वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 191, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें( उपसृत्य सूतं संज्ञया पृच्छति । )
सूतः—( दृष्ट्वा ) अये, कथं सङ्ग्रामात्सुन्दरकः प्राप्तः ।
सुन्दरकः—( उपगम्य ) जअदु जअदु महाराओ । ( जयतु जयतु
महाराजः । )
दुर्योधनः—( विलोक्य । ) अये सुन्दरक, कच्चित्कुशलमङ्गराजस्य ।
सुन्दरकः—देव, कुशलं सरीरमेत्तकेण ( देव, कुशलं शरीरमात्रकेण । )
दुर्योधनः—किं किरीटिनास्य निहता धौरेया हतः सारथिर्भग्नो वा रथः ?
सुन्दरकः—देव, ण भग्नो रहो । से मणोरहो । ( देव, न भग्नो रथः ।
अस्य मनोरथः । )
दुर्योधनः—किमविस्पष्टकथितैराकुलमपि पर्याकुलयसि मे हृदयम् ?
तदलं संभ्रमेण । अशेषतो विस्पष्टं कथ्यताम् ।
सुन्दरकः—जं देवो आणवेदि । देवस्स मउडमणिप्पहावेण अवणीदा
सञ्ज्ञया = संकेतेन ।
धौरेयाः = धुरीणा अश्वाः ।
मनोरथ इति—कर्णस्य यो मनोरथः, अर्जुनं हनिष्यामीति स भग्न इत्यर्थः । न
हन्तुं तं शक्नोमीति मनसि सञ्जात इति भावः ।
अविस्पष्टकथितैः = अव्यक्तवचनैः, मे = मम, आकुलम्, अपि, हृदयम् = मनः,
पर्याकुलयसि = समन्तात् व्याकुलं करोषि, किमित्यन्वयः ।
( समीप जाकर सूत को संकेत करता है )
सूत—( देखकर ) अरे ! क्यों समराङ्गण से सुन्दरक आया है !
सुन्दरक—( समीप जाकर ) विजय, विजय, महाराज की ।
दुर्योधन—सुन्दरक ! अङ्गनरेश [ कर्ण ] का कुशल तो है ।
सुन्दरक—महाराज ! [ वे ] जीवित हैं यही कुशल समझिए ।
दुर्योधन—( व्याकुल होकर ) सुन्दरक ! क्या अर्जुन ने इनके घोड़ों को तथा सारथि को
भी मार डाला ? और रथ को भी तोड़ डाला क्या ?
सुन्दरक—महाराज ! केवल रथ ही नहीं भग्न किया किन्तु साथ-साथ इनका मनोरथ
भी [ पुत्र भी ] ।
दुर्योधन—( क्रोधपूर्वक ) अरे ! क्यों इस प्रकार के अव्यक्त वचनों से मेरे व्याकुल मन
को अधिक सन्तप्त कर रहा है ? सम्पूर्ण बातें स्पष्ट रूप से कहो न ।
सुन्दरक—अच्छा जो महाराज की आज्ञा । अहा ! महाराज के मुकुट में जड़े हुए