ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

करोति, प्रतितिष्ठन्तं यजमानमनु पश्चादुद्गाता स्वयमपि प्रतितिष्ठति
य उद्गाता एवं विद्वान् उक्तप्रकारं ब्राह्मणार्थञ्जानन् वैरूपेणोद्गायति
उद्गानं करोति ॥ ९ ॥
दिक्छन्दवत्त्वमनूद्य स्तौति—
दिग्वद्भवति भ्रातृव्यस्याऽपनुत्त्यै ॥ १० ॥
दिग्वत् दिक्छन्दयुक्तमेतत्साम भवति भ्रातृव्यस्य शत्रोरपनुत्यै
दिग्भ्यः सकाशादपनोदार्थम् ॥ १० ॥
अथाऽस्य प्रथमं निधनमनुवदन् प्राक्प्रदर्शितं दिग्धारणमनेन ल-
क्ष्यमित्याह—
दिशं विशमिति निधनमुपयन्ति दिशां धृत्यै ॥ ११ ॥
दिशं विशमिति प्रथमं निधनमुपयन्ति ब्रुवन्त्युद्गातारः । दिक्छ-
ब्देन सन्निधापितानां सर्वासां दिशां धृत्यै धारणायैतन्निधनं सम्पद्यत
इत्यर्थः ॥ ११ ॥
अथ निधनान्तरं दर्शयति--
हसित्युपरिष्टाद्दिशां निधनमुपयन्ति तेन बार्हतम् ॥ १२॥
दिशामुपरिष्टाद्दिशं विशमित्यस्मादूर्ध्वं हस् इति निधनमुपयन्ति ।
तेनैतत्साम बार्हतं बृहतः सम्बन्धि भवति । हसिति हि तस्य निघ-
ने रथन्तरादुत्पत्तेर्वैरूपस्य प्राग्दर्शितत्वात् राथन्तरञ्च भवति ॥ १२ ॥
किमतस्तदाह—
राथन्तरो वा अयं लोको बार्हतोऽसावुभे एव त-
द्बृहद्रथन्तरयो रूपेणाऽपराध्नोति ॥ १३ ॥
अयं भूलोको राथन्तरो वै रथन्तरसम्बन्धी, असौ द्युलोको बार्हतो
बृहतस्सम्बन्धी तत्तथा सति बृहद्रथन्तरयोः सम्बन्धिना रूपेणा-
ऽस्मिन् साम्नि दृश्यमानेन उभे एव द्यावापृथिव्यौ अपराध्नोति
अपेत्ययं वीत्यस्यार्थे व्यपराध्नोति लोकद्वयेऽप्यसन्दिग्धः समृद्धो
भवति ॥ १३ ॥
रूपद्वयकरणस्य प्रयोजनान्तरमाह—
अनड्वाहौ वा एतौ देवयानौ यजमानस्य यद्बृह-
द्रथन्तरे तावेव तद्युनक्ति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै ॥१४॥
अनड्वाहौ अनड्वाहाविव एतौ वाहनभूतौ यजमानस्य देवयानौ
देवलोकप्राप्तिसाधनौ यत् ये बृहद्रथन्तरे तत्तथा सति बृहद्रथन्तरयोः