युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

८० युक्तिकल्पतरौ—
तथा,—
शोभाद्वितयवन्तो ये मणयः च्छित्ति-कारकाः (१५) ।
उभयत्र पदं येषां तेन च स्यात् पराभवः ॥ ८५ ॥
भिन्नेन युद्धे मृत्युः स्यात्कर्करं धन-नाशकृत् ।
दुग्धेनैव समालिप्तः पुटके यस्तु सम्भवेत् ॥ ८६ ॥
दुःखकृत्स समाख्यातो न नृपैः रक्षणीयकः ।
मधुविन्दु-समा शोभा कोकिलानां प्रकीर्त्तिताः ॥ ८७ ॥
तेषाञ्च बहुभेदाः स्युः न ते धार्य्याः कदाचन ॥ ८८ ॥
अथ गुणाः [तेषाञ्चवज्रादीनाम्] ।
गुरुत्वं स्निग्धतां चैव वैमल्य(न्य)मतिरक्तता ।
वर्णादिकं गुरुत्वञ्च स्निग्धता च तथाऽच्छता ॥
अर्चिष्मत्तामहत्ता च मणीनां गुणसंग्रहः ॥ ८६ ॥
अथ फलम् ।
ये कर्कराः छिद्रमयोपदिग्धाः,
प्रभाविमुक्ताः परुषा विवर्णाः ।
न ते प्रशस्ता मणयो भवन्ति ;
समासतो जातिगुणैः समस्तैः ॥ ९० ॥
दोषोपसृष्टं मणिमप्रबोधा,
विभर्त्ति यः कश्चन कश्चिदेकम् ।
तं(तद्) बन्धुदुःखाय सबन्धुवित्त-
नाशादयो दोष-गुणा भजन्ते ॥ ६१ ॥
सपत्न-मध्ये हि कृताधिवासम्,
प्रमादवृत्तावपि वर्त्तमानम् ।

---

( १५ ) क्षतिकारकाः इति (क)-(ग) पुस्तक पाठः ।