उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

सीता—भववदि सचं जेव्व वणदेवदा वि म न पेक्खन्ति । भगवति
सत्यमेव वनदेवता अपि मां न प्रेक्षन्ते ।
तमसा—अयि वत्से सर्वदेवताभ्यः प्रकृष्टतममैश्वर्यं मन्दाकिनीदेव्या-
स्तत्किमित्याशङ्कसे ।
सीता—उदो अणुसरम्ह । ततोऽनुसराव । ( इति परिक्रामति । )
रामः—भगवति गोदावरि नम॑स्ते ।
वासन्ती—( निरूप्य । ) देव मोदस्व विजयिना वधूटितीयेन देव्याः
पुत्रकेण ।
रामः—विजयतामायुष्मान् ।
सीता—अम्महे ईंदिसो मे पुत्तओ संवुत्तो । अहो ईदृशो मे पुत्रकः
संवृत्तः ।
रामः—हा देवि दिष्ट्या वर्धसे ।
येनोद्गच्छद्बिसकिसलयस्निग्धदन्ताङ्कुरेण
व्याकृष्टस्ते सुतनु लवलीपल्लवः कर्णमूलात् । १
सोऽयं पुत्रस्तव मदमुचां वारणानां विजेता
यत्कल्याणे वयसि तरुणे भाजनं तस्य जातः ॥ १५ ॥
सीता—अविउत्तो दाणिं अअं दीहाउ इमाए सोम्मदंसणाए होदु ।
अवियुक्त इदानीमय दीर्घायुरनया सौम्यदर्शनया भवतु ।
रामः—सखि वासन्ति पश्य पश्य कान्तानुवृत्तिचातुर्यमपि शिक्षितं
वत्सेन ।
उद्घात इति पाठे 'उद्घात आरम्भ' इति चामरः ॥ भगवति सर्वथा वन-
देवता अपि मां न द्रक्ष्यन्ति । ऐश्वर्यं वनदेवतामाहात्म्यमिति यावत् ।
मन्दाकिन्याः भागीरथ्या 'गङ्गा मन्दाकिनी भागीरथी च वियदापगा'
इति रत्नमाला । ततोऽनुसराव । अञ्चहे ईदृशो मे पुत्रकरसंवृत्तः ॥ येनो-
द्गच्छदिति ॥ १५ ॥ उद्गच्छत् उदयच्च तत् बिसं मृणालं तदेव किस-
लयम्, तद्वत् स्निग्धो मसृणः दन्ताङ्कुरः यस्य । किसलयमिति पदं ब-
र्हिमांक्ष्ण्यमानसूचकम् । लवलो 'राय आवळी' इति महाराष्ट्राः । कर्ण-
मूलात् धवखोरादिभागात् । ध्वनिश्च । तस्य कल्याणस्य करुण्यनुवर्तना-
दिरूपस्य इत्यर्थ ॥ १५ ॥ अयि पुत्र इदानीं दीर्घायुरनया सौम्यदर्शनया
करिण्या सह भवतु । अयीति वासन्तीं प्रति सम्बोधनम् । वत्सेन करि-
१ 'कर्णपूरात्' घ-प.