वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १०० ) वेदान्तसार ।
स्वप्रकाश ब्रह्म चैतन्यसे स्वयं अभिभूत होजाताहै। और जैसे
दर्पणके न होनेपर मुखप्रतिबिम्ब मुखही रहता है तिसी प्र-
कार उपाधिभूतअन्तःकरणवृत्तिके न होनेपर स्वप्रकाश परब्रह्म
मात्रही रहताहै इस प्रकार ज्ञानियोंको “मैं ब्रह्म हूँ” इस प्र-
कार अनुभव होताहै ॥ ८६ ॥
एवञ्च सति “मनसैवानुद्रष्टव्यं। यन्मनसा न मनुते”
इत्यनयोः श्रुत्योरविरोधः । वृत्तिव्याप्यत्वाङ्गीका-
रेण फलव्याप्यत्वप्रतिषेधप्रतिपादनात् । उक्तञ्च-
“फलव्याप्यत्वमेवास्य शास्त्रकृद्भिर्निराकृतं । ब्रह्म-
ण्यज्ञाननाशाय वृत्तिव्याप्तिरपेक्षिता” ॥ इति ।
स्वयंप्रकाशमानत्वान्नाभासउपयुज्यतइति ॥ ८७ ॥
( सं०टी० ) ननु “मनसैवानुद्रष्टव्यं मनसैवेदमवाप्तव्यं दृ-
श्यते त्वग्रया बुद्ध्या सूक्ष्मयासूक्ष्मदर्शिभिः। बुद्ध्यवलोकनसा-
ध्येस्मिन्वस्तुन्यस्तमिता यदि। बुद्धियोगमुपाश्रित्यमच्चित्तःसततं
भव”इत्यादिश्रुतिस्मृतीनां “यतोवाचोनिवर्तन्ते । अप्राप्यमन-
सासह । यन्मनसा न मनुते अन्यदेव तद्विदितादथोऽविदिताद-
धीद्धि । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानतां । अनाशि-
नोप्रमेयस्य । यदिज्ञातं त्वया विप्रयन्नविज्ञातमात्मना । ता-
भ्यामन्यत्परंविद्धि यद्गेद्यंतज्जडम्”इत्यादि श्रुतिस्मृतीनांपरस्प-
रविरोधमाशंक्य परिहरति । एवमिति । एवमुक्तप्रकारेण अ-
ज्ञातचैतन्यस्य वृत्तिव्याप्यत्वांगीकारेण फलव्याप्यत्वे प्रति-
सिद्धे सतीत्यर्थः । तदेवाह वृत्तिव्याप्यत्वेति । अंतःकरणवृ-