सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
वरिवस्यारहस्य (भास्करराय मखी - सरोजिनी हिन्दी व्याख्या, कामकला व श्रीविद्या मन्त्र-दर्शन)

वरिवस्यारहस्य (भास्करराय मखी - सरोजिनी हिन्दी व्याख्या, कामकला व श्रीविद्या मन्त्र-दर्शन)

Varivasyarahasya of Bhaskararaya with Sarojini Hindi Commentary

भास्करराय मखी (टीकाकार: डॉ. श्यामकान्त द्विवेदी आनन्द) द्वारा

DevanagariHindipublished530 पृष्ठ

पृष्ठ 405, कुल 530 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 405

द्वितीयोंऽशः ३०३
सारे देवता श्रीचक्र की अवयवभूता शक्तियों की इकाइयाँ है क्योंकि—
“एकादशोत्तरशत देवता त्रिकोणाग्रदक्षवामकोणेषु कामेश्वर्यादिकास्तिस्रस्तद बहिरष्ट-
कोणान्तराले त्रिकोण परितश्चतुर्दिक्षु अष्टौ कामेश्वर कामेश्वर्यायुधदेवता अष्टकोणे अष्टौ-
वशिन्याद्या, अष्टकोणान्तराले षडङ्गदेवताः, अन्तर्दशारे सर्वज्ञाद्या दश, द्वितीयदशारे
सर्वसिद्धि प्रदाद्य दश, चतुर्दशारे सर्वसंक्षोभिण्याद्याश्चतुर्दश, अष्टदले अनङ्ग-
कुसुमाद्याः, षोडशकमले कामाकर्षिण्याद्याः षोडश, अन्तश्चतुरस्रे मुद्रा देवता दश,
मध्ये चतुरस्रे ब्राह्मयाद्या अष्टौ, बाह्यचतुरस्रे अणिमाद्यादश । एवमेकादशोत्तर शत
देवतात्मतया तासामाधारभूता श्रीचक्ररूपिणी देवता इत्यर्थः । १’
श्रीचक्र एवं विद्या की मातृकाओं में ऐक्य—
शिवचक्र विद्या की मातृकायें
१. भूपुर = मुख = य र ल व ⎤ ह = (आकाश) = शून्य ।
२. तीन वृत्त = क आदि सभी व्यञ्जन ⎥ ल (पृथ्वी) = भूपुर ॥
३. षोडशदल पद्म = सोलह स्वर ⎥
४. अष्टदल पद्म = अष्ट वर्ग ⎦
श्रीविद्या के वर्णों का चक्रों से एवं श्रीचक्र से ऐक्य—
‘ल’—शिव वाच्य है । भूपुर का वाचक है ।
लकार = सहस्रार का वाचक—

श्री पंचदशी विद्याश्रीचक्र एवं पिण्डस्थ चक्र
१. ‘क’ = काम, शिव का वाचकशिव अष्टमूर्ति है अतः क अष्टार, का द्योतक है ।‘स्वाधिष्ठान चक्र’ स्वाधिष्ठान कामदेव का स्थान है अतः क = काम = स्वाधिष्ठान
२. ‘ए’ = विष्णुयोनि विष्णुरूप ॥ १० अवतारों का वाचकबहिर्दशारअनाहत चक्र = (विष्णु का स्थान होने के कारण)
३. ‘ई’ = माया । (१४ भुवनों की स्वामिनी ।)चतुर्दशारविशुद्ध चक्र (१० दल)
४. ‘ल’ = शिव । (भूमि वाच्य)भूपुर (भूमि वाच्य होने के कारण)शिववाच्य होने के कारण ‘सहस्रार’ का द्योतक ॥

१. योगिनीहृदय ‘दीपिका’