उपदेशसाहस्री (आदि शङ्कराचार्य - गद्य व पद्य भाग)

THE KNOWLEDGE OF THE CHANGELESS 47
स्वबुद्ध्यारूढमेव सर्वमुपलभसे अग्न्युष्णप्रकाशतुल्येन कूटस्थनित्य-
चैतन्यस्वरूपेण । यदि चैवम्, आत्मनः सर्वदा निर्विशेषत्वमुप-
गच्छसि । किमित्यूचिवान्, सुषुप्ते विश्रम्य विश्रम्य जाग्रत्स्व-
प्रयोः दुःखमनुभवामि इति । किं अयमेव मम स्वभावः, किं वा
नैमित्तिकः इति च । किमसो व्यामोहोऽपगतः, किं वा नेति ॥७३॥
73. Teacher.—" It is not¹ so. For I speak of con-
sciousness belonging to you like heat and light to fire.
It is for this reason that I cited the example of the lights
of two lamps. Therefore, as changeless and eternal
consciousness, like the heat and light of fire, you know
everything ² presented to your intellect. Thus when you
always know the Self to be without any attribute why
did you say,³ ' I experience pain and pleasure again
and again during the states of waking and dream after
intervals of rest in deep sleep ?' And why did you
say, ' Is it my own nature or causal ?' Has this delusion
vanished or not ? "
इत्युक्तः शिष्य आह—भगवन्, अपगतः त्वत्प्रसादात् व्या-
मोहः, किं तु मम कूटस्थतायां संशयः । कथम् ? शब्दादीनां
स्वतःसिद्धिर्नास्ति, अचेतनत्वात् । शब्दाद्याकारप्रत्ययोत्पत्तेस्तु
तेषां ; प्रत्ययानामितरेतरव्यावृत्तविशेषणानां नीलपीताद्याकारवतां
स्वतःसिद्धयसंभवात् । तस्माद्वाह्याकारनिमित्तत्वं गम्यते, इति
बाह्याकारवत् शब्दाद्याकारत्वसिद्धिः । तथा प्रत्ययानामपि अहं-
¹ For the non-conscious portion in each is of service to the
conscious portion in the other.
² Superimposed on you, changeless, pure Consciousness.
³ See para 45 above.