युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

कर्केतनमणियुक्तिः । १२३
अथ कर्केतन-मणि परीक्षा ।
तथा च गारुड़े,—
वायुर्नखान् दैत्यपतेर्गृहीत्वा चिक्षेप सम्पद्य वनेषु हृष्टः ।
ततः प्रसूतं पवनोपपन्नं कर्केतनं पूज्यतमं पृथिव्याम् ॥ ७८ ॥
वर्णेन तद्रुधिरसोममधु प्रकाश-
माताम्रपीत दहनोज्ज्वलितं विभाति ।
नीलं पुनः खलु सितं परुषं विभिन्नम् ;
व्याध्यादिदोषहरणेन न तद्विभाति ॥ ७६ ॥
स्निग्धा विशुद्धाः समरागिणश्च, आपीतवर्णा गुरवो विचित्राः ।
त्रासव्रण-व्याधि विवर्जिताश्च ; कर्केतनास्ते परमाः पवित्राः ॥८०॥
पट्टेन काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वा,
हस्ते गलेऽथ धृतमेतदतिप्रकाशम् ।
रोग प्रणाशनकरं कलिनाशनञ्च ;
आयुस्करं कुलकरञ्च सुखप्रदञ्च ॥ ८१ ॥
एवंविधं बहुगुणं मणिमावहन्ति,
कर्केतनं शुभमलङ्कृतये नरा ये ।
ते पूजिता बहुधना बहुवान्धवाश्च ;
नित्योञ्ज्वला प्रमुदिता अपि ये भवन्ति ॥ ८२ ॥
एके पिनह्य बिभ्रताकुल-नीलभासः,
प्रम्लानरागलुलिताः कलुषा विरूपाः ।
तेजोऽति दीप्ति कुलपुष्टि विहीनवर्णाः ;
कर्केतनस्य सदृशं वपुरुद्वहन्ति ॥ ८३ ॥
कर्केतनं यदि परीक्षितवर्णरूपं,
प्रत्यग्रभास्कर दिवाकर सुप्रकाशम् ।