सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

वैयाकरण सिद्धान्त कौमुदी (भट्टोजि दीक्षित - बालमनोरमा व तत्त्वबोधिनी टीका सम्पूर्ण पूर्वार्ध)

Vaiyakarana Siddhanta Kaumudi of Bhattoji Dikshita with Commentary

भट्टोजि दीक्षित (टीकाकार: वासुदेव दीक्षित एवं ज्ञानेन्द्र सरस्वती) द्वारा

कॉपीराइट समस्या बताएँ

DevanagariHindipublished835 पृष्ठ

इस ग्रन्थ के बारे में

वैयाकरण सिद्धान्तकौमुदी सत्रहवीं शताब्दी के वैयाकरण भट्टोजि दीक्षित की रचना है, जिसमें पाणिनि की अष्टाध्यायी के सूत्रों को उनके मूल क्रम से हटाकर विषयों के अनुसार प्रकरणों में सजाया गया है। इस व्यवस्था के कारण यह ग्रन्थ पारम्परिक पाठशालाओं में संस्कृत व्याकरण सीखने का मुख्य आधार बन गया।

यह खण्ड कौमुदी का पूर्वार्ध है। सूची के अनुसार इसमें वासुदेव दीक्षित की 'बालमनोरमा' और ज्ञानेन्द्र सरस्वती की 'तत्त्वबोधिनी' टीकाएँ हैं, जो कौमुदी पर सबसे अधिक पढ़ी जाने वाली व्याख्याएँ हैं। आरम्भिक पृष्ठों पर जयपुर के महाराज रामसिंह और माधवसिंह के प्रति कृतज्ञता के श्लोक हैं, जिनमें टिप्पणीकार अपना परिचय जयपुर निवासी महामहोपाध्याय पं० शिवदत्त शर्मा दाधिमथ के रूप में देते हैं।

पूर्वार्ध के प्रमुख प्रकरण:

  • माहेश्वर सूत्र, संज्ञा और परिभाषा
  • अच्, हल् और विसर्ग सन्धि
  • कारक प्रकरण, प्रथमा से सप्तमी विभक्ति तक
  • अव्ययीभाव, तत्पुरुष, बहुव्रीहि और द्वन्द्व समास

८३५ पृष्ठों का यह ग्रन्थ उन्नत व्याकरण-अध्येताओं के लिए है, जो सूत्र, वृत्ति और टीका को साथ-साथ पढ़ना चाहते हैं।

( १५८ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
१२६ द्विगुरेकवचनम् २ । ४ । १ | २२७ द्वैस्तीयः ५ । २ । ५४
११९ द्विगुश्च २ । १ । २३ | १८४ द्वैपवैय्याघ्रादञ् ४ । २ । १२
७९ द्विगोः ४ । १ । २१ | १७६ द्व्यचः ४ । १ । १२१
२१७ द्विगोः ष्ट्रन् ५ । १ । ५४ | ५०२ द्व्यचश्छन्दसि ४ । ३ । १५०
२१९ द्विगोरर्थे ५ । १ । ८२ | ५०६ द्व्यचोऽन्तित्डः ६ । ३ । १३५
१७० द्विगोर्लुगनपत्ये ४ । १ । ८८ | २०१ द्व्यजुद्राक्षागर्क्यथमा० ४ । ३ । ७२
२१९ द्विगोर्वा ५ । १ । ८६ | १८१ द्व्यङ्गमगधकलिङ्ग० ४ । १ । १७०
५३२ द्विगौ क्रतौ ६ । २ । ९७ | १५७ द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप० ६ । ३ । ९७
५२६ द्विगौ प्रमाणे ६ । २ । १२ | १३५ द्व्यष्टनः संख्यायाम० ६ । ३ । ४७
१२३ द्वितीयतृतीयचतुर्थ० २ । २ । ३ | २५ द्व्येकयोर्द्विवचनैकवचने १ । ४ । २२
५१ द्वितीयातौस्खेनः २ । ४ । ३४ | ४५० धः कर्मणि ष्ट्रन् ३ । २ । १८१
४९७ द्वितीया ब्राह्मणे २ । २ । ६० | २११ धनगणं लब्धा ४ । ४ । ८४
४९५ द्वितीयायां च ३ । ४ । ५३ | २२८ धनहिरण्यात्कामे ५ । २ । ६५
५९ द्वितीयायां च ७ । २ । ८७ | १४७ धनुषश्च ५ । ४ । १३२
११९ द्वितीया श्रितातीत० २ । १ । २४ | १९५ धन्वयोपधाद्वुञ् ४ । २ । १२१
१६३ द्वितीये चानुपारू्ये ६ । ३ । ८० | २०९ धर्मं चरति ४ । ४ । ४१
२४३ द्वित्रिचतुर्भ्यः सुच् ५ । ४ । १८ | २१२ धर्मपथ्यर्थन्यायादन० ४ । ४ । ९२
२१६ द्वित्रिपूर्वादण् च ५ । १ । ३६ | २३३ धर्मशीलवर्णान्ताच्च ५ । २ । १३२
२१५ द्वित्रिपूर्वान्निष्कात् ५ । १ । ३० | १४६ धर्मादनिच्केवलात् ५ । ४ । १२४
१४५ द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः ५ । ४ । ११५ | ४१५ धातुसंबन्धे प्रत्ययाः ३ । ४ । १
२२७ द्वित्रिभ्यां तयस्यायज्वा ५ । २ । ४३ | ४१७ धातोः ३ । १ । ९१
१३४ द्वित्रिभ्यामञ्जलेः ५ । ४ । १०२ | ५१७ धातोः ६ । १ । १६२
५४० द्वित्रिभ्यां पदन्मूर्ध० ६ । २ । १९७ | ३७० धातोः कर्मणः समा० ३ । १ । ७
२३६ द्वित्र्यांश्र्च धमुञ् ५ । ३ । ४५ | ३७३ धातोरेकाचो हलादेः ३ । १ । २२
१४७ द्विद्ण्ड्यादिभ्यश्च ५ । ४ । १२८ | ९ धातोस्तन्निमित्तस्यैव ६ । १ । ८०
१६३ द्विवचनेऽचि १ । १ । ५९ | २६८ धात्वादेः षः सः ६ । १ । ६४
२३७ द्विवचनविभज्योपपदे० ५ । ३ । ५७ | २२४ धान्यानां भवने क्षेत्रे० ५ । २ । १
४३२ द्विषत्परयोस्तापेः ३ । २ । ३९ | ९९ धारेरुत्तमर्णः १ । ४ । ३५
३१८ द्विषश्च ३ । ४ । ११२ | २६४ धिच्च ८ । २ । २५
४४६ द्विषोऽमित्रे ३ । २ । १३१ | २९० धिन्विकृण्व्योर च ३ । १ । ८०
१५८ द्विस्नावा त्रिस्नावा० ५ । ४ । ८४ | २११ धुरो यड्ढकौ ४ । ४ । ७७
२० द्विखिश्चतुरिति कृ० ८ । ३ । ४३ | १९५ धूम दिभ्यश्च ४ । २ । १२७
१९७ द्वीपादनुसमुद्रं यञ् ४ । ३ । १० | ४४१ धूविषभी वेपात्ये ७ । २ । १९
| १०१ ध्रुवमपायेऽपादानम् १ । ४ । २४

