वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 104, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंद्वितीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् ८३
महादेवी क्खु एसा सिन्धुराजमादा दुस्सला अ पडिहारभूमाए चिट्ठदि ।
( जयति जयति महाराजः । महाराज, महादेवी खल्वेषा सिन्धुराजमाता दुःशला
च प्रतीहारभूमौ तिष्ठति । )
राजा — ( किञ्चिद्विचिन्त्यात्मगतम् । ) किं जयद्रथमाता दुःशला चेति ।
कच्चिदभिमन्युवधामर्षितैः पाण्डुपुत्रैर्न किञ्चिदत्याहितमाचेष्टितं भवेत् ।
( प्रकाशम् ) गच्छ । प्रवेशय शीघ्रम् ।
प्रतीहारी — जं देवो आणवेदि । [यद्देव आज्ञापयति ।] (इति निष्क्रान्ता ।)
( ततः प्रविशति सम्भ्रान्ता जयद्रथमाता दुःशला च । )
( उभे सास्रं दुर्योधनस्य पादयोः पततः । )
माता-परित्ताअदु परित्ताअदु कुमालो । (परित्रायतां परित्रायतां कुमारः ।)
( दुःशला रोदिति । )
राजा — ( ससम्भ्रममुत्थाप्य । ) अम्ब, समाश्वसिहि समाश्वसिहि ।
माता = सिन्धुराजस्य जयद्रथस्य माता जननी । दुःशला = दुर्योधनस्य स्वसा जय-
द्रथस्य पत्नी । प्रतीहारभूमौ = द्वारे ।
अभिमन्युवधमर्षितैः = अभिमन्युघातेन क्रुद्धैः, पाण्डुपुत्रैः = पाण्डवैः, किञ्चिद्,
अत्याहितम् = अनर्थः । आचेष्टितं = कृतम्, भवेत्, न कच्चिदित्यन्वयः । कच्चिच्छब्दः
कामप्रवेदने ।
सम्भ्रान्ता = उद्विग्ना ।
सास्रम् = अश्रुष्णा सहितम्, वाष्पपरिपूरितनेत्रमित्यर्थः ।
अर्जुनकृतप्रतिज्ञाभयाद्भीते उभे आहतुः = परित्रायतामिति ।
ससम्भ्रमम् = सोद्वेगम् । समाश्वसिहि = समाश्वसनं कुरु । किमत्यहितम् = का
विजय, विजय, महाराज की । यह सिन्धुराज जयद्रथ की माता और आपकी भगिनी दुःशला
द्वारप्रदेश ( फाटक ) पर खड़ी हैं ?
राजा—( कुछ विचार कर मन ही मन ) क्या ! जयद्रथ की माता और दुःशला ?
अभिमन्यु के वध से क्रुद्ध होकर पाण्डवों ने कोई अनिष्ट करना तो नहीं सोचा है ( प्रकट )
जाओ, शीघ्र ही बुला लाओ ।
प्रतीहारी—अच्छा, महाराज की आज्ञा शिरोधार्य ( चली जाती है ) ।
( इसके अनन्तर जयद्रथ की माता और पत्नी दुःशला व्याकुलाहट के साथ प्रवेश करती हैं ) ।
( दोनों टबटबाये हुए नेत्रों से दुर्योधन के चरणों पर गिर पड़ती हैं ) ।
माता—रक्षा कीजिए, रक्षा कीजिए । कौरवनरेश ?
दुःशला—( रोती है )
राजा—( व्याकुलाहट के साथ उठा कर ) माता, धैर्य धारण करें, धैर्य धारण करें, कोई