वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 292, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंषष्ठोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् २७३
( सर्वे विषादं नाटयन्ति । )
कञ्चुकी—मुने, न खल्वेवम् । भीमसुयोधनयोरिति कथय ।
राक्षसः—आः, अविदितवृत्तान्त एव कथं मामाक्षिपसि ।
युधिष्ठिरः—महर्षे, कथय कथय ।
राक्षसः—क्षणमात्रं विश्रम्य सर्वं कथयामि भवतो न पुनरस्य वृद्धस्य ।
युधिष्ठिरः—कथय किमर्जुनसुयोधनयोरिति ।
राक्षसः—पूर्वमेव कथितं मया प्रवृत्तं गदायुद्धमर्जुनसुयोधनयोरिति ।
युधिष्ठिरः—न भीमसुयोधनयोरिति ।
एवम् वक्तव्यमिति शेषः किं, वक्तव्यमिति कञ्चुकी स्वयमेवाह—भीमेति ।
आ इति कोपे 'आः स्यात्कोपपीडयोर्'त्यमरः । अविदितवृत्तान्तः=अज्ञातवार्त्तः,
आक्षिपसि = विपरीतवादिनं कथयसि ।
विश्रम्य = विश्रामं कृत्वा, भवतः = तव, अत्र 'अकथितञ्चे'ति कर्मत्वेन द्वितीया
युक्ता तथापि सम्बन्धविवक्षया षष्ठी, इदं द्वितीयाबहुवचनान्तरूपन्तु न सम्भाव्यम्,
अस्य वृद्धस्येति वाक्यशेषात् । अस्य = कञ्चुकितः ।
अर्जुनसुयोधनयोरिति, गदायुद्धं प्रवृत्तमिति शेषः । किमिति प्रश्ने ।
नेति—अर्जुनमुयोधनयोर्गदायुद्धं न प्रवृत्तमित्यर्थः । तदा कयोरित्याह—भीम-
सुयोधनयोरिति ।
प्रखर धूप के कारण अर्जुन और सुयोधन के गदायुद्ध की समाप्ति पर्यन्त तक न देखकर ही
चला आया हूँ ।
( सभी लोग विषाद का अभिनय करते हैं )
कंचुकी—तपस्विन् ! यह बात नहीं है । 'भीम और सुयोधन' इस प्रकार कहिए ।
राक्षस—आः ? जो तुम्हें ठीक समाचार नहीं ज्ञात है तो फिर मुझे झूठा क्यों
बनाते हो ?
युधिष्ठिर—ऋषिवर्य ! कहिए, कहिए ।
राक्षस—थोड़े समय तक विश्राम करके आपसे सभी बातें सुना दूँगा परन्तु इस बुड्ढे
से नहीं कहूँगा ।
युधिष्ठिर—कहिये, अर्जुन और सुयोधन के विषय में क्या है ?
राक्षस—पहिले ही मैंने कहा कि अर्जुन और सुयोधर्न में गदायुद्ध हो रहा था ।
युधिष्ठिर—भीम और सुयोधन में नहीं [ गदायुद्ध हो रहा ।
१८ वे०