वेद स्वरूप विमर्श (स्वामी करपात्री जी महाराज - अपौरुषेय वेद-प्रामाण्य एवं वैदिक समन्वय)

प्रस्तावना
अयेदानीं वेदस्वरूपविमर्शाभिधो ग्रन्थः अनन्तश्रीकरपात्रस्वा-
मिभिस्तपोमूर्तिभिर्विरचितः प्रकाशपथमानीयते । बौद्धमतावलम्बिनां
वैज्ञानिकदृष्टिमावहतामाधुनिकानाम् आर्यसमाजान्तर्गतानां विवेच-
कानाञ्च या विचारधारा वेदस्वरूपविषये, साऽत्र स्वामिचरणैः
परिशीलिता वर्तते । स्वामिपादैः परिशीलितविशेषतायाः
प्रतिपादनात्पूर्वं विषयप्रवेशाय किञ्चिद्वक्तुमिच्छामि
आस्तिकनास्तिकभेदेन विभक्तेषु दर्शनप्रस्थानेषु आस्तिकदर्शन-
प्रस्थानानि वेदस्वरूपविषये मतभेदमावहन्त्यपि तत्प्रामाण्यविषये न
तेषां काचन विप्रतिपत्तिः । शब्दस्य पृथक्प्रामाण्यत्वमनङ्गीकुर्वन्तो
वैशेषिका अपि वेदप्रामाण्यं निर्विचिकित्समभ्युपयन्ति । आस्तिक-
दर्शनेष्वेकैकस्य तत्तत्सूत्रकारानुमता स्वस्वदर्शनानुकूला पद्धतिः
मर्यादा च काचन नियता । नियताया अस्याः पद्धतेः मर्यादायाश्च
निर्वाहाय तत्तत्सूत्रकारानन्तरकालीनाः सर्वेऽपि दार्शनिकास्सम्पवृत्ताः।
अमीषां पदार्थेषु तदुपपादकप्रकारेसु तत्प्रामाण्याधायकेषु च प्रमाणेषु
सत्यपि मतभेदे, वेदप्रामाण्यप्रतिक्षेपाय प्रवृत्तानां वेदबाह्यानां मतनि-
रासाय 'अन्यैस्सह विरोधे तु वयं पञ्चोत्तरं शतम्' इति न्यायमवलम्ब-
माना दार्शनिका एकीभवन्ति ।
तत्र मीमांसादर्शनं विहायान्येषां दर्शनानां वेदस्वरूपतत्प्रामाण्य-
प्रसाधनं न मुख्यं प्रमेयम्, किन्त्वानुषङ्गिकम्। यावदेकं सर्वप्रमाणमूर्धन्यं
किञ्चित्प्रसाधितं न भवति तावद्विचर्यमानानां प्रमेयाणां यथार्थं
स्वरूपं न प्रसिध्येदिति हेतोः वेदप्रामाण्याभ्युपगमो दार्शनिकानाम् ।
मीमांसकानान्तु मुख्यं प्रमेयं वेदस्वरूपतत्प्रामाण्यतद्वाक्यार्थप्रसाधनमेव ।
अन्यानि प्रमेयाणि प्रमाणानि चानुषङ्गिकतया मीमांसकैर्विविच्यन्ते ।
अतएव भगवान् महर्षिर्जैमिनिः स्मृत्यधिकरणे स्मृतिग्रन्थानां