सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 56, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 56

( ३१ )
देकर केवल चन्द्र में दिखाई देती थी जैसे चन्दन हटा लिये जाने पर भी होरसे

  • पर चन्दन की आभा दिखाई पड़ती ही है ।
    सन्ध्यासमाधौ भगवाँस्थितोऽथ शक्रेण बद्धाञ्जलिना प्रणम्य ।
    विज्ञापितः शेखरपारिजात-द्विरेफनादद्विगुणैर्वचोभिः ॥३६॥
    अन्वयः
    अथ सन्ध्यासमाधौ स्थितः भगवान् बद्धाञ्जलिना शक्रेण प्रणम्य
    शेखरपारिजातद्विरेफनादद्विगुणैः वचोभिः विज्ञापितः ।
    व्याख्या
    अथाऽनन्तरं 'मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकात्स्न्यैष्वथो अथ' इत्यमरः । सन्ध्या-
    समाधौ सन्ध्याकालिकध्यानयोगे स्थितो लीनो भगवान् ब्रह्मा बद्धोऽञ्जलिय॑स्य
    तेन कृताञ्जलिना शक्रेणेन्द्रेण प्रणम्य नमस्कृत्य शेखरे शिरसि शिरोभूषणरूपो
    यः पारिजातो देवकुसुमविशेषस्तस्मिन् ये द्विरेफा भ्रमराः 'द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पद-
    भ्रमरालयः' इत्यमरः । तेषां नादेन झङ्कारेण द्विगुणैर्द्विगुणीभूतैरुच्चैरुद्यमानैर्व-
    चोभिर्वचनैर्विज्ञापितो निवेदितः ।
    भाषा
    इस के अनन्तर सन्ध्याकाल के ध्यान में मग्न ब्रह्मा जी को इन्द्र ने हाथ
    जोड़कर प्रणाम कर के, अपने मस्तक पर शोभा के लिये धारण किये हुए पारि-
    जात के फूलों पर गूंजने वाले भौरों की झङ्कार से प्रतिध्वनित, दूने ऊँचे स्वर
    में निवेदन किया ।
    इतः परं शक्रश्चतुर्भिः श्लोकैः स्वीयमैश्वर्यं निरूपयन् ब्रह्माणं
    स्तौति—
    आस्ते यदैरावतवारणस्य मदाम्बुसङ्गान्मिलितालिमाला ।
    साम्राज्यलक्ष्मीजयतोरणाभे दन्तद्वये वन्दनमालिकेव ॥४०॥
    अन्वयः
    यत् ऐरावणवारणस्य साम्राज्यलक्ष्मीजयतोरणाभे दन्तद्वये मदाम्बु-
    सङ्गात् मिलितालिमाला वन्दनमालिका इव आस्ते । (अत्र यच्छब्दो