सूची । ( १६९ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
५०८ ध्वमो ध्वात् ७ । १ । ४२ | १७४ नडादिभ्यः फक् ४ । १ । ९९
१२४ ध्वाङ्क्षेण क्षेपे २ । १ । ४२ | १९२ नडादीनां कुक्च ४ । २ । ९१
३८० नः क्ये १ । ४ । १५ | ४३ नतिसूचत्सू ६ । ४ । ४
१४१ न कपि ७ । ४ । १४ | २२६ नते नासिकायाः सं० ५ । २ । ३१
४८० न कर्मव्यतिहारे ७ । ३ । ६ | १७१ न तौल्वलिभ्यः २ । ४ । ६१
३७४ न कवतेर्यङि ७ । ४ । ६३ | २०५ न दण्डमाणवान्ते ० ४ । ३ । १३०
१४३ न कोपधायाः ६ । ३ । ३७ | १५३ न दधिययआदीनि २ । ४ । १४
४९० न क्तिचि दीर्घश्च ६ । ४ । ३९ | ११९ नदीपौर्णमास्याग्र० ५ । ४ । ११०
४९१ न क्त्वा सेट् १ । २ । १८ | ५३३ नदी बन्धुनि ६ । २ । १०९
८६ न क्रोडादिबह्वचः ४ । १ । ५६ | ११७ नदीभिश्च २ । १ । २०
४२१ न क्वादेः ७ । ३ । ५९ | ४६० न दुहस्तुनमां य० ३ । १ । ८९
५०३ नक्षत्राद्वः ४ । ४ । १४१ | ३१३ न दृशः ३ । १ । ४७
१६४ नक्षत्राद्वा ८ । ३ । १०० (ग १८३) | १६१ नद्याः शेषस्यान्य० ६ । ३ । ४४
११२ नक्षत्रे च लुपि २ । ३ । ४५ | १९३ नद्यादिभ्यो ढक् ४ । २ । ९७
१८३ नक्षत्रेण युक्तः कालः ४ । २ । ३ | १९२ नद्यां मतुप् ४ । २ । ८४
११९ नक्षत्रेभ्यो बहुलम् ४ । ३ । ३७ | १४० नद्यृतश्च ५ । ४ । १५३
८६ नखमुखात्संज्ञायाम् ४ । १ । ५८ | १९४ न द्व्यचः प्राच्य० ४ । २ । ११३
३९१ न गतिहिंसाथैभ्यः १ । ३ । १५ | ३७९ न धातुलोप आर्धधातु० १ । १ । ४
१९६ नगरात्कुत्सनप्रावी० ४ । २ । १२८ | ४३९ नध्याख्यापूमूर्छि० ८ । २ । ५७
५३९ न गुणादयोऽवयवाः ६ । २ । १७६ | २२२ न नञ्पूर्वात्तत्पुरु० ५ । १ । १२१
१७८ न गोपवनादिभ्यः २ । ४ । ६७ | १२१ न निर्धारणे २ । २ । १०
१२९ नगोऽप्राणिश्वन्यतर० ६ । ३ । ७७ | ५३९ न निर्विश्याम् ६ । २ । १८१
५२४ न गौश्वन्सावर्ण० ६ । १ । १८२ | ४१० ननौ पृष्टप्रतिवचने ३ । २ । १२०
५१ न ङिसंबुद्ध्योः ८ । २ । ८ | ४२४ नन्दिग्रहिपचादि० ३ । १ । १३४
६१ न चवाहाहैवयुक्ते ८ । १ । २४ | ३२० नन्द्राः संयोगादयः ६ । १ । ३
५१० न च्छन्दस्यपुत्रस्य ७ । ४ । ३५ | ५४२ नन्वित्यनुज्ञैषणायाम् ८ । १ । ४३
१२९ नञ् २ । २ । ६ | ४१० नन्वोर्विभाषा ३ । २ । १२१
२०२ नञः शुचीश्वरक्षेत्र० ७ । ३ । ३० | ७ न पदान्तद्विवचन० १ । १ । ५८
१५८ नञस्तत्पुरुषात् ५ । ४ । ७१ | १५ न पदान्ताट्टोरनाम् ८ । ४ । ४२
५३७ नञो गुगप्रतिषेधे ६ । २ । १५५ | १७ न परे नः ८ । ३ । २७
५३४ नञो जरमरमि० ६ । २ । ११६ | ४०१ न पादम्याङ्यमाङ्य० १ । ३ । ८९
१४६ नञ्दुःसुभ्यो हलिस० ५ । ४ । १२१ | १५५ नपुंसकमनपुंसकेनक० १ । २ । ६९
५३९ नञ्सुभ्याम् ६ । २ । १७२ | ४६ नपुंसकस्य झलचः ७ । १ । ७२
१९२ नडशादाड्डूञ् ४ । २ । ८८ | ४५ नपुंसकाच्च ७ । १ । १९

( १६० ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
११८ नपुंसकादन्यतर० ५ । ४ । १०९ | ४९२ नल्यपि ६ । ४ । ६९
४४४ नपुंसके भावे क्तः ३ । ३ । ११४ | ३७५ न वशः ६ । १ । २०
१५८ न पूजनात् ५ । ४ । ६९ | २५ न विभक्तौ तुस्माः १ । ३ । ४
१८२ न प्राच्यभर्गादियौ० ४ । २ । १०८ | २९६ न वृद्धयश्चतुर्भ्यः ७ । २ । ५९
३० न बहुव्रीहौ १ । १ । २९ | ५ नवेति विभाषा १ । १ । ४४
२११ न भकुंछुराम् ८ । २ । ७९ | ३१६ न व्यो लिटि ६ । १ । ४६
४१८ न भाभूपूकमिगमि० ८ । ३ । ३४ | ४३१ न शब्दश्लोककलह० ३ । २ । २३
५३२ न भूताधिकसंजीव० ६ । २ । ९१ | २६८ न शसददवादिगुणा० ६ । ४ । १२६

...? 3.3.28: "निर्गम्याः पुल्वोः"? 3.3.28 is "निरभिभ्यां..." wait, "निर्वाणो ऽवाते"? That's 8.2.42)
Line 18: ५३९ निरुदकादानि च ६ । २ । १८४
Line 19: ४१८ निर्वाणो ऽवाते ८ । २ । ५० (wait, 418 or 418 निर्वाणो ऽवाते 8.2.50? wait, निर्वाणोऽवाते is 8.2.42 in standard Panini, here 8.2.50 or 42? wait, looks like ८ । २ । ५० or ४२?)
Line 20: २०८ निर्वृत्ते ऽक्षद्यूतादिभ्यः ४ । ४ । १९ (Wait, 4.4.19 is "निर्वृत्ते..." 4.4.19)
Line 21: ५२६ निर्वाते वातत्राणे ६ । २ । ८
Line 22: ४७९ निशम्यनिशामौ ३ । ३ । ४३ (or निशम्यनिशामौ? 3.3.43)
Line 23: ५१० निश्वयविशो ऽन्य० ८ । ३ । ११९

( १६२ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
३९५ निसमुपविभ्यो ह्वः १ । ३ । ३०
३१३ निसस्तपतावना० ८ । ३ । १०२
३७४ नीग्वञ्चुंस्रंसुध्वंसु० ७ । ४ । ८४
२ नीचैरनुदात्तः १ । २ । ३०
२३९ नीतौ च तद्युक्तात् ५ । ३ । ७७
३७४ नुगतोऽनुनासिका० ७ । ४ । ८५
४३९ नुदविन्दोन्द्रत्राघ्रा० ८ । २ । ५६
६६ नुम्विसर्जनीयशर्व्यवा० ८ । ३ । ५८
३९ नृ च ६ । ४ । ६
५२४ नृ चान्यतरस्याम् ६ । १ । १८४
१८ नॄन्पे ८ । ३ । १०
२७० नेटि ७ । २ । ४
३३५ नेय्यलिटि रधेः ७ । १ । ६२
४३४ नेड्वशि कृति ७ । २ । ८
५०७ नेतराच्छन्दसि ७ । १ । २६
५० नेदमदसोरकोः ७ । १ । ११
१८५ नेन्द्रस्य परस्य ७ । ३ । २२
१६० नेन्सिद्बध्नादिषु च ६ । ३ । १९
[L

