ताण्ड्य महाब्राह्मण / पञ्चविंश ब्राह्मण (सायण भाष्य एवं चिन्नस्वामी शास्त्री टीका सहित)

२६० ताण्ड्यमहाब्राह्मणे
एवमपि शान्तिः कथमिति तत्राह—
यद्वि पुत्रोऽशान्तं चरति पिता तच्छमयति ॥ ४ ॥
एवं लोकसिद्धत्वात् स्पष्टम् ॥ ४ ॥
अथ वामदेव्यस्यान्तरिक्षस्थानीयत्वञ्चाह—
अयं वै लोको मध्यमो वामदेव्यमेतस्माद्वा इमौ लो-
कौ विष्वञ्चावसृज्येतां बृहच्च रथन्तरञ्च ॥ ५ ॥
इदं वामदेव्यमयं मध्यमो लोकोऽन्तरिक्षं खल्वेेतस्मादन्तरिक्षा-
द्विष्वञ्चावभितोऽतो विद्यमानावयं च भूर्लोकोऽसौ द्युलोकश्चासृज्येतां
यद्बृहच्च रथन्तरं चास्ति ॥ ५ ॥
अस्त्वेवं त्रयाणां लोकत्रयात्मकत्वं कथमनेन वामदेव्यस्य स्तुति-
रिति तत्राह—
यद्रथन्तरेण स्तुवन्ति ये रथन्तराः पशवोऽन्तरीक्ष-
न्त उपश्रयन्ति यद्बृहता स्तुवन्ति ये बार्हताः पशवोऽन्त-
रीक्षन्त उपश्रयन्ति ते वामदेव्यस्य स्तोत्रेणावरुद्धाः॥६॥
यदि रथन्तरेण स्तुवन्ति ये राथन्तराः पशवः सन्ति ते सर्वेऽप्य-
न्तरिक्षमुपश्रयन्ति। एवं बृहत् स्तुत्यापि बार्हताश्च पशवोऽन्तरिक्षमेवो-
पश्रयन्ति। बृहद्रथन्तरयोरपि पशुहेतुत्वात्तदुभयफलभूताः पशवोऽप्यन्त-
रिक्ष्यमेवोपश्रयन्त्येवमेकैकस्तोत्रप्रयोगे । वामदेव्यस्य स्तोत्रप्रयोगे तु
उभयेऽपि पशवोऽवरुद्धाः स्युः। यद्वा यदुभयविधपशूनामन्तरिक्षाश्रयणं
तदन्तरिक्षरूपवामदेव्यस्तुतिप्रसादाल्लभ्यमित्यर्थः ॥ ६ ॥
अथ वामदेव्यगाननियममाह—
ध्रुव आसीनो वामदेव्येनोद्गायेत्पशूनामुपावृत्त्यै ॥७॥
