उत्तररामचरितम् (महाकवि भवभूति - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

७-८ ] उत्तररामचरितं १४९
दह्यमानेन मनसा दैवाद्वत्सां विहाय सः ।
लोकोत्तरेण सत्त्वेन प्रजापुण्यैश्च जीवति ॥ ७ ॥
रामः—सकरुणा हि गुरवो गर्भरूपेषु ।
सीता—( सदधी कृताञ्जलिः । ) णेटु मं भत्तगो अङ्गेसु विळअं अग्या ।
नयतु मामात्मनोऽङ्गेषु विलयमम्बा ।
रामः—किमप्यब्रवीत् ।
भागी०—शान्तम् । अविलीना संवत्सरसहस्राणि भूयाः ।
पृथिवी—वत्से भवेश्वर्यौ ते पुत्रकौ ।
सीता—अणाधम्हि । किं एदेहि । अनाथास्मि । किमेताभ्याम् ।
रामः—हृदय वज्रमसि ।
भागी०—कथं त्वं सनाथाप्यनाथा ।
सीता—कीरिसं मे अभग्गाए सणाहत्तणम् । कीदृशं मे अभाग्याया
सनाथत्वम् ।
देव्यौ—जगन्मङ्गलमात्मानं कथं त्वमवमन्यसे ।
आवयोरपि यत्सङ्गात्पवित्रत्वं प्रकृष्यते ॥ ८ ॥
लक्ष्मणः—आर्य श्रूयताम् ।
रामः—प्रयोक्तु लोकः ।
( नेपथ्ये कलकलः । )
रामः—अद्भुततर किमपि ।
सीता—किन्ति आदळूकलकल अन्तरिक्खं पवत्तदि । किमिलद्धकल-
कलमन्तरिक्षं प्रवर्त्तते ।
इति, 'दुर्ललितं लोके च' इति केदाराह्वनौ । अत एव 'अदत्तान्नधुरम्'
इति शार्ङ्गरवः । सीताया स्नेहम् । 'धैर्य्यं सत्त्व' इति जयः ॥ दह्यमानेन
मनसेति ॥ ७ ॥ प्रजानां पुण्यै ॥ ७ ॥ गर्भाणिव रूपं जास्येति
येषां तेम्भाविति शेषः ॥ नयतु मामात्मनोऽङ्गेषु विलयमम्बा । 'जन्मर्धाने
च विलय' इत्यमरः । अविलीना अनष्टा । किमेताभ्यामनाथभ्याम् ।
वज्रमिति- एवमप्येतत्प्रवदसीति भावः । कीदृशं मे अभाग्याया सना-
थत्वम् । नाथनातपतित्वानिदेवैश्वार्येख्याहि' इति मन्त्री ॥ जगन्मङ्गलमिति
॥ ८ ॥ यत् यस्मात् आवयोः । सङ्गात् सम्भवे । प्रकृष्यते अधि-
१ 'पैवेन' घ. २ 'वज्रमहम्' क-घ-य. ३ 'कथं वन्ध्यो सनाथाप्यनाथा'
न. ४ एदाम्हि क-घ-य-पुस्तकेषु.