ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

[४३२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे]

यत्तृतीयमहरन्तरिक्षदेवत्यं अन्तरिक्षदेवतार्थं अतो अन्तरिक्षेण या-
तव इति तन्मन्त्रवाक्यं तदेवाऽन्तरिक्षदेवत्यमभिवदति ॥ ८ ॥
अथ पञ्चर्चं साम बहिष्पवमानस्य विधत्ते—
पञ्चर्चो भवति पञ्चपदा पङ्क्तिः पाङ्क्तमन्नमन्नाद्य-
स्याऽवरुद्ध्यै ॥ ९ ॥
पञ्चनामृचां समुदायो भवति पञ्चपदा । पञ्चभिरष्टाक्षरैरुपेता
पंक्तिः । अन्नञ्च लेह्यशोष्यद्विभेदेन पांक्तं पंचसंख्यायुक्तम् । अतोऽसौ
पञ्चर्चः तन्त्वा नृम्णानीत्यादिकः पञ्चर्चः अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै सम्पद्यते ॥ ९ ॥
अथाऽन्त्यं तृचं विधत्ते—
तृच उत्तमो भवति येनैव प्राणेन प्रयन्ति तमभ्यु-
पयन्ति ॥ १० ॥
द्वितीयस्याऽह्नो बहिष्पवमानविधावेतदपि व्याख्यातम् ॥ १० ॥
अथाऽस्य स्तोत्रस्य विहिताभि ऋग्भिः सिद्धां स्तोमक्लृप्तिं ब्रुवन्
विशिष्टफलहेतुतामाह—
सप्तदश एव स्तोमो भवति प्रतिष्ठायै प्रजात्यै ॥ ११ ॥
सप्तदशस्तोत्रीयात्मक एवाऽस्य स्तोत्रस्य स्तोमो भवति । किमर्थम् ?
प्रतिष्ठायै प्रतिष्ठार्थम् । द्वादशमासाः पञ्चर्त्तव इति संवत्सरात्मकः सप्त-
दशः संवत्सरेणैव च पुरुषस्य प्रतिष्ठानात् । सप्तदशस्य तद्धेतुत्वं तथा
प्रजात्यै प्रजात्यर्थं प्रजापतिर्वै सप्तदश इति श्रुतेः । प्रजोत्पत्तिरपि सप्तद-
शस्तोमसाध्येत्यर्थः ॥ ११ ॥
इति ताण्ड्यमहाब्राह्मणे सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदा-
र्थप्रकाशे द्वादशाध्यायस्य प्रथमः खण्डः ।

अथ द्वितीयः खण्डः ।
अथ होतुराज्यस्य स्तोत्रीयं तृचं दर्शयति—
अग्निनाग्निः समिध्यत इत्याग्नेयमाज्यं भवति ॥ १ ॥
आग्नेयमग्निदेवत्यं होतुराज्यं स्तोत्रं अग्निनाऽग्निरित्यादिकस्तृचो भ-
वतीत्यर्थः ॥ १ ॥
अस्मिंस्तृचे विद्यमानस्याऽग्निनाग्निरित्यग्निशब्दद्वयस्य पर्यवसित-
मर्थमाह—
पूर्वे एव तदहनी समिद्धे तृतीयमहरभिसमिन्धे ॥ २ ॥