उपदेशसाहस्री (आदि शङ्कराचार्य - गद्य व पद्य भाग)

A METHOD OF ENLIGHTENING THE DISCIPLE 31
by giving reasons for the oneness ¹ of the evolution,
dissolution, etc. of the universe.
अविद्यायामुन्मूलितायां श्रुतिस्मृतिन्यायेभ्यः अनन्तरमबा-
ह्यम्, सबाह्याभ्यन्तरो ह्यजः, सैन्धवघनवत् प्रज्ञानघन एवैक
आत्मा, आकाशवत्परिपूर्णः इत्यत्रैव एका प्रज्ञाप्रतिष्ठा परमार्थ-
दर्शिनो भवति, न साध्यसाधनोत्पत्तिप्रलयादिभेदेन अशुद्धिगन्धो-
ऽप्युपपद्यते ॥ ४३ ॥
43. "When ignorance is uprooted with the aid of
the Śruti, Smriti and reasoning the one-pointed ² intellect
of the seer of the supreme Truth becomes established ³
in the one Self consisting of pure Consciousness like a
(homogeneous) lump of salt and all-pervading ⁴ like the
ether, which is within and without, without the interior or
exterior and unborn. Even the slightest taint of impurity
due to the diversity of ends, means, evolution, dissolu-
tion and the rest is, therefore, not reasonable.
तच्चैतत् परमार्थदर्शनं प्रतिपत्तुमिच्छता वर्णाश्रमाद्यभिमान-
कृतपाङ्क्तरूपपुत्रवित्तलोकैषणादिभ्यो व्युत्थानं कर्तव्यम् । सम्य-
क्प्रत्ययविरोधात्तदभिमानस्य भेददर्शनप्रतिषेधार्थोपपत्तिश्चोपपद्यते ।
नह्येकस्मिन्नात्मन्यसंसारित्वबुद्धौ शास्त्रन्यायोत्पादितायां तद्वि-
परीता बुद्धिर्भवति । नह्यग्नौ शीतत्वबुद्धिः, शरीरे वा अज-
रामरणबुद्धिः । तस्मादविद्याकार्यत्वात् सर्वकर्मणां तत्साधनानां
च यज्ञोपवीतादीनां परमार्थदर्शननिष्ठेन त्यागः कर्तव्यः ॥ ४४ ॥
¹ By showing that the universe is not different from Brahman.
² Bh. Gîtâ, 2. 41. ³ Bh. Gîtâ, 2. 55.
⁴ Just as a rope pervades the snake mistaken for it.