ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये त्रयोदशः खण्डः । ४१३
पत्तिना तानधिकानसुरानभ्यभवन् । तस्मादेष षोडशी अवरुद्ध्यङ्ग
इति य एवं वेद जानाति, स वेदिता कनीयस्वी अल्पीयानपि भूयस्वि-
नं अधिकं भ्रातृव्यं शत्रुं वृङ्क्ते वर्जयति ॥ ३१ ॥
अथ यदुक्तं सूत्रकारेण 'हविर्द्धानं गत्वा षोडशिग्रहमवेक्षेतोद्गाता
यस्मादन्य' इति तन्मन्त्रविहितमवेक्षणं विधत्ते—
“यस्मा॒दन्यो॒ न प॒रो ऽस्ति जा॒तो य आ॑ब॒भूव॒ भुव॑-
ना॑नि॒ विश्वा॑। प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सꣳविदा॒नस्त्रीणि॒ ज्यो-
तीꣳ॑षि सचते॒ स षो॒ड॒शी”त्युद्गाता ग्रहमवेक्षते ॥३२॥
यस्मात्प्रजापतेस्सर्वकारणभूतादन्यो व्यतिरिक्तः परो जात उत्पन्नो नाऽ-
स्ति, यश्च विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि आबभूव (१)कारणा-
त्मना व्याप्तोऽभूत् । भू प्राप्ताविति धातुः । स प्रजापतिः, प्रजानामीश्वरो
देवः प्रजया आत्मीयया, सामान्याभिप्रायमेकवचनम् । स्वात्मनस्रष्टव्येन
सर्व्वेण(२) कार्य्यजातेन संविदानः ऐकमत्यं गच्छन् त्रीणि ज्योतींषि च-
न्द्रसूर्याग्निरूपाणि, अथवा गार्हपत्यदक्षिणाग्न्याहवनीयात्मकानि ते-
जांसि सचते व्याप्नोति । स एव प्रजापतिः षोडशी षोडशिग्रहा-
त्मना कार्य्यरूपेण वर्त्तत इति मन्त्रार्थः । अनेन मन्त्रेण उद्गाता खरे
आसादितं षोडशिग्रहमवेक्षते ॥ ३२ ॥
एतद्वेदनं प्रशंसति—
ज्योतिष्मानस्य षोडशी भवति य एवं वेद ॥ ३३ ॥
स्पष्टमेतत् ॥ ३३ ॥
अथ पूर्ववदेतस्मिन् स्तोत्रे स्तोमक्लृप्तिं विधाय (३)स्तौति—
एकविंश एव स्तोमो भवति प्रतिष्ठायै प्रतितिष्ठति॥३४॥
पूर्वेषु स्तोत्रेषु यः स्तोमो विहितः स एवैकविंशोऽस्याऽपि स्तो-
त्रस्य स्तोमो भवति प्रतिष्ठायै प्रतिष्ठानार्थम् । अत एतेनैकविंशेन स्तो-
मेन (४)स्तुतेन यजमानः प्रतितिष्ठति ॥ ३४ ॥
१. कारणत्वेनेति. क. पु. २. कर्मजातेनेति. क. पु.
३. प्रस्तौतीति. क. पु. ४. कृतेनेति. क. पु.