ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

द्वादशाध्याये दशमः खण्डः । ४६९
अर्व्वाङ्च अवाङ्मुखश्च सन् अधस्तनानपि लोकान् तपति प्रकाशयति
अथ तस्मिन् साम्नि प्रस्तावानन्तरं मत्स्वा हाऊ(१) इत्यादिका ये
दश विष्टम्भास्ताननूद्य स्तौति—
प्रस्तावं प्रस्तुत्य विष्टम्भान्विष्टभ्नोति मुखत एव
तदन्नाद्यं धत्ते मुखं हि साम्नः प्रस्तावः ॥ ७ ॥
होइ या होइ या ३४३ दिव इति प्रस्तावभागः । तं प्रस्तुत्य उच्चार्य्य
मत्स्वाहाऊ इत्यादिकान्विष्टभ्नोति विष्टम्भसंज्ञकानेतान् ब्रूयात् तत्त-
था सति मुखतो मुखप्रदेशे आस्य एव अन्नाद्यं धत्ते धारयति । प्रस्ताव-
भागः खलु साम्नो मुखं तत्र विष्टम्भानां धारणात् ॥ ७ ॥
एतदेव विवृणोति—
दशकृत्वो विष्टभ्नोति दशाक्षरा विराड् वैराजमन्न-
मन्नाद्यस्याऽवरुद्ध्यै ॥ ८ ॥
मत्स्वा हाऊ ओजो हाऊ सहो हाऊ बलं हाऊ इत्यादिभिर्दशकृत्वो
दशवारं विष्टभ्नोति एतदादिकान् दशसंख्याकान् विष्टम्भान् कुर्य्यात् वि-
राड्दशाक्षरा दशेन्द्रियवता किं तेन दशविधत्वादन्नञ्च वैराजं विराट्-
सम्बन्धि । एवं संख्याद्वारेण दशकृत्वो विष्टम्भनमन्नाद्यस्याऽवरुद्ध्यै अव-
रोधनाय भवति ॥ ८ ॥
एवमुत्तरयोरपि पादयोः प्रारम्भे एते विष्टम्भाः कार्याः इत्याभि-
प्रायेणाऽऽह--
त्रिंशत्कृत्वो विष्टभ्नोति भूयसोऽन्नाद्यस्याऽवरुद्ध्यै ॥९॥
विराजो हि दशाक्षरास्त्रयः पादाः । तत्र प्रतिपादं दशकृत्वो विष्टम्भने
सति त्रिंशत्कृत्वः त्रिंशद्वारं विष्टभ्नोति(२) विष्टम्भं कृतवान् भवति
तच्च भूयसो बहुतरस्याऽन्नाद्यस्याऽवरुद्ध्यै भवति ॥ ९ ॥
अत एवंगुणविशिष्टं साम पिबा सोममिति तृचे विधाय समुच्चित्य
स्तौति--
वैराजं साम भवति विराट्सु स्तुवन्ति वैराजा
विष्टम्भाः समीचीर्विराजो दधात्यन्नाद्याय ॥ १० ॥
वैराजाख्यं साम 'पिबा सोम' मित्यस्मिन् तृचे पृष्ठस्तोत्रतया कार्य्यम् ।
१. इत्यादिकान्दश विष्टम्भानायाननूयेति. क. ख. पु. ।
२. विष्टम्भः कृतो भवतीति. क. ख. पु.
४० ता० ब्रा०