सूची । ( १६३ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
१५८ पथो विभाषा ५ । ४ । ७२ | २०९ परिपन्थं च तिष्ठति ४ । ४ । ३६
२१२ पथ्यतिथिवसति० ४ । ४ । १०४ | ५२७ परिप्रत्युपापा वर्ज्ये० ६ । २ । ३३
२११ पदमस्मिन्दृश्यम् ४ । ४ । ८७ | ४३७ परिमाणाख्यायां स० ३ । ३ । २०
४७६ पदरुजविशस्पृशो० ३ । ३ । १६ | २१४ परिमाणान्तस्यासं० ७ । ३ । १७
१६७ पदव्यवायेऽपि ८ । ४ । ३८ | ४३२ परिमाणे पचः ३ । २ । ३२
६० पदस्य ८ । १ । १६ | २०९ परिमुखं च ४ । ४ । २९
६० पदात् ८ । १ । १७ | १८३ परिवृतो रथः ४ । २ । १०
२६ पदान्तस्य ८ । ४ । ३७ | ३९१ परिच्येवेभ्यः क्रियः १ । ३ । १८
२०८ पदान्तस्यान्यतरस्याम् ७ । ३ । ९ | २०९ परिषद्दो ण्यः ४ । ४ । ४४
१९ पदान्ताद्वा ६ । १ । ७६ | २१२ परिषद्दो ण्यः ४ । ४ । १०१
४२१ पदास्वैरिवाह्याप० ३ । १ । ११९ | ४३८ परिस्कन्दः प्राच्यभ० ८ । ३ । ७५
५२६ पदेऽपदेशे ६ । २ । ७ | ५३९ परेऽमितोभावि म० ६ । २ । १८२
२०९ पदोत्तरपदं गृह्णाति ४ । ४ । ३९ | ४०० परेर्मुषः १ । ३ । ८२
३२ पद्धनोमास्हृन्निद्धस० ६ । १ । ६३ | २४७ परेर्वर्जने ८ । १ । ५
१६१ पद्यत्यतदर्थे ६ । ३ । ५३ | ३१२ परेश्च ८ । ३ । ७४
२१८ पन्थो ण नित्यम् ५ । १ । ७६ | ४८३ परेश्च घाङ्क्यौः ८ । २ । २२
६ परः संनिकर्षः संहिता १ । ४ । १०९ | २५३ परोक्षे लिट् ३ । २ । ११५
१३६ परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुष० २ । ४ । २६ | २२५ परोवरपरंपरपुत्रपौत्र० ५ । २ । १०
२४ परश्च ३ । १ । २ | ४८३ परौ घः ३ । ३ । ८४
२१० परश्वधाद्वञ् ४ । ४ । ५८ | ४८१ परौ भुवोऽवज्ञाने ३ । ३ । ५५
४१२ परस्मिन्विभाषा ३ । ३ । १३८ | ४८० परौ यज्ञे ३ । ३ । ४७
२५३ परस्मैपदानां णल० ३ । ४ । ८२ | २०८ पर्णादिभ्यः ष्ठन् ४ । ४ । १०
१५९ परस्य च ६ । १ । ८ | २३५ पर्धीभ्यां च ५ । ३ । १९
१०२ पराजेरसोढः १ । ४ । २६ | ४७६ पर्याप्तिवचनेष्वलमर्थेषु ३ । ४ । ६६
५४१ परादिश्च्छन्दसि० ६ । २ । १९९ | ४८८ पर्यायार्हर्णोत्पत्तिषु० ३ । ३ । १११
४७९ परावनुपात्यय इणः ३ । ३ । ३८ | १९७ पर्वताच्च ४ । २ । १४३
४९१ परावरयोगे च ३ । ४ । २० | २४२ पश्चादियौधेयादि० ५ । ३ । ११७
१९७ परावराधमोत्तमपूर्वाच्च ४ । ३ । ५ | ५३५ पललसूपशाकं मिश्रे ६ । २ । १२८
१०० परिक्रयणे संप्रदानम्० १ । ४ । ४४ | २०५ पलाशदिभ्यो वा ४ । ३ । १४१
४९५ परिक्रीड्यमाने च ३ । ४ । ५५ | ५०४ पश्च पश्चा च च्छन्दसि ५ । ३ । ३३
२१४ परिखाया ढञ् ५ । १ । १७ | २३६ पश्चात् ५ । ३ । ३२
२७० परिनिविभ्यः सेव० ८ । ३ । ७० | ६२ पश्यार्थैश्चानालोचने ८ । १ । २५
४७९ परिन्योर्नीणोर्द्यूतः० ३ । ३ । ३७ | ८७ पाकक्षर्णपर्णपुष्पफल० ४ । १ । ६४
| ४१५ पाघ्राध्मास्थाम्नादा० ३ । १ । १३७

( १६४ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
३०३ पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्० ७ । ३ । ७८ ६७ पुंसोऽसुङ् ७ । १ । ८९
४३३ पाणिघताडघौ शि० ३ । २ । ५५ २५५ पुगन्तलघूपधस्य च ७ । ३ । ८६
१८६ पाण्डुकम्बलादिनिः ४ । २ । ११ ३८५ पुच्छभाण्डचीवरा० ३ । १ । २०
५१४ पातौ च बहुलम् ८ । ३ । ५२ ५३५ पुत्रः पुम्भिः ६ । २ । १३२
२१६ पात्राल्लन् ५ । १ । ४६ २१६ पुत्राच्च ख ५ । १ । ४०
२१८ पात्राद्धंश् ५ । १ । ६८ १८१ पुत्रान्तादन्यतर० ४ । १ । १५९
१२५ पात्रेसमित्तादयश्च २ । १ । ४८ १६० पुत्रेऽन्यतरस्याम् ६ । ३ । २२
५०१ पाथोनदीभ्यां ड्यण् ४ । ४ । १११ ८ पुमः खय्यंपरे ८ । ३ । ६
६२ पादः पत् ६ । ४ । १३० १५५ पुमान्स्त्रिया १ । २ । ६७
२४२ पादशतस्य संख्यादे० ५ । ४ । १ ५४२ पुर च परीप्सायाम् ८ । १ । ४२
१६१ पादस्य पदाज्याति० ६ । ३ । ५२ २०३ पुराणप्रोक्तेषु ब्राह्म० ४ । ३ । १०५
१४८ पादस्य लोपोऽह० ५ । ४ । १३८ ४१० पुरि लुङ् चास्म ३ । २ । १२२
१४४ पादाद्धांशां च ५ । ४ । २५ ५४० पुरुधश्चान्ताद्विषः ६ । २ । १९०
७४ पादोऽन्यतरस्याम् ४ । १ । ८ २२७ पुरुषहस्तिभ्यामण्च ५ । २ । ३८
१६७ पानं देशे ८ । ४ । ९ ७९ पुरुषात्प्रमाणेऽन्य० ४ । १ । २४
५३० पापं च शिल्पिनि ६ । २ । ६८ ५३३ पुर प्राचाम् ६ । २ । ९९
१३६ पापःपङ्के कुत्सितैः २ । १ । ५४ ४२८ पुरोऽग्रतोऽग्रेषु सर्पः ३ । २ । १८
४२२ पाय्यसांनाय्यनिका० ३ । १ । १२९ १३० पुरोऽव्ययम् १ । ४ । ६७
१६८ पारस्करप्रभृतीनि० ३ । १ । १५७ ५४० पुवः संज्ञा याम् ३ । २ । १८५
२१८ पारायणतुरायणचा० ५ । १ । ७२ २९४ पुषादिद्युताल्लृदितः ३ । १ । ५५
२०४ पाराशर्यशिलालि० ४ । ३ । ११० २३४ पुष्करादिभ्यो देशे ५ । २ । १३५
११७ पारेमध्ये षष्ठ्या वा २ । १ । १८ ४२१ पुष्याश्लेषौ नक्षत्र ३ । १ । ११६
२२९ पार्श्वेनान्विच्छति ५ । ७ । ७५ ४३२ पूःसर्वयोर्दारिसहोः ३ । २ । ४१
१८६ पाशादिभ्यो यः ४ । २ । ४९ २४१ पूगाञ्ञ्योऽन्ना० ५ । ३ । ११२
५०६ पिन्गरात्रातरो च च्छ० ६ । ३ । ३३ ५२७ पूगेष्वन्यतरस्याम् ६ । २ । २८
१५५ पिता मात्रा १ । २ । ७० ४४० पूङः क्त्वा च १ । २ । २२
२०२ पितुर्यच्च ४ । ३ । ७९ ४४० पूङश्च ७ । २ । ५१
१८४ पितृव्यमातुलमात्ताम० ४ । २ । ३६ ४४६ पूङ्ज्यजोः शानन् ३ । २ । १२८
१७७ पितृष्वसुश्छण् ४ । १ । १३२ ५४४ पूजनात्पूजितमनु० ८ । १ । ६७
२०६ पितुःच्च ४ । ३ । १४६ ५४२ पूजायां नानंतःमू ८ । १ । ३७
१७६ पिलाया वा ४ । १ । ११८ ८१ पूत्क्रतारे च ४ । १ । ३६
८४ पुंयोगादाख्यायाम् ४ । १ । ४८ १२२ पूरणगुणसुहितार्थे० २ । २ । ११
३२७ पुंवत्कर्मधारयजाती० ६ । ३ । ४२ २३७ पूरणाद्भागे तीयादन् ५ । ३ । ४८
४८९ पुंसि संज्ञायां घः ३ । ३ । ११८ २१६ पूषाणार्डन् ५ । १ । ४८

