उपदेशसाहस्री (आदि शङ्कराचार्य - गद्य व पद्य भाग)

36 A THOUSAND TEACHINGS
अनुभूयमानत्वात्; न अविद्यानिमित्तः, अविद्यायाः स्वात्म-
विषयत्वानुपपत्तेः । अविद्या नाम अन्यस्मिन् अन्यधर्माध्यारो-
पणा—यथा प्रसिद्धं रजतं प्रसिद्धायां शुक्तिकायां, यथा प्रसिद्धं
पुरुषं स्थाणावध्यारोपयति, प्रसिद्धं वा स्थाणुं पुरुषे । नाऽप्र-
सिद्धं प्रसिद्धे, प्रसिद्धं चाऽप्रसिद्धे । न चात्मन्यनात्मानमध्यारो-
पयति, आत्मनः अप्रसिद्धत्वात् । तथा आत्मानं अनात्मनि,
आत्मनोऽप्रसिद्धत्वादेव ॥ ५१ ॥
51. The disciple said, "Though eternal I am not.
the Supreme Self. My nature is one of transmigra-
tory existence consisting of agency and experiencing of
its results as it is known by evidences such as sense-
perception etc. It is not due to Ignorance. For it
cannot have the innermost Self for its object. Ignorance
consists of the superimposition of the qualities of one
thing on another e.g., well-known silver on well-known
mother of pearl or a well known human being on a
(well-known) trunk of a tree and vice versa. An un-
known thing cannot be superimposed on a known one
and vice versa. The non-Self cannot be superimposed
on the Self which is not known. Similarly, the Self
cannot be superimposed on the non-Self for the very
same reason."
तं गुरुरुवाच—न, व्यभिचारात् । नहि वत्स, प्रसिद्धं प्रसिद्ध
एवाध्यारोपयतीति नियन्तुं शक्यम् । आत्मन्यध्यारोपणदर्शनात्।
गौरोऽहं कृष्णोऽहमिति देहधर्मस्य अहंप्रत्ययविषये आत्मनि,
अहंप्रत्ययविषयस्य च आत्मनः देहे अयमस्मीति ॥ ५२ ॥