युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

११० युक्तिकल्पतरौ—
लघिष्ठमरुणं वाता दापीतं मृदुपित्ततः ।
शुक्लं गुरुकफोद्रेकाद्वातपित्तान्मृदुर्लघुः ॥ ७२ ॥
वातश्लेष्मभवं स्थूलं पित्तश्लेष्मजमच्छकम् ।
सर्व्वलिङ्गप्रयोगेन सान्निपातिकमुच्यते ॥ ७३ ॥
एकजाः शुभदाः प्रोक्ता स्तथा वै सान्निपातिकाः ॥ ७४ ॥
फणि-मुक्तारूपम्,—
भौजङ्गमं नील विशुद्धवर्णं सर्व्वम्भवेत् प्रोज्ज्वलवर्णशोभम् ।
नितान्तधौत-प्रतिकल्पमानं निस्त्रिंशधारा समवर्ण-शोभम् ॥ ७५ ॥
भुजङ्गमास्ते विषवेग तृप्ताः,
श्रीवासुकेर्वंश-भवाः पृथिव्याम् ।
क्वचित्कदाचित् खलु पुण्यदेशे ;
तिष्ठन्ति ते पश्यति तान् मनुष्यः ॥ ७६ ॥
तल्लक्षणमुच्यते,—
फणिजं वर्त्तुलं रम्यं नीलच्छायं महाद्युतिम् ।
पुण्यहीना न पश्यन्ति वासुकेः कुल-सम्भवम् ॥ ७७ ॥
शृगाल-कोलामल-कोलगुञ्जा-फलप्रमाणास्तु चतुर्विधास्ते ।
स्युर्ब्रह्म-वाह्वङ्गज-वैश्यशूद्र-सर्पेषु जाताः प्रवरास्तु सर्वे ॥ ७८ ॥
फलं यथा,—
प्राप्यापि रत्नानि धनं श्रियञ्च,
राजश्रियञ्चा महतीं दुरापाम् ।
तेजोन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति ;
मुक्ताफलस्यास्य विधारणेन ॥ ७९ ॥
जिज्ञासयारत्न-विनिश्चयज्ञैः,
शुभे मुहूर्त्ते प्रयतैः प्रयत्नात् ।