सूची। ( १६५ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि। पृष्ठाङ्काः सूत्राणि।
१४९ पूरणाद्विभागा ५ । ४ । १४९ ५३५ प्रकृत्या भगलम् ६ । २ । १३७
१२५ पूर्वकालैकसर्वजरत्पु० २ । १ । ४९ १४५ प्रकृत्याशिषि ६ । ३ । ८३
३ पूर्वत्रासिद्धम् ८ । २ । १ २३७ प्रकृत्यैकाच् ६ । ४ । १६३
५१२ पूर्वे तु भाषायाम् ८ । २ । ९८ २२१ प्रकृष्टे ठञ् ५ । ३ । १०८
५१५ पूर्वपदात् ८ । ३ । १०६ ३६९ प्रजने वीयतेः ६ । १ । ५५
१४५ पूर्वपदात्संज्ञायामगः ८ । ४ । ३ ४८२ प्रजने एतः ३ । ३ । ७१
३० पूर्वापरावरदक्षिणो० १ । १ । ३४ ४४८ प्रजोरिनिः ३ । २ । १५६
३९८ पूर्ववत्सनः १ । ३ । ६२ २४४ प्रजादिभ्यश्च ५ । ४ । ३८
१३६ पूर्ववदश्ववडवौ २ । ४ । २७ २३१ प्रज्ञाश्रद्धाच्चाभ्यो णः ५ । २ । १०१
१२० पूर्वसदृशसमोनाथं० २ । १ । ३१ ५१२ प्रणवष्टेः ८ । २ । ८९
५२९ पूर्वादिनीः ५ । २ । ८६ ४२२ प्रयाज्योऽसंमतौ ३ । १ । १२८
३० पूर्वादिभ्यो नवभ्यो वा ७ । १ । १६ १०४ प्रतिः प्रतिनिधिप्रति० १ । ४ । ९२
३३६ पूर्वाधरावराणामसि० ५ । ३ । ३९ २०९ प्रतिकण्ठार्थेभलामं च ४ । ४ । ४०
१२६ पूर्वापरप्रथमचरम० २ । १ । ५८ २१२ प्रतिजनादिभ्यः खञ् ४ । ४ । ९९
१२३ पूर्वापराधरोत्तरमेक० २ । २ । १ १०४ प्रतिनिधिप्रतिदाने० २ । ३ । ११
१९९ पूर्वाह्नापराह्नाद्रा॑न्मू० ४ । ३ । २८ २०९ प्रतिरथमेति ठंश्च ४ । ४ । ४२
४२८ पूर्वे कतीर ३ । २ । ९९ ५२५ प्रतिबन्धिनिचिरकृच्छ्रयोः ६ । २ । ६
५१७ पूर्वे भूतपूर्वे ६ । २ । २२ २४५ प्रतियोगे पञ्चम्यास्त० ५ । ४ । ४४
५०३ पूर्वैः कृतमिनयौ च ४ । ४ । १३३ ५१२ प्रतिश्रवणे च ८ । २ । ९९
२५४ पूर्वोऽभ्यासः ६ । १ । ४ १६८ प्रतिष्कशश्च कशेः ६ । १ । १५२
१०४ पृथग्विनानानाभिस्तु० २ । ३ । ३२ ४३८ प्रतिस्तब्धनिस्त० ८ । ३ । ११४
२२२ पृथ्वादिभ्य इमनि० ५ । १ । २२२ ५४० प्रतेरंश्चाद्वयस्तत्पुरुषे ६ । २ । १९३
१६५ पृषोदरादीनि यथो० ६ । ३ । १०९ १५८ प्रतेश्चरः सप्तमीस्यात् ५ । ४ । ८२
१६२ पेषंवासवाहनाविषु च ६ । ३ । ५८ ४३७ प्रतेश्च ६ । १ । २५
१७० पैलादिभ्यश्च २ । ४ । ५९ ५०४ प्रत्यपूर्वविश्वेमात्थ्या० ५ । ३ । १११
१२७ पोतायुक्ततिस्तोका० २ । १ । ६५ ४२१ प्रत्यपिभ्यां ग्रहेः ३ । १ । ११८
४१८ पोरदुपधात् ३ । १ । ९८ १३ प्रत्यभिवादे शूद्रे ८ । २ । ८३
२०१ पौरोडाशपुरोडाशा० ४ । ३ । ७० २४ प्रत्ययः ३ । १ । १
४४२ प्यायः पी ६ । १ । २८ ३६ प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्ष० १ । १ । ६२
२३८ प्रकारवचने जाती० ५ । ३ । ६९ ७५ प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्या० ७ । ३ । ४४
३३५ प्रकारवचने थाल् ५ । ३ । २३ ३६ प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः १ । १ । ६१
२४७ प्रकारे गुणवचनस्य ८ । १ । १२ १९७ प्रत्ययोत्तरपदयोश्च ७ । २ । ९८
३९२ प्रकाशनस्थेयाख्ययोश्च १ । ३ । २३ ३९८ प्रत्याङ्भ्यां श्रुवः १ । ३ । ५९
०५ प्रकृत्यान्तःपादम० ६ । १ । ११५ १०० प्रत्याङ्भ्यां श्रुवःपूर्व० १ । ४ । ४०

