युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

७४ युक्तिकल्पतरौ—
विरला स्तनु-पर्वाणः चमर्य्यो ब्रह्म-जातयः ।
विना संस्कारमप्यासां चामरम्बिमलम्भवेत् ॥ ४७ ॥
दीर्घ-वालाः सुगुरवः कर्करांशा भृशं घनाः ।
तीक्ष्णाग्रास्तनुपर्वाण क्षमर्य्यः क्षेत्रजातयः ॥ ४८ ॥
विना संस्कारमप्यासां चामरं विमलं भवेत् ।
दीर्घ-वालाः सुगुरवः कर्करांशा भृशं घनाः ॥ ४६ ॥
विज्ञेयाः स्थूलपर्वाण क्षमर्य्यो वैश्यजातयः ।
संस्कारे चाप्यसंस्कारे न स्वभावं त्यजेदिद(य)म् ॥ ५० ॥
खर्बवालाः सुलघवः कोमलाङ्गा भृशं घनाः ।
‘विज्ञेयाः स्थूलपर्वाण क्षमर्य्यो वैश्यजातयः ॥ ५१ ॥
संस्कारेण भवे(परि)च्छन्नं भवेन्मलिनमन्यथा(दा) ।
खर्व-वालाः सुगुरवो विमलाः कर्कशास्तथा’ ॥ ५२ ॥
चमर्य्य-स्तनु-पर्वाणो विज्ञेयाः शूद्र-जातयः ।
संस्कारेणापि मलिनमासां चामरमिष्यते ॥ ५३ ॥
दीर्घता लघुता चैव स्वच्छता घनता तथा ।
गुणाश्चत्वार इत्येते चामराणां प्रकीर्त्तिताः ॥ ५४ ॥
खर्व्वता गुरुता चैव वैवर्ण्यं मलिनाङ्गता ।
दोषाश्चत्वार इत्येते चामराणां प्रकीर्त्तिताः ॥ ५५ ॥
दीर्घे दीर्घायुराप्नोति लघौ भीति-विनाशनम् ।
स्वच्छः (१) स्याद्धन-कीर्त्तिभ्यां घने स्युः स्थिर-सम्पदः ॥५६॥
खर्वे खर्वायुद्दिष्टं गुरुर्गुरु-भयप्रदः ।
विरले रोग-शोकाभ्यां मलिनं मृत्युमादिशेत् ॥ ५७ ॥
इति स्थलजम् ( चामरम् ) ॥
( १ ) स्वच्छे-स्यात् इति (ख) पुस्तक पाठः ।