सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 48, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 48

प्रथमोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् २७
भीमसेनः - ( साटोपम् । ) वत्स, एवं कृते किं भवति ?
सहदेवः - आर्य, एवं कृते लोके तावत्स्वगोत्रक्षयाशङ्कि हृदयमाविष्कृतं
भवति, कुरुराजस्य तावदसन्धेयता तदैव प्रतिपादिता भवति ।
भीमसेनः - मूढ, सर्वमप्येतदनर्थकम् । कुरुराजस्य तावदसन्धेयता तदैव
प्रतिपादिता यदैवास्माभिरितो वनं गच्छद्भिः सर्वैरेव कुरुकुलस्य निधनं
प्रतिज्ञातम् । लोकेऽपि च धार्तराष्ट्रकुलक्षयः किं लज्जाकरो भवताम् ।
अपि च रे मूर्ख,
युष्मान्ह्रेपयति क्रोधाल्लोके शत्रुकुलक्षयः ।
न लज्जयति दाराणां सभायां केशकर्षणम् ॥ १७ ॥
द्रौपदी - (जनान्तिकम् । ) णाह, ण लज्जन्ति एदे । तुम वि दाव मा
विसुमरेरि । ( नाथ, न लज्जन्त एते । त्वमपि तावन्मा विस्मार्षीः । ) ।
स्वगोत्रक्षयाशङ्कि = निजवंशविनाशशङ्ककम्, आविष्कृतम् = प्रकटितम् ।
निधनम् = मरणम् ।
अन्वयः - क्रोधात्, शत्रुकुलक्षयः, लोके, युष्मान्, ह्रेपयति, सभायाम्, दारा-
णाम्, केशकर्षणम्, न लज्जयति ॥ १७ ॥
युष्मानिति । क्रोधात् = क्रोधात्, शत्रुकुलक्षयः = रिपुवंशविनाशः, लोके = जगति,
युष्मान् = भवतः, ह्रेपयति = त्रपयति, सभायां = सदसि, दाराणां = स्त्रीणाम्, केश-
कर्षणम् = कचाकर्षणम्, न = नहि, लज्जयति = त्रपयति । सभायां द्रौपदीकेशकर्षणा-
दधिकं न किमपि लज्जाकरमिति भावः । पथ्यावक्त्रं छन्दः ॥ १७ ॥
मा विस्मार्षीः = न विस्मर । माङि लुङ् , इति लुङ् प्रत्ययः ॥
भीम - ( आवेश में आकर ) ऐसा करने से क्या लाभ ?
सहदेव - (आर्य, ऐसा करने से एक तो संसार के समक्ष स्पष्ट हो जायगा कि महाराज
का हृदय अपने गोत्रवध से दुःखी होता है दूसरे उसके अपकारों को स्मरण कराकर उसके
साथ सन्धि न करना ही दिखाया है ।
भीम - यह सब व्यर्थ की बात है । कौरवों के साथ सन्धि तो तभी स्थगित हो गई जब
हम लोगों ने यहाँ से निर्वासित होकर वन में जाते समय कौरवों के वंशनाश की प्रतिज्ञा की
थी । धृतराष्ट्र के कुल की समाप्ति की बात संसार जान गया है । क्या यह आप लोगों के लिये
लज्जा की बात है ? अरे मूर्ख :-
(क्रोध से) शत्रुवंश का नाश संसार में आप लोगों को लज्जित करता है परन्तु भरी सभा
में स्त्री का केशापकर्षण आप लोगों को लज्जित नहीं करता ॥ १७॥
द्रौपदी - ( सबके समक्ष ) नाथ । इन्हें लज्जा नहीं है देखना आप भी भूल जाना ।