वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

१७४ वीरमित्रोदयस्य राजनीतिप्रकाशे
“प्रातरग्निं”’“गिरावर्गराटेपु’”’“दिवस्पृथिव्या’’इत्येतैः सूक्तैरुद-
कं सम्पात्याभिमन्त्र्य राजानं स्नापयेत् प्रविश्य प्रोक्षति च तन्त्रं
संस्थापयेद्धेनुर्दक्षिणा । अथ श्रावण्यां पौर्णमास्यां विजयमुहूर्त्ते
“रक्षन्तु त्वाग्नय” इति रक्षाबन्धनं कृत्वा नीराजनं च बाह्येनोप-
निष्क्रम्येतिपैठीनसिः । अथ आदित्यदिने आदित्यमण्डलो
व्याख्यातः । अथ जन्मनक्षत्रे जन्मनक्षत्रयागहोमो व्याख्यातः।
अथ राजकर्माणि प्रतिनक्षत्रं कर्त्तव्यानीत्यायुधायाश्वप्रभृत्या-
दीनि विभृयादिति । कृत्तिकारोहिण्यादीनि व्याख्यातानि ।
इन्द्रोत्सवे इन्द्रोत्सवो व्याख्यातः । प्रतिदिनं ग्रहयागः । प्रतिदिनं
नक्षत्रयागः । प्रतिदिनं दशगुणी महाशान्तिः । प्रतिस्थानं
कृत्तिकारोहिण्यौ व्याख्याते । नक्षत्रस्नानानि नक्षत्रदक्षिणाश्च ।
राजकर्म सांवत्सरीयं हस्त्यश्वादिदीक्षा ।
इति राज्ञो वर्षकृत्यम् ।
अथ सहायाः ।
अभिषेकानन्तरं राज्ञा किं कर्त्तव्यमित्यपेक्षायाम्-
मत्स्यपुराणे,
मनुरुवाच ।
राज्ञोऽभिषिक्तमात्रस्य किन्नु कृत्यतमं भवेत् ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सम्यग्वेत्ति यतो भवान् ॥
मत्स्य उवाच ।
अभिषेकार्द्रशिरसा राज्ञा राजीवलोचन ।
सहायवरणं कार्यं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥
यदप्यल्पतरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम् ।
पुरुषेणासहायेन किमु राज्यं महोदयम् ॥
तस्मात्सहायान् वरयेत्कुलीनान्नृपतिः स्वयम् ।