वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

राज्याधिकारिनिर्णयः । ३५
काश्मीरायां तु पार्वत्यां शङ्करात्मा महीपतिः ।
सर्वलक्षणसंयुक्तस्त्वभिषेच्यो नवस्तदा ॥
तदा पूर्वोक्ते काले, नवो महीपतिः, पार्वत्यां पर्वतभवायां,
काश्मीरायां श्रीपर्णी, तन्निर्मिते भद्रपीठे उपवेश्येत्यर्थः । अत
एवाग्रे अभिषेकसम्भारमध्ये श्रीपर्णीपीठमाहृतमस्ति ।
इति राजाभिषेके विहितकालाः ।
अथ राज्याधिकारिनिर्णयः ।
तत्रौरसो ज्येष्ठ एवाधिकारी । तदुक्तम्—
कालिकापुराणे,
राजेत्युपक्रम्य—
औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च ।
गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च भागार्हास्तनया इमे ॥
कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा ।
स्वयंदत्तश्च दासश्च षडिमे पुत्रपांसनाः ॥
दासः स्वोत्पन्नो दासीपुत्रः । रागादिना द्विजातीनामपि
दास्यामुत्पन्नस्य पुत्रस्य सम्भवात् ।
अभावे पूर्वपूर्वेषां परान् समभिषेचयेत् । इति ।
मनुः,
ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात्पित्र्यं धनमशेषतः ।
शेषास्तमुपजीवेयुर्यथैव पितरं तथा ॥ इति ।
आपस्तम्बोऽपि, ज्येष्ठो दायाद इति ।
इदं राज्ये विभागाभावस्य वक्ष्यमाणत्वात् राज्याविषय-
मिति बहुभिर्व्याख्यातम् ।
मनुरपि,
ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः ।