वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

स्वामिना स्वत्वे विभाविते निधिः परावर्त्यः । २६९
विष्णुः, अनिवेदितविज्ञातस्य सर्वमपहरेदिति ।
अनुलोमजानां मूर्द्धावसिक्तादीनां क्षत्रियादिवन्निर्णयो
मातृसमानधर्मत्वात् । प्रतिलोमजानां तु शूद्रवत् शूद्रसमानधर्म-
त्वादिति । यदा निधेः स्वामी आगत्य रूपसङ्ख्यादिभिः स्वत्वं
विभावयति तदा तस्मै निधिं दद्यात्, षष्ठं द्वादशं वांशं राजा
गृह्णीयात् । यथाऽऽह—
मनुः,
ममायमिति यो ब्रूयान्निधिं सत्येन मानवः
तस्याददीत षड्भागं राजा द्वादशमेव वा ॥ इति ।
षष्ठं द्वादशं वा इति विकल्पस्तु धनस्वामिनः सगुणत्वनि-
र्गुणत्वापेक्षया कालापेक्षया वा द्रष्टव्यः । इदं च भागग्रहणं
ब्राह्मणभिन्नादेव । यथाऽऽह—
विष्णुः, स्वनिहितात् ब्राह्मणवर्जं द्वादशमंशं दद्युरिति ।
केचित्तु विष्णुवाक्यात् क्षत्रियादयो द्वादशं, ब्राह्मणः षष्ठं
दद्यादित्याहुः । तच्चिन्त्यम् । यदा राजा निधिस्वामिन्यागते
निधिं परावृत्य दद्यात्तदा ब्राह्मणाय दत्तं निध्यर्द्धं परावृत्य
गृह्णीयात् । यथाऽऽह—
बृहस्पतिः, अस्वामिविक्रयं दानमाधिं च विनिवर्तयेदिति।
परकीयं निधिं स्वीयमिति वदन् राज्ञा तन्निधिसमं दण्डनी-
य इत्युक्तम्—
विष्णुना, परनिहितमिति ब्रुवंस्तत्समं दण्डमावहेदिति ।
ब्रुवन्, स्वनिहितमिति ब्रुवन् इत्यर्थः । आकरेषु विशेषमाह—
विष्णुः, आकरेभ्यः सर्वमादद्यात् । इति ।
आकराः, सुवर्णरत्नाद्युत्पत्तिस्थानानि ।
विष्णुधर्मोत्तरे,