्भाव्यन्तेऽपि कृत्रिमाः ।
अन्यावकृत्रिमौ ज्ञेयौ तावेव सहजाविति ॥ ४४ ॥
शतमङ्गानि चत्वारि रूपाणि जातयस्तथा ।
विंशन्नेत्राणि जानीयादरिष्टानि तथैव च ॥ ४५ ॥
भूमिश्च द्विविधा ज्ञेया ध्वनिरष्टविधो मतः ।
मानन्तु द्विविधं प्रोक्तमित्येषां संग्रहो मतः ॥ ४६ ॥
अथ खड्गस्य शताङ्गगणना ।
लौहार्णवे,—
रूप्यस्वर्णगजोरुवुकमदन(४)-स्थूलाङ्ग कृष्णारुणः
श्वेताम्भोज गदातिमानन (५)कलाग्रन्थिस्थिरा तैत्तिराः।
मालाजोवक षटपदोर्ध्ममरिच व्यालाश्ववर्हाञ्जन-
( ३ ) तज्जातिरिति (क) पुस्तक पाठः ।
( ४ ) रोप्यस्वर्णागजोरुदमन इति (ख) पुस्तकपाठः ।
( ५ ) गदातिलानलक्षा इति (ग) पुस्तकपाठः ।