ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२७० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
स्पष्टोऽर्थः ॥ ८ ॥
अथ शब्दनिर्वचनद्वारेण तत्प्रशंसति--
इमे वै लोकाः सहाऽसँस्तेऽशोचँस्तेषामिन्द्र ए-
तेन साम्ना शुचमपाहन्त्रयाणाँशोचतामपाहँस्तस्मा-
त्त्रैशोकम् ॥ ९ ॥
पूर्वमिमे भूरादिलोकाः सहैकस्मिन्नवस्थाने अतिष्ठन् । ते इति हवि-
र्लाभवृष्टिप्रदानादिपरस्परोपकारादिभावेनाशोचन् । तेषां शुचं दुःखमे-
तेन त्रैशोकेन साम्ना अपाहन् । यद्यस्माच्छोचतां त्रयाणां शोकमपाहन्
तस्मात् शोकत्रयापनोदेन त्रैशोकसंज्ञामलभत ॥ ९ ॥
अथापगतानां शुचामन्यत्र प्राप्तिं दर्शयति—
यामस्मादपाहन् सा पुँश्चलीं प्राविशद्यामन्तरि-
क्षात्सा क्लीबं याममुष्मात्सैनस्विनम् ॥ १० ॥
यां शुचमिन्द्रोऽस्माद्भूलोकादपाहन् सा पुंश्चलीमन्यान् पुरुषान्
प्रति चलन्तीं व्यभिचारिणीमित्यर्थः । एवमुत्तरत्रापि योज्यम् । क्लीबः
षण्ढः । एनस्वी महापातकदोषग्रस्तः ॥ १० ॥
अथैतेषु धनादीच्छामन्वयव्यतिरेकाभ्यां प्रसङ्गान्निन्दति—
तस्मात्तेषान्नाशैतव्या य एषामाशामेति तस्मा एव
शुचोऽपभजते ॥ ११ ॥
तस्मात्प्राप्तशोकत्वात्तेषामाशा पुंश्चल्यादीनां सम्बन्धिनी धनादी-
च्छा नैतव्या न प्राप्तव्या । यस्तु मोहादाशां प्राप्नोति तस्मा एव शुचः
तामेव शुचमपभजते कष्टं प्राप्नोति ॥ ११ ॥
अथ प्रकृतेऽसङ्गत्वं दर्शयन्नुपसंहरति—
शुचा वा एष विद्धो यस्य ज्योगामयति यत्त्रैशोकं
ब्रह्मसाम भवति शुचमेवास्मादपहन्ति ॥ १२ ॥
यस्य यजमानस्य चिरकालो रोगः प्राप्नोति एष शुचा विद्धोऽप-
हतः खलु। अनेन विध्यर्थवादगतज्योगामयशोकयोर्वैयधिकरण्यं परिहृतं
भवति। शिष्टं स्पष्टम् ॥ १२ ॥
तत्रत्यनिधनमप्युक्तविषयेऽनुकूलमित्याह—
दिवेति निधनमुपयन्ति व्युष्टिर्वै दिवा व्येवास्मै व्वा-
सयति ॥ १३ ॥