ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

ततः परस्परविवाहादेतयोः श्यैतनौधसयोर्निधने विपर्य्यक्रामतां
विपरीत्याश्रयतां व्यत्यस्ते अभूतामित्यर्थः। श्यैतनौधसे सामनीयं
परस्परं विवाहं कृतवती। असौ देवविवाहो देवेभ्यः कृतो विवाहः खलु।
अतो नातिक्रमणीय इत्यर्थः॥ ३ ॥
अथोक्तार्थवेदनफलमाह—
प्रत्रसीयाꣳसं विवाहमाप्नोति य एवँ वेद ॥ ४ ॥
प्राप्नोतीति सम्बन्धः॥ ४ ॥
अथ रथन्तरबृहतोरन्यतरस्यापि प्रयोगे लोकत्रयप्राप्तिफलं वक्तु-
मुभयोः प्रयोगेन कॢप्तिं दर्शयति ।
इतो वा इमे लोका ऊर्ध्वाः कल्पमाना यन्त्यमुतो-
ऽर्वाञ्चः कल्पमाना आयन्ति ॥ ५ ॥
रथन्तरं पृष्ठं कुर्व्वते यजमानाय इतोऽस्माल्लोकादारभ्योर्ध्वाः उप-
र्युपरि वर्त्तमाना भूरादिलोकाः कल्पमानाः स्वं स्वं भोगं प्रयच्छन्तो
यन्ति। तथा बृहत पृष्ठं कुर्वतोऽमुतः स्वर्गादारभ्य स्वं स्वं भोगं कल्प-
माना अर्वाञ्चोऽवाङ्मुखा आयन्ति त्रयोऽपि लोकाः॥ ५ ॥
तयोरन्यतरानुष्ठानेऽपि लोकत्रयात् कॢप्तिं दर्शयति ।
यद्रथन्तरेण स्तुवन्तीमँल्लोकं तेन युनक्त्यन्तरिक्षं
वामदेव्येन नौधसेनामुं यद् बृहता स्तुवन्त्यमुँल्लोकं तेन
युनक्त्यन्तरिक्षं वामदेव्येन श्यैतेनेमम् ॥६॥
यद्रथन्तरेण स्तुवन्त्युद्गातारस्तेनेमं भूर्लोकं युनक्ति भोगसा-
धनत्वेन यजमानस्तस्य तल्लोकरूपत्वात् । वामदेव्येनान्तरिक्षलोकं
युनक्ति तल्लोकभोगं प्राप्नोति तेन यजमानः। 'अयं वै लोको मध्यमो
यद्वामदेव्यमि'त्युक्तत्वात् 'नौधसेनामुं लोकं युनक्ति यजमानः' एवं बृहत
पृष्ठविषयेऽपि व्याख्येयम् ॥ ६ ॥
अथोक्तार्थवेदनफलं दर्शयति —
कॢप्तानिमाँल्लोकानुपास्ते य एवँ वेद ॥ ७ ॥
स्वस्वभोगभरितान् लोकानाप्नोतीत्यर्थः॥ ७ ॥
पूर्वत्र नौधसेनामुं श्यैतेनेममिति यदुक्तं तत् स्पष्टं दर्शयति ।
बृहद्रथन्तरे वै श्यैतनौधसे यद्रथन्तराय नौधसं
प्रति प्रयुञ्जन्ति बृहदेवास्मै तत्प्रति प्रयुञ्जन्ति बृहद्वयै-