वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 197, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्थोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १७७
निशितश्यामशल्यबन्धैः कुसुमित इव तरुर्मुहूर्तेन शिलीमुखैः प्रच्छादितो धनञ्जयस्य
रथवरः ।
उभौ—( सहर्षम् । ) ततस्ततः ।
सुन्दरकः—तदो देव, तीक्खविविखत्तणिसिदभल्लवाणवरिसिणा धणं-
जएण ईसि विहसिअ भणिदम्—'अरे रे विससेण, पिदुणो वि दाव दे
ण जुत्तं मह कुविदस्स अभिमुहं ठादुम् । किं उण भवदो बालस्स । ता
गच्छ । अवरेहिं कुमारेहिं सह गदुअ आआधेहि ।' एव्वं वाअं णिसमिअ
गुरुअणाधिक्खेवेण उद्दीविअकोवोवरत्तमुहमण्डलविअम्भिअभिउडिभङ्ग-
भीसणेण चावधारिणा कुमालविससेणण सम्मभेदएहिं परुसविसमेहिं
सुदिव्हकिदप्पणेहि णिव्भच्छिदो गण्डीवी वाणेहिं ण उण दुट्ठवअणेहि ।
( ततो देव, तीक्ष्णविधिक्षिप्तनिशितभल्लबाणवर्षिणा धनञ्जयेनेषद्विहस्य भणितम्—
'अरे रे वृषसेन, पितुरपि, तावत्ते न युक्तं मम कुपितस्याभिमुखं स्थातुम् किं पुन-
र्भवतो बालस्य । तद्गच्छ । अपरैः कुमारैः सह गत्वा युध्यस्व ।' एवं निशम्य
गुरुजनाधिक्षेपेणोद्दीपितकोपोपरक्तमुखमण्डलविजृम्भितभ्रुकुटिभङ्गभीषणेन चापधारिणा
कृष्णमुखैः = श्यामलाग्रभागैः, शाणशिलानिशितश्यामशल्यबन्धैः = शाणे कृत्तती-
क्षणाग्रैरित्यर्थः । शिलीमुखैः = वाणैः, मुहूर्तेन, कुसुमितः = पुष्पितः तरुरिव धनञ्जयस्य,
रथवरः, प्रच्छादित इत्यन्वयः ।
तीक्ष्णनिशितभल्लबाणवर्षिणा = तीक्ष्णं यथा स्यादेवं निशिता शाणादिना
तेजिता भल्लाः कुन्ताः येन स चासौ बाणवर्षी तेन, धनञ्जयेन = अर्जुनेन, ईषद् =
अल्पं, विहस्य, भणितम्— उक्तम्, किमुक्तमित्याह अरे रे इति ।
गुरुजनाधिक्षेपेण = पितृनिन्दया, उद्दीपितकोपोपरक्तमुखमण्डलविजृम्भितभ्रुकुटी-
नील वर्ण के बाणों से जिनके फल सान पर चढ़ा देने के कारण चमक-दमक से पूर्ण थे,
फूले हुए वृक्षको भ्रमरों की भाँति अर्जुनके प्रशस्त रथको क्षण भर में आच्छादित कर दिया।
दोनों—[ दुर्योधन और सूत ]—[ प्रसन्नतापूर्वक ) उसके पश्चात् ?
सुन्दरक—तो फिर, राजाधिराज ! वेग के साथ छोड़े गए तीक्ष्ण [ तेज ] भालों के
सदृश बाणों की वृष्टि करते हुए अर्जुन ने ईषत् स्मित करके [ थोड़ा हँसकर ] कहा—'अरे
ए वृषसेन, तुम्हारे पिता भी क्रुद्ध हो जाने पर मेरे समक्ष नहीं ठहर सकते फिर तुम तो
बच्चे हो तुम्हारा कहना ही क्या ? अतः जाओ और किसी दूसरे बच्चों के साथ युद्ध
करो'। इस प्रकार की बात को सुनकर गुरुजनों की निन्दा से जागे हुए क्रोध से तमतमाते
१२ वे०