वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( ११४ ) वेदान्तसार ।
अवस्थासे और निर्विकल्पक समाधि अवस्थामें वृत्तिज्ञान
की अभाव अंशमें समानता होनेपर भी वृत्तिकी सत्ता और
सत्ताद्वारा समाधि और सुषुप्तिका भेद है ॥ ९२ ॥
अस्याङ्गानि यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहार-
धारणाध्यानसमाधयः । तत्राहिंसासत्यास्तेयब्रह्म-
चर्यापरिग्रहा यमाः । शौचसन्तोषतपःस्वाध्याये-
श्वरप्रणिधानानि नियमाः । करचरणादिसंस्थान-
विशेषलक्षणानि पद्मस्वस्तिकादीनि आसनानि ।
रेचकपूरककुम्भकलक्षणाः प्राणनिग्रहोपायाः प्राणा-
यामाः । इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः प्रत्याहरणं
प्रत्याहारः । अद्वितीयवस्तुन्यन्तरिन्द्रिधारणं
धारणा । तत्र द्वितीयवस्तुनि विच्छिद्यविच्छिद्य-
अन्तरिन्द्रियवृत्तिप्रवाहः ध्यानम् । समाधिस्तु
उक्तः सविकल्पक एव ॥ ९३ ॥
( सं०टी०) उक्तसमाधेः साधनापेक्षायामाह । अस्येति ।
तानि च साधनानि क्रमेणोद्दिशति । यमेति । यमाद्यष्टांगानि
समाधेरंतरंगसाधनानीत्यर्थः। प्रथमं यमस्य लक्षणमाह । तत्रेति
तेषु यमाद्यष्टांगेषु मध्ये अहिंसादयः पंच यमा अवश्याः अनुष्ठे-
या इत्यर्थः । तदनंतरं नियमानाह । शौचेति शौचादयः पंच नि
यमा इत्यर्थः । आसनं लक्षयति । आसनानीति। करचरणादिसं
स्थानविशेषलक्षणानि पद्मकस्वस्तिकादीनि आसनानि । प्रा-
णायामलक्षणमाह । रेचकेति । “ ईडया पूरयेद्वायुं मुंचेद्दक्षि-