सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara by Sadananda Yogindra

सदानन्द योगीन्द्र द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 120, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 120

( १२० ) वेदान्तसार ।
म्बन करनेमें असमर्थ अन्तःकरणवृत्तिका जो अन्य वस्तुका
अवलम्बन है उसको विक्षेप कहते हैं । लय और विक्षेपके
न होनेपर रागादि वासनासे अन्तःकरण स्तब्ध होजाताहै तब
अखण्ड ब्रह्मवस्तुके अवलम्बनकी असामर्थ्यका नाम कषाय
है । निर्विकल्पक अखण्ड ब्रह्मवस्तुके अवलम्बन करनेमें अ-
समर्थ अन्तःकरणकी वृत्तिके सविकल्पक आनन्द आस्वादन
का नाम रसास्वादन है अथवा निर्विकल्पक समाधिके आर-
म्भके समय सविकल्पक रसास्वादनकोभी रसास्वादन कहतेहैं।
अनेन विघ्नचतुष्टयेन रहितं चित्तं निर्वातदीपवद-
चलं सदखण्डचैतन्यमात्रमवशिष्यते यदा तदा नि-
र्विकल्पकः समाधिरित्युच्यते तदुक्तम्-“लये स-
म्बोधयेच्चित्तं विक्षिप्तं शमयेत्पुनः । सकषायं विजा-
नीयाच्छमप्राप्तं न चालयेत् । नास्वादयेद्रसं तत्र
निःसङ्गः प्रज्ञया भवेत्” इत्यादि “यथा दीपो नि-
वातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता” इत्यादि च ॥९५॥
(सं०टी०) प्रोक्तविघ्नचतुष्टयनिवृत्तेः फलमाह। अनेने-
ति। लयादिविघ्नाभावसहितं चित्तं यदा निर्वातदीपवदचलमखं-
डचैतन्यमात्रमवतिष्ठते तदा निर्विकल्पकसमाधिरित्यर्थः। लया-
दिविघ्नसद्भावे तन्निवृत्तिप्रकारे च वृद्धसंमतिमाह। तदुक्तमिति।
पूर्वोक्तनिद्रालक्षणे लये जाते सति तन्निवृत्त्यर्थं चित्तं संबोधये-
त् चित्तगतजाड्यादिपरित्यागेन चित्तमुद्बोधयेत् उक्तविक्षेप-
युक्तं चित्तं यदा भवति तदा विषयवैराग्यादिना चित्तं शमयेत्