( १६६ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
४७८ प्रथने वावशब्दे ३ । १ । ३३ | २५२ प्रहासे च मन्यो० १ । ४ । १०६
३१ प्रथमचरमतयाल्पाधं० १ । १ । ३३ | ११२ प्राक्कडारात्समासः २ । १ । ३
३१ प्रथमयोः पूर्वसवर्णः ६ । १ । १०२ | २१३ प्राक् क्रीताच्छः ५ । १ । १
११४ प्रथमानिर्दिष्टं स० १ । २ । ४३ | २७० प्राक्सितादड्व्यवा० ८ । ३ । ६३
५८ प्रथमायाश्च द्विवचने० ७ । २ । ८८ | २३८ प्रागिवात्कः ५ । ३ । ७०
५३० प्रथमोऽचिरोपसंप्रसां ६ । २ । ५६ | २३७ प्रागेकादशभ्यो ऽछ० ५ । ३ । ४९
१९१ प्रधानप्रत्ययार्थवचन० १ । २ । ५६ | २११ प्राग्वितात्यू् ४ । ४ । ७५
१६७ प्रनिरन्तःशरेक्षुपलक्षा० ८ । ४ । ५ | २३४ प्राग्दिशो विभक्तिः ५ । ३ । १
२०२ प्रभवति ४ । ३ । ८३ | १६९ प्राग्दीव्यतोऽण् ४ । १ । ८३
४४१ प्रभौ परिवृढः ७ । २ । २१ | ५ प्राग्रीश्वरान्निपाताः १ । ४ । ५६
४८२ प्रमदसंमदौ हर्षे ३ । ३ । ६८ | २१४ प्राग्वतेष्ठञ् ५ । १ । १८
४९५ प्रमाणे च ३ । ४ । ५१ | २०७ प्राग्वहतेष्ठक् ४ । ४ । १
२३६ प्रमाणे द्वयसज्दघ्न० ५ । २ । ३७ | ७८ प्राचां ष्फ तद्धितः ४ । १ । १७
२०९ प्रयच्छति गर्ह्यम् ४ । ४ । ३० | १९६ प्राचां कटादेः ४ । २ । १३९
४२१ प्रयाजानुयाजौ यज्ञाङ्गे ७ । ३ । ६२ | ५३१ प्राचां क्रीडायाम् ६ । २ । ७४
५०१ प्रैषैरोहिष्येऽव्यथिष्ये ३ । ४ । १० | १९९ प्राचां ग्रामनगराणाम् ७ । ३ । १८
२२१ प्रयोजनम् ५ । १ । १०९ | २०० प्राचां नगरान्ते ७ । ३ । २४
४२२ प्रयोज्यानियोज्यौ श० ७ । ३ । ६८ | १८१ प्राचामवृद्धात्फि० ४ । १ । १६०
१७६ प्रवाहणस्य ढे ७ । ३ । २८ | २३९ प्राचामुपादेरड्वु० ५ । ३ । ८०
५३६ प्रवृद्धादीनां च ६ । २ । १४७ | २२३ प्राणभृज्जातिवयो० ५ । १ । १२९
२३८ प्रशंसायां रूपप् ५ । ३ । ६६ | २०६ प्राणिरजतादिभ्यो० ४ । ३ । १५४
१२८ प्रशंसावचनैश्च २ । १ । ६६ | २३० प्राणिस्याद्दाता लज० ५ । २ । ९६
२३७ प्रशस्यस्य श्रः ५ । ३ । ६० | १६७ प्रतिपदिकान्तनु० ८ । ४ । ११
४१० प्रश्ने चासन्नकाले ३ । २ । ११७ | ८९ प्रातिपदिकार्थलिङ्ग० २ । ३ । ४६
४२७ प्रष्ठोऽग्रगामिनि ८ । ३ । ९२ | ५ प्रादयः १ । ४ । ५८
५११ प्रसमुपोदः पादपूरणे ८ । १ । ६ | ५३९ प्रादस्वाङ्गं संज्ञायाम् ६ । २ । १८४
१४७ प्रसंख्यां जानुनोर्ज्ञुः ६ । ४ । २२९ | ४०० प्राद्वहः १ । ३ । ८१
११२ प्रसितोत्सुकाभ्यां तृती० २ । ३ । ४४ | १३१ प्राध्वं बन्धने १ । ४ । ७८
१६८ प्रस्कण्वहरिश्चन्द्रा० ६ । १ । १५३ | १२४ प्राप्तापन्ने च द्विती० २ । २ । ४
४३८ प्रस्त्योऽन्यतरस्याम् ८ । २ । ५४ | १९९ प्रायभवः ४ । ३ । ३९
१९५ प्रस्थपुरवहन्ताच्च ४ । २ । १२२ | १६० प्रावृट्शरत्कालदिवां जे ६ । ३ । १५
५३२ प्रस्थेऽवृद्धमककर्या० ६ । २ । ८७ | १९८ प्रावृष एण्यः ४ । ३ । १७
१९४ प्रस्थोत्तरपदपलदा० ४ । २ । ११० | १९८ प्रावृषष्ठप् ४ । ३ । २६
२१० प्रहरणम् ४ । ४ । ५७ |

, it is ङीष्: "बहुव्रीहेरध्नसो ङीष्" or डीष्! Here printed with 'ड' instead of 'ङ': "डीष्" or "डीप्"? It looks like "डीष्"!
And the middle word: "बहुव्रीहेरध्नसो" - 'ध' has 'न' below it ('ध्न')! "बहुव्रीहेरध्नसो ङीष्" (printed "डीष्").
Line 21: ८५ बहुव्रीहेश्चान्तोदात्तात् ४ । १ । ५२
Line 22: ५२५ बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम् ६ । २ । १
Line 23: ५३३ बहुव्रीहौ विश्वं सं० ६ । २ । १०६
Line 24: १४५ बहुव्रीहौ सक्थ्य० ५ । ४ । ११३
Line 25: १४५ बहुव्रीहौ संख्येये ड० ५ । ४ । ७३
Line 26: २५ बहुषु बहुवचनम् १ । ४ । २१
Line 27: ५३९ बहोर्नञ्वदुत्तरपद० ६ । २ । १७५
Line 28: २३८ बहोर्लोपो भू च बहोः ६ । ४ । १५८
Line 29: १७८ बह्वच इजः प्राच्यभर० २ । ४ । ६६ (Wait, "इजः" or "इञः"?

्वदिचरिहुतमिजनिभ्यस्तोसुन्(Panini 3.4.16). In the image:भावलक्षणे स्थेण्कृ० ३ । ४ । १६`.

Let's check R18:
३९७ भासनोपसंभाषा० १ । ३ । ४७ (Panini 1.3.47 भासनोपसंभाषाज्ञानयत्नविमत्युपमन्त्रणेसु वदः - भासनोपसंभाषा० १ । ३ । ४७)

Let's check R22:
४२१ भिद्योद्ध्यौ नदे ३ । १ । ११५ (Panini 3.1.115 भिद्योद्ध्यौ नदे)

Let's check R23:
४४९ भियः क्रुकन्क्रुकनौ ३ । २ । १७४ (Panini 3.2.174 भियः क्रुकन्क्रुकनौ)

Let's check R24:
३२९ भियोऽन्यतरस्याम् ६ । ४ । ११५ (Panini 6.4.115 भियोऽन्यतरस्याम्)

Let's check R25:
३६८ भियो हेतुभये षुक् ७ । ३ । ४० (Panini 7.3.40 भियो हेतुभये षुक्)

Let's check R26:
`१०२ भी

्याय्ये'? The च and न्य are close: 'भ्रातरि चन्याय्ये'. And the number: ४ । १ । १६४, wait, is it १६४ or १२४? It looks like १६४).

