वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

द्वितीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाशद्वयोपेतम्
चेटी—देवि एवं णेदं । अकुसलदंसणावि । सिविणआप्पसंसाए कुशल-
परिणामा होन्ति त्ति सुणीयदि । (देवि, एवमेतत् । अकुशलदर्शना अपि स्वप्नाः
प्रशंसया कुशलपरिणामा भवन्तीति श्रूयते । )
भानुमती—जइ एवं ता कहइस्सम् । अवहिदा होध ( यद्येवं तत्कथ-
यिष्ये । अवहिते भवतम् । )
सखी—कहेदु पिअसही ( कथयतु प्रियसखी । )
भानुमती—मुहुत्तं चिट्ठ जाव सव्वं सुमरिस्सम् । ( इति चिन्तां
नाटयति । ) ( मुहूर्तं तिष्ठ यावत्सर्वं स्मरिष्यामि । )
( ततः प्रविशति दुर्योधनः कञ्चुकी च । )
दुर्योधनः—सूक्तमिदं कस्यचित् ।
गुप्त्या साक्षान्महानल्पः स्वयमन्येन वा कृतः ।
कुशलपरिणामाः = कुशलस्वरूपाः, कुशलदायिन इत्यर्थः ।
अवहिते = सावधाने, द्विवचनान्तमिदम् ।
मुहूर्तं = किञ्चित् कालम् ।
धैर्यावसादात् स्वप्नो विस्मृत इत्यत आह—सर्वं स्मरिष्यामीति ।
सूक्तं = शोभनोक्तिः भावे क्तप्रत्ययः ।
अन्वयः—अपकारिणाम् , गुप्त्या, साक्षात्, वा, महान् , अल्पः ( वा ) स्वयम्
अन्येन ( वा ) कृतः, अपकारः, महतीम् , प्रीति, करोति ॥ ३ ॥
सूक्तिमेवाह—गुप्त्या साक्षादिति । अपकारिणाम् = शत्रूणां, गुप्त्या = गोपनेन,
चेटी—शोभना ठीक कहती है—ऐसा सुना जाता है कि अमङ्गलकारी स्वप्न भी
देवताओं के नाम-कीर्तन से कुशल-कारक हो जाते हैं ।
भानुमती—यदि ऐसा है तो मैं कहती हूँ । पहले सावधान हो जाओ ।
सखी—हम लोग शान्तचित्त हैं, प्रिय सहेली कहें तो ।
भानुमती—सखि, भय से भूल गई हों अच्छा तो थोड़ा ठहर जाओ स्मरण करके सब
कह रही हूँ ।
( दुर्योधन का कञ्चुकी के साथ प्रवेश )
दुर्योधन—किसी ने ठीक कहा है कि—
शत्रु के प्रति किया गया अपकार असीम आनन्द का जनक होता है चाहे वह अप्रकट
४ वे०