विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Vikramorvashiyam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा
पृष्ठ 138, कुल 168 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्थोऽङ्कः । ११९
उर्वशी—कथं संगमणीओ अअं मणी । अदो एव्व महारा-
एण आलिङ्गिदा जेव पञ्चवत्थि संवृत्ता ।
राजा—(ललाटे मणिं संनिवेश्य ।)
स्फुरता विच्छुरितमिदं रागेण मणेस्त्वदधररुचिभाजा ।
श्रियमुद्वहति पुरस्ते बालारुणारुणकमलस्य ॥ ७२ ॥
उर्वशी—विअंबद, गद तो बहु कालो अम्हाणं पइट्ठाणदो
णिग्गदाणम् । तदाहं अणुसरन्ति पउरिसीओ अम्हाणम् । ता एहि ।
गच्छम् ।
(इत्युत्तिष्ठतः ।)
राजा—यदाह भवती ।
उर्वशी—अथ कथं महाराओ गन्तुं इच्छदि ।
राजा—
अचिरप्रभाविलसितैः पताकिना
सुरकार्मुकाभिनवचित्रशोभिना ।
गमितेन खेलगमने विमानतां
नय मां नवेन वसतिं पयोमुचा ॥ ७३ ॥
१ कथं संगमनीयोऽयं मणिः । अत एव महाराजेनालिङ्गितान्तरमेव
प्रकृतिं संवृत्ता ।
२ विदूषक महाभाग बहु तदवधेः प्रतिष्ठाननिर्गते । तदनिष्टा
मदिष्यन्ति प्रकृतयः अस्माकम् । तदेहि । गच्छावः ।
३ अथ कथं महाराजो गन्तुमिच्छति ।
(दण्डान्वयः) अचिरप्रभाविलसितैः पताकिना सुरकार्मुकाभिनवचित्रशोभिना । नय नवाब्देन मां
वसतिं । अत एव नाह २ नैर्ऋतो हि रम्भावाक्योदितम् ३ इत्येवोक्त्वा ४ नवरं
गच्छामः पुनर्भवता प्रासादं प्रतिपाल्यते ५ तो वयमपि त्वदधीनौ प्रवृत्तावस्थाया-
मदेहि । गच्छावः । प्रतिपालिता हीदानीमूर्ध्वगतिः ६ कथं पृथुलजघनोरुकुचा
उर्वशी । अथ कथं महाराजो गन्तुमिच्छतीति ७ अचिरप्रभेति । हे खेलगमन