सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

Vikramankadeva Charitam of Bilhana with Commentary

महाकवि बिल्हण / पं. विश्वनाथ शास्त्री द्वारा

DevanagariSanskritpublished493 पृष्ठ

पृष्ठ 257, कुल 493 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 257

( २३८ )
अन्वयः
विमुद्राभिः विभूतिभिः भूमिः अदरिद्रीकृता । साधूनां वेश्मसु श्रियः
कुलवधूसाम्यं नीताः ।
व्याख्या
विमुद्राभिरनन्ताभिर्विभूतिभि ऐश्वर्योपायैर्भूमिर्दरिद्रीकृता समृद्धा कृता ।
साधूनां सज्जनानां वेश्मसु गृहेषु 'गृह गेहोदवसित वेश्म सद्म निकेतनम्' इत्यमर ।
श्रियो लक्ष्म्यः कुलवधूभि प्रशस्तकुलोत्पन्नरमणीभिस्साम्यं समानता नीता
प्रापिता । यथा कुलवधू स्थायित्व निश्चलत्त्व च भजते तथैव सतां गेहेषु
लक्ष्म्या स्थायित्व निश्चलत्वञ्च प्रतिपादितमिति भावः ।
भाषा
मैंने दान देकर अपरिमित सम्पत्ति के साधनो से पृथ्वी की कमी दूर कर
दी । सज्जनो के घर में मैने लक्ष्मी को कुलवधू के समान स्थायी और
निश्चल कर दिया ।
प्राप्तः कोदण्डपाण्डित्य-जातलक्ष्मीसमागमः ।
काकुत्स्थनिबिडस्थामा सूनुविक्रमलाञ्छनः ॥५३॥
अन्वयः
कोदण्डपाण्डित्यजातलक्ष्मीसमागमः काकुत्स्थनिबिडस्थामा विक्रम-
लाञ्छनः सूनुः (मया) प्राप्तः ।
व्याख्या
कोदण्डे धनुषि लक्षणया तद्विद्याया 'धनुश्चापौ धन्वशरासनकोदण्डकार्मुकम्'
इत्यमर । पाण्डित्येन प्रावीण्येन जात प्राप्तो लक्ष्म्या सह समागमो मेलन
यस्य सः, काकुत्स्थस्येव रामचन्द्रस्येव निबिडं घनमधिकमित्यर्थः । स्थाम
पराक्रमो यस्य सः, 'द्राघीय स्तर सहोबलशौर्याणि स्थाम शुष्मं च । शक्ति
पराक्रम प्राणो विक्रमस्त्वतिशक्तिता' इत्यमरः । विक्रमः पराक्रमो लाञ्छनं
लक्षणं चिह्न वा यस्य स विक्रमाङ्कदेवो नाम सूनुः पुत्रो मया प्राप्त ।
भाषा
मैंने धनुर्विद्या की पण्डिताई से लक्ष्मी का समागम प्राप्त करने वाला अर्थात्