याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary
महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
पृष्ठ 548, कुल 782 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषा-धर्मपूर्वक धनोपार्जन करने वाला, अतिथिसत्कार में तत्पर
(नित्यनैमित्तिक) श्राद्ध अनुष्ठान में रत, सत्यवादी और आत्मतत्त्व के ध्यान
में लीन रहने वाला गृहस्थ भी मुक्ति प्राप्त कर लेता है ॥ २०५ ॥
इत्यध्यायप्रकरणम् ।
अथ प्रायश्चित्तप्रकरणम् ५
( १ ) कर्मविपाकः
'वर्णाश्रमेतराणां नो ब्रूहि धर्मानशेषतः' (आ० १) इत्यत्र प्रतिपादकतया
प्रतिज्ञातषड्विधधर्ममध्ये पञ्चप्रकारं धर्ममभिधायाधुनावशिष्टं नैमित्तिकं
धर्मजातं प्रायश्चित्तपदामिलप्यं प्रारिप्सुः प्रथमतस्तत्प्ररोचनार्थमधिकारिविशेष-
प्रदर्शनार्थं चार्थवादरूपं कर्मविपाकं तावदाह—
महापातकान्घोरान्नरकान्प्राप्य दारुणान् ।
कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह ॥ २०६ ॥
ब्रह्महत्यादिपञ्चकस्य महापातकसंज्ञा 'ब्रह्महा मद्यपः' (प्रा० २२७) इत्यत्र
वक्ष्यते तद्योगिनो महापातकिनस्ते महापातकजनितांस्तामिस्रादिनरकान्स्वज-
नितदुष्कृतानुरूपान् घोरानतितीव्रवेदनापादकत्वेनातिभयंकरान्दारुणान्दुःखैक-
भोगनिलयान् प्राप्य कर्मक्षयात् कर्मजन्यनरकदुःखोपभोगक्षयादनन्तरं कर्मशे-
बात्पुनरिह संसारे दुःखबहुलश्वसृगालादितियंग्योनिषु प्रकर्षेण भूयो भूयो
जायन्ते । 'महापातकि'ग्रहणमितरेषामप्युपपातकादीनामुपलक्षणम् । तेषां
च तिर्यगादियोनिप्राप्तेर्वक्ष्यमाणत्वात् ॥ २०६ ॥
भाषा-(ब्रह्महत्या आदि) महापातकों से उत्पन्न तामिस्र आदि घोर
नरकों को (अपने कर्म के अनुसार) भोगकर कर्मों का क्षय होने पर महा-
पातकी पुनः-पुनः इस संसार में (दुःख से व्याप्त योनियों में, जो आगे
उल्लिखित हैं) जन्म लेते हैं ॥ २०६ ॥
महापातकिनां संसारप्राप्तिमुक्त्वा तद्विशेषकथनायाह—
मृग(गा)श्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति ।
खरपुल्कसवेनानां सुरापो नात्र संशयः ॥ २०७ ॥
कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् ।
तृणगुल्मलतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः ॥ २०८ ॥
१. वेनानां ।