ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२८२ ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
ऋजीषदोषदुष्टत्वेनापगतमिन्द्रं देवाः पूर्व्वं श्यावाश्वेन साम्ना 'ए-
हायि एहिया' इत्याह्वयन्। एहीत्यस्य विकारः 'एहार इ' एवमाहूतः स-
वनं प्रत्युपागच्छत् । इतरत्सुज्ञानम्॥ ११ ॥
अथान्धीगवं विधत्ते—
अथैतदान्धीगवमन्धीगुर्व्वा एतत्पशुकामः सामा-
पश्यत्तेन सहस्रं पशूनसृजत यदेतत्साम भवति पशूनां
पुष्ट्यै मध्ये निधनमैडम्भवत्येतेन वै तृतीयसवनं प्रति-
ष्ठितं यन्मध्ये निधनमैडन्न स्यादप्रतिष्ठितं तृतीयसवनꣳ
स्यात् ॥ १२ ॥
अथ श्यावाश्वेष्वेवं प्रतिष्ठितं यन्मध्ये निधनमैडमिति-ऐडं इडासम्ब-
न्धि मध्ये निधनमेतत्साम कर्त्तव्यम्। किं ततस्तत्राह, एतेन खलु मध्ये
निधनेन तृतीयसवनं हि प्रतिष्ठितं निधनं हि प्रतिष्ठा तन्मध्ये भवति
तेन प्रतिष्ठासिद्धिः। तथैह मध्येन हि प्रतिपुरुषा दृढाः सन्तः प्रतिति-
ष्ठन्ति भूमौ। दृढाशब्दः पशुवाची पशवश्च प्रतिष्ठाहेतुरिति। इडानिधन-
त्वादपि तृतीयसवनं प्रतिष्ठितमत एवास्य साम्नः पशुपोषहेतुत्वम्। उ-
क्तमर्थं व्यतिरेकेण दृढयति यन्मध्ये निधनमैडन्न स्यादिति स्पष्टम्॥१२॥
अथ मध्ये निधनमेव पुनः प्रशंसति—
दशाक्षरं मध्यतो निधनमुपयन्ति दशाक्षरा विरा-
ड्विराज्येव प्रतितिष्ठति ॥ १३ ॥
'अपः श्वानं श्नथिष्टना २३४५' इति दशाक्षरनिधनं साम मध्यत
उपयन्ति स्तोतारः। विराडपि दशाक्षरा तेन विराज्येव यजमानः प्र-
तितिष्ठति ॥ १३ ॥
अथ कावं साम विदधाति—
अभिप्रियाणि पवत इति कावं प्राजापत्यꣳ साम॥१४॥
'अभिप्रियाणि' इति तृचे गीयमानं कावं कविना भार्गवेन दृष्टं प्राजा-
पत्यं साम भवत्यनिरुक्तासु ऋक्षु गीयमानत्वात्। इदं प्राजापत्यं य-
था वामदेव्यं 'कयान' इत्यनुक्तासु गीयमानन्तद्वत् ॥ १४ ॥
अथैतत् स्तौति—
प्रजा वै प्रियाणि पशवः प्रियाणि प्रजायामेव पशुषु
प्रतितिष्ठति ॥ १५ ॥