Line 25:
१७९ भ्रातुर्व्वञ्च ४ । १ । १४४ (Wait, 4.1.144 is 'भ्रातुर्व्यञ्च'? In scan: भ्रातुर्व्वञ्च or भ्रातुर्व्यञ्च? It is printed with double व: 'भ्रातुर्व्वञ्च' or 'भ्रातुर्व्यञ्च'? Look at 'र्व्व': र-रेफ over व, with another व under it: 'र्व्वञ्च' or 'र्व्यञ्च'? In old Devanagari, व is doubled after r: 'र्व्वञ्च' or 'र्व्यञ्च'? Ashtadhyayi 4.1.144: 'भ्रातुर्व्यञ्च'. Here it's printed 'भ्रातुर्व्यञ्च' or 'भ्रातुर्व्वञ्च'? Looks like 'भ्रातुर्व्यञ्च' or 'भ्रातुर्व्वञ्च', let's look at the letter: it has a loop and then a vertical line, wait, look at line 27: भ्रोर्व्वुञ्च - wait, 4.1.125 is 'भ्रोर्वुक्'? No, 4.1.125: 'द्व्यण्मगधा...'? Wait, what sutra

१७० ) अष्टाध्यायीसूत्राणि-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
४९१ मयतोरेदन्यतर० ६ । ४ । ७० ५१० मीनातेर्निगमे ७ । ३ । ८१
१२८ मयूरव्यंसकादयश्च २ । १ । ७२ ५३८ मुखं स्वाङ्गम् ६ । २ । १६७
५०३ मये च ४ । ४ । १३८ २ मुखनासिकावचनो० १ । १ । ८
१६८ मस्करमस्करिणौ वे० ६ । १ । १५४ ३७२ मुञ्चोऽकर्मकस्य० ७ । ४ । ५७
३३५ मस्जिनशोर्झलि ७ । १ । ६० ३८५ मुण्डमिश्रश्लक्ष्णल० ३ । १ । २१
१७९ महाकुलादञ्खञौ ४ । १ । १४१ २०८ मुद्रादण् ४ । ४ । २५
५२८ महान्त्रीह्यपराह्नगृष्टी० ६ । २ । ३८ ४८३ मूर्ती घनः ३ । ३ । ७७
१८४ महाराजप्रोष्ठपदा० ४ । २ । ३५ २११ मूलमस्यावर्हि ४ । ४ । ८८
२०३ महाराजाट्ठञ् ४ । ३ । ९७ ४२० मृजेर्विभाषा ३ । १ । ११३
१८५ महेन्द्राद्घाणौ च ४ । २ । २९ ३२५ मृजेर्वृद्धिः ७ । २ । ११४
२५९।४१४ माङि लुङ् ३ । ३ । १७५ ४९१ मृदमृद्गुधकुषक्लिश० १ । २ । ७
२१४ माणवचरकाभ्यां खञ् ४ । ३ । १०७ २४४ मृदस्तिकन् ५ । ४ । ३९
१५४ मातरपितरावुदीचाम् ६ । ३ । ३२ ४४० मृषास्तितिक्षायाम् १ । २ । २०
१६१ मातुःपितुर्भ्यामन्यत० ८ । ३ । ८५ ४३३ मेहातिभयेषु कृञः ३ । २ । ४३
१७६ मातुश्छत्संख्यासम्भ० ४ । १ । ११५ २५६ मेर्निः ३ । ४ । ८९
१६१ मातृपितृभ्यां स्वसा ८ । ३ । ८४ १६ मोऽनुस्वारः ८ । ३ । २३
१७७ मातृष्वसुश्छ ४ । १ । १३४ ५० मो नो धातोः ८ । २ । ६४
५२६ मात्रोपज्ञोपक्रमच्छा० ६ । २ । १४ १७ मो राजि समः क्वौ ८ । ३ । २५
२०९ माथोत्तरपदपदव्यनु० ४ । ४ । ३७ ३४४।३९८ म्रियतेर्लुङ्लिङोश्च १ । ३ । ६१
२३० मादुपधायाश्च मते० ८ । २ । ९ २८३ म्वोश्च ८ । २ । ६५
२३७ मानपश्वङ्गेभ्यः कन्छ० ५ । ३ । ५१ ६८ यः सौ ७ । २ । ११०
२०६ माने वयः ४ । ३ । १६२ ८८ यङश्चाप् ४ । १ । ७४
३११ मानवधदान्शान्त्यो० ३ । १ । ६ ३७४ यङि च ७ । ४ । ३०
५०३ मायायामण् ४ । ४ । १२५ ३७५ यङोऽचि च २ । ४ । ७४
५३२ मालादीनां च ६ । २ । ८८ ३७६ यङो वा ७ । ३ । ९४
२१९ मासादद्वयसि यत्ख० ५ । १ । ८१ ३२ यचि भम् १ । ४ । १८
४३२ मितनखे च ३ । २ । ३४ ४१३ यक्ष्यमाणयोः ३ । ३ । १४८
३५५ मितां ह्रस्वः ६ । ४ । ९२ ४४९ यजजपदशां यङः ३ । २ । १६६
१६६ मित्रे चर्षौ ६ । ३ । १३० ५०८ यजध्वैनमिति च ७ । १ । ४३
३९९ मिथ्योपपदात्कृञो० १ । ३ । ७१ ४८४ यजयाचायतविच्छप्र० ३ । ३ । ९०
६ मिदचोऽन्त्यात्परः १ । १ । ४७ ४२२ यजयाचरुचप्रवचन्नैश्च ७ । ३ । ६६
२९५ मिदेर्गुणः ७ । ३ । ८२ ५०५ यजुष्युरः ६ । १ । ११७
५३७ मिश्रं चानुपसर्गम० ६ । २ । १५४ ५१४ यजुष्येकेषाम् ८ । ३ । १०४
३३३ मीनातिमिनोतिदी० ६ । १ । ५० ४९८ यजेश्च करणे २ । ३ । ६३

सूची । ( १७१ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
५१६ यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्ख० १ । २ । ३४
२१८ यज्ञर्त्विग्भ्यां घखञौ ५ । १ । ७१
४७८ यज्ञे समि स्तुवः ३ । ३ । ३१
१७४ यजञोश्च २ । ४ । ६४
७८ यञश्च ४ । १ । १६
१७४ यञिञोश्च ४ । १ । १०१
१११ यतश्च निर्धारणम् २ । ३ । ४१
५१९ यतोऽनावः ६ । १ । २१३
२२७ यत्तदेतेभ्यः परिमा० ५ । २ । ३९
२२२ यथातथायथापुरयोः० ७ । ३ । ३१
४९४ यथातथयोरसूयाप्र० ३ । ४ । २८
२२४ यथासुखसंमुखस्य० ५ । २ । ६
४१५ यथाविध्यनुप्रयोगः० ३ । ४ । ४
१७ यथासंख्यमनुदे० १ । ३ । १०
[L17

? No, ८९! (८ and ९) -> ७ । २ । ८९
२१८ योजनं गच्छति ५ । १ । ७४
२२४ योषधादुरुपोत्तमा० ५ । १ । ११२
२२२ र ऋतो हलादेर्लघोः ६ । ३ । १६१ or ६ । ४ । १६१? In Ashtadhyayi it is 6.4.161, and here the middle digit is ४: ६ । ४ । १६१.
२४४ रके ५ । ४ । ३२
२०९ रक्षति ४ । ४ । ३३
५०२ रक्षोयातूनां इननी ४ । ४ । १२१ (Wait, 4.4.121: रक्षोयातूनां ... Wait, in Ashtadhyayi 4.4.121 is 'रक्षोयातूनां बलिनि तृण्'? No, wait! What is 4.4.121? Let's check: 4.4.120 'अहंशुभमोर्युयुषोः', 4.4.121 'रक्षोयातूनां बलिनि'? Wait, could this book have 'रक्षोयातूनां हननी'? Or 'इननी'? In the image: "रक्षोयातूनां इननी ४ । ४ । १२१". Let's write exactly what is printed: "रक्षोयातूनां इन

लिटः कानन्वा ३ । २ । १०६ (४४४।४९९)
What is line 1 of Column 2?
Wait!
"५०१ लि ङ् स्य सि चो ड् ३ । १ । ८५" ???
Wait! On page 501, what sutra is there?
Page 501 is Vedic (छान्दस) or तिङन्त?
Wait, page 500 has: "लिङर्थे लेट् ३ । ४ । ७"!
Page 501 is right after page 500, which is लेट् लकार (Vedic)!
In Vedic लेट्:
3.1.85 is "व्यत्ययो बहुलम्"!
What sutra in 3.1 is on page 501?
3.1.34: सिब्बहुलं लेटि!
3.1.85: व्यत्ययो बहुलम्!
Wait, what sutra is:
"लि ङो ल ण् सि चो ङ्"?
Wait, look at 3.1.85:
Is there a sutra: "लिङ्यभ्यासस्य"? No.
Let's read the letters in line 1 of column 2:
लि
ङ्
(or ल्)
Then:
ध्य or व्य or च्य?
Wait: लि ङ् व्य च्छि ङ् ३ । १ । ८५ ??
Wait! 3.1.85 is

( १७४ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । | पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
५०० लेटोऽडाटौ ३ । ४ । ९४ | २६९ वदव्रजहलन्तस्याचः ७ । २ । ३
२१६ लोकसर्वलोकाट्ठञ् ५ । १ । ४४ | ५३९ वनं समासे ६ । २ । १७८
२५६ लोटो लङ्वत् ३ । ४ । ८५ | १६६ वनगिर्योः संज्ञायाम् ० ६ । ३ । ११७
२५५ लोट् च ३ । ३ । १६२ | १६६ वनं पुरगामिश्रका ० ८ । ४ । ४
५४३ लोट् च ८ । १ । ५२ | ७४ वनो र च ४ । १ । ७
४११ लोडर्थलक्षणे च ३ । ३ । ८ | १४९ वन्दिते भ्रातुः ५ । ४ । १५७
३६७ लोपः पिवतेरीच्चाभ्यास० ७ । ४ । ४ | ३१८ वमोर्वा ८ । ४ । २३
९ लोपः शाकल्यस्य ८ । ३ । १९ | ४२८ वयसि च ३ । २ । १०
२९० लोपश्चास्यान्तर० ६ । ४ । १०७ | १४८ वयसि दन्तस्य दतृ ५ । ४ । १४१
५०८ लोपस्त आत्मनेपदेषु ७ । १ । ४१ | २३३ वयसि पूरणात् ५ । २ । १३०
५४२ लोपे विभाषा ८ । १ । ४५ | ७९ वयसि प्रथमे ४ । १ । २०
३३० लोपो यि ६ । ४ । ११८ | ५०३ वयस्यानु मूर्ध्नो म० ४ । ४ । १२७
१४७ लोपो व्योर्वलि ६ । १ । ६६ | १९१ वरणादिभ्यश्च ४ । २ । ८२
२३१ लोमादिपामादिपि ५ । २ । १०० | २०१ वर्गान्ताच्च ४ । ३ । ६३
३८४ लोहितादिडाज्भ्यः ३ । १ । १३ | ५३५ वर्गादियश्च ६ । २ । १३१
२४४ लोहितान्मणौ ५ । ४ । ३० | १६८ वर्चस्केऽवस्करः ६ । १ । १४८
४१३ ल्यपि च ६ । १ । ४१ | २२२ वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ् ५ । १ । १२३
४९३ ल्यपि लघुपूर्वात् ६ । ४ । ५६ | ८१ वर्णादनुदात्तात्तोपधा० ४ । १ । ३९
४८८ ल्युट् च ३ । ३ । ११५ | २३४ वर्णाद्ब्रह्मचारिणि ५ । २ । १३४
४३७ ल्वादिभ्यः ८ । २ । ४४ | २४४ वर्णे चानित्ये ५ । ४ । ३१
३२२ वच उम् ७ । ४ । २० | १२८ वर्णो वर्णेन २ । १ । ६९
३१४ वचिस्वपियजादी० ६ । १ । १५ | ५२५ वर्णो वर्णेष्वेते ६ । २ । ३
४२१ वचोऽशब्दसंज्ञायाम् ७ । ३ । ६७ | १९३ वर्णी ब्रुक् ४ । २ । १०३
४९२ वञ्चिलुञ्च्युतश्च १ । २ । २४ | ४११ वर्त्तमानसामीप्ये वर्त्त० ३ । ३ । १३१
४५२ वञ्चेर्गतौ ७ । ३ । ६३ | १५० वर्त्तमाने लट् ३ । २ । १२३
१७५ वतण्डाच्च ४ । १ । १०८ | ४९४ वर्षप्रमाण ऊलोपश्चा० ३ । ४ । ३२
२१५ वतोरिद्वा ५ । १ । २३ | २२९ वर्षस्याभविष्यति ७ । ३ । १६
२२७ वतोरिथुक् ५ । २ । ५३ | १९८ वर्षाभ्यष्ठक् ४ । ३ । १८
५०४ वत्सरान्ताच्छश्छन्दसि ५ । १ । ९१ | ३९ वर्षाभ्वश्च ६ । ४ । ८४
१९९ वत्सबालाभिज्ठिठ० ४ । ३ । ३६ | २१९ वर्षाल्लुक् च ५ । १ । ८८
२३१ वत्सांशाभ्यां कामबले ५ । २ । ९८ | १६६ वले ६ । ३ । ११८
२४० वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश्च ० ५ । ३ । ९१ | २११ वशं गतः ४ । ४ । ८६
४१९ वदः सुपिक्यप् च ३ । १ । १०६ | ३१५ वश्चास्यान्तरस्याम् ६ । १ । ३१

सूची । ( १७६ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
४२९ वसतिक्षुधोरिट् ७ । २ । ५२
५०२ वसन्ताच्च ४ । ३ । २०
१८८ वसन्तादिभ्यष्ठक् ४ । २ । ६३
४९ वसुसंसुध्वंस्वनडु० ८ । २ । ७२
५०३ वसोः समूहे च ४ । ४ । १४०
६६ वसोः संप्रसारणम् ६ । ४ । १३१
२४१ वस्तेर्डञ् ५ । ३ । १०१
२०८ वस्त्रक्रयविक्रयाद्वन् ४ । ४ । १३
२१७ वस्त्रद्रव्याभ्यां ठन्कनौ ५ । १ । ५१
४४२ वस्त्रेकाजाद्धसाम् ७ । २ । ६७
४९९ वहश्च ३ । २ । ६४
४३२ वहाश्रे लिहः ३ । २ । ३२
४१९ वह्यं करणम् ३ । १ । १०२
१८१ वाकिनादीनां कुकूच ४ । १ । १५८
३८४।४०१ वा क

( १७६ ) अष्टाध्यायीसूत्राणां-
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि । पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
१७६ विकर्णशुङ्गच्छगला० ४ । १ । ११७ ११२ विभाषा ङसि १ । ४ । ७२
४४४ विकुशामपरिम्बः ८ । ३ । ९६ १३० विभाषा कृत्रि १ । ४ । ९८
५१२ विचार्यमाणानाम् ८ । २ । ९७ ४२१ विभाषा कृञ्प्रतीः ३ । १ । १२०
३४१ विज् इट् १ । २ । २ ४८८ विभाषाख्यानगरे० ६ । ३ । ११०
४१९ विजुपे छन्दसि ३ । २ । ५३ ४७५ विभाषा गमहनवि० ७ । २ । ६८
४३४ विड्डोनुडन विक० ६ । ४ । ४१ १०४ विभाषा गुणेऽस्त्रियाम् २ । ३ । २५
४३९ वित्तो भोगप्रत्यययोः ८ । २ । ५८ १२६ विभाषा छन्दसि २ । १ । १४३
३२४ विदांकुर्वन्त्वित्यन्यतर० ३ । १ । ४१ ४९३ विभाषाग्रन्थश्रथण्वेषु ३ । ४ । ९४
४४८ विदिभिदिच्छिदः ३ । २ । १६२ ३०७ विभाषा चाषटेश्वा० २ । ४ । ७८
२०२ विदूराण्ण्यः ४ । ३ । ८४ ४०० विभाषाऽञ्चेः ष्णुकञोः ३ । १ । ५०
४४६ विदेः शतुर्वसुः ७ । १ । ३६ ३३ विभाषा जिक्योः ६ । ४ । १२६
३२४ विदो लटो वा ३ । ४ । ८३ १३५ विभाषा जङ्गलस्य० ६ । ३ । ४९
२०२ विद्यायोनिसंबन्धे० ४ । ३ । ७७ ०७९ विभाषा णिज्प्रुव्वोः ७ । १ । ६९
२५६ विधिनिमन्त्रणा० ३ । ३ । १६१ ३५८ विभाषा चेः ७ । ३ । ५८
२११ विध्यत्यधनुषा ४ । ४ । ८३ ५१७ विभाषा छन्दसि १ । २ । ३६
४३२ विधवरूपीस्तुरः ३ । २ । ३५ ५३८ विभाषा छन्दसि ६ । २ । १६४
२२६ विनञ्भ्यां नानावै० ५ । २ । २७ ५१० विभाषा छन्दसि ७ । ४ । ४४
२४४ विनयादिभ्यष्ठक् ५ । ४ । ३४ ३१ विभाषा जशि १ । १ । ३३
४४९ विन्दुरिच्छुः ३ । २ । १६९ २७३ विभाषाञ्चेरदिक्स्त्रि० ५ । ४ । ८
२१८ विन्मतोर्लुक् ५ । ३ । ६५ २२४ विभाषा तिलमाषोमा० ५ । २ । ४
३९१ विपराभ्यां जेः १ । ३ । १९ ३१ विभाषा तृतीया० ७ । २ । ९७
४२१ विपूयविनीयजित्या० ३ । १ । ११७ ५३८ विभाषा तृनसृती० ६ । २ । १६१
१५३ विप्रतिषिद्धं चानधि० २ । ४ । १३ ४१ विभाषा दिक्समासे० १ । १ । २८
२३ विप्रतिषेधे परं कार्यम् १ । ४ । २ ४१ विभाषा द्वितीयतृ० ७ । ३ । ११५
४५० विप्रसंभ्यो डुमंज्ञा० ३ । २ । १८० ४१४ विभाषा धातो सं० ३ । १ । १५५
२५ विभक्तिश्च १ । ४ । १०४ ३०७ विभाषा धेट्श्वशाः ३ । १ । ४९
५०७ विभाषार्जिश्वेन्दसि ६ । ४ । १६२ ५३० विभाषाऽध्यक्ष ६ । २ । ६७
११६ विभाषा २ । १ । ११ ४९३ विभाषाऽङ्यः ६ । ४ । ५७
४१३ विभाषा कर्थाने० ३ । ३ । १४१ २३६ विभाषा पावरम्बाभ्याम् ५ । ३ । १९
४११ विभाषा कदाकर्त्याः ३ । ३ । ५ ४९३ विभाषा पारेः ६ । १ । ४४
४०१ विभाषाकर्मकात् १ । ३ । ८५ १६२ विभाषा पुरुष ६ । ३ । १०६
२१५ विभाषा कार्षापण० ५ । १ । २९ १९८ विभाषा पूनाह्नापरा० ४ । ३ । २४
२९४ विभाषा कुमुदम्प० ४ । २ । ३० ५२२ विभाषा पृथादीनाञ्च ८ । २ । ९३

सूची । ( १७७ )
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
१८४ विभाषा फाल्गुनीश्रव० ४ । २ । २३
२४३ विभाषा बहुव्रीहाविप्र० ५ । ४ । २०
४४० विभाषा भावादिक० ७ । २ । १७
५१८ विभाषा भाषायाम् ६ । १ । १८१
४३८ विभाषाम्यवपूर्वस्य ६ । १ । २६
१९७ विभाषा मनुष्ये ४ । २ । १४४
१९७ विभाषा रोगातपयोः ४ । ३ । १३
३३३ विभाषा लीयतेः ६ । १ । ५१
३२३ विभाषा लुङ्लुङोः २ । ४ । ५०
२३६ विभाषाऽवरस्य ५ । ३ । ४१
१६० विभाषा वर्षशरशरद्य० ६ । ३ । १६
३१७ विभाषा विप्रलापे १ । ३ । ५०
२०८ विभाषा विवधात् ४ । ४ । १७
१५२ विभाषा वृक्षमृगतृ० २ । ४ । १२
५१९ विभाषा वणिवन्धा० ६ । १ । २१५
३६७ विभाषा वेष्टिवेष्ट्योः ७ । ४ । ९६
१४८ विभाषा श्यावारो० ५ । ४ । १४४
३१६ विभाषा श्वेः ६ । १ । ३०
८१ विभाषा सपूर्वस्य ४ । १ । ३४
१५३ विभाषा समीपे २ । ४ । १५
४१० विभाषा साकाङ्क्ष ३ । २ । ११४
२४६ विभाषा साति का० ५ । ४ । ५२
२३८ विभाषा सुपो बहुच्पु० ५ । ३ । ६८
३१३ विभाषा सृजिदशोः ७ । २ । ६५
१३९ विभाषा सेनासुरा० २ । ४ । २५
१६० विभाषा स्वसृपत्योः ६ । ३ । २४
२१३ विभाषा हविरपूपादि० ५ । १ । ४
६२ विभाषितं विशेषवच्च० ८ । १ । ७४
५४३ विभाषितं सोपसर्ग० ८ । १ । ५३
२८६ विभाषितः ८ । ३ । ७९
५४० विभाषोपपृक्तं ६ । २ । १९६
१६४ विभाषोदरे ६ । ३ । ८८
४०० विभाषोपपदेन प्रती० १ । ३ । ७७
३९८ विभाषोपपन्ने १ । २ । १६
१२
पृष्ठाङ्काः सूत्राणि ।
१०७ विभाषोपसर्गे २ । ३ । ५९
३२१ विभाषोर्णोः १ । २ । ३
१९५ विभाषोशीनरेषु ४ । २ । ११८
१६७ विभाषौषधिवनस्प० ८ । ४ । ६
२२८ विमुक्तादिभ्योऽण् ५ । २ । ६१
६ विरामोऽवसानम् १ । ४ । ११०
४९७ विशाखयोश्च १ । २ । ६२
२२१ विशाखाषाढाद० ५ । १ । ११०
४९५ विशिषतिपादिक्क० ३ । ४ । ५६
१५२ विशिष्टलिङ्गो नदीदे० २ । ४ । ७
१२६ विशेषणं विशेष्ये० २ । १ । ५७
१९१ विशेषणानां चाजातेः १ । २ । ५२
५७ विश्वस्य वसुराटोः ६ । ३ । १२८
१८७ विषयो देशे ४ । २ । ५२
१६८ विष्किरः शकुनौ ० ६ । १ । १५०
६३ विष्वग्देवयोश्च टेर० ६ । ३ । ९२
१८४।९ विसर्जनीयस्य सः ८ । ३ । ३४
२४३ विसारिणो मत्स्ये ५ । ४ । १६
५२७ विस्पष्टादीनि गुणव० ६ । २ । २४
५३४ वीरवीर्यौ च ६ । २ । १२०
१८९ वुञ्छण्कटजिलसे० ४ । २ । ८०
५०४ वृकज्येष्ठाभ्यां ति० ५ । ४ । ४१
२४१ वृकाद्धैण्यण् ५ । ३ । ११५
४८१ वृक्षासनयोर्विष्किरः ८ । ३ । ९३
४८१ वृणोतेराच्छादने ३ । ३ । ५४
३९६ वृत्तिसर्गतायनेषु क्रमः १ । ३ । ३८
२३७ वृद्धस्य च ५ । ३ । ६२
१९४ वृद्धाच्छः ४ । २ । ११४
१८० वृद्धाट्ठकन्सौवीरेषु० ४ । १ । १४८
१९५ वृद्धात्प्राचाम् ४ । २ । १२०
१९६ वृद्धादकेकान्तखो० ४ । २ । १४१
१४३ वृद्धिनिमित्तस्य च० ६ । ३ । ३९
५ वृद्धिरादैच् १ । १ । १
१० वृद्धिरेचि ६ । १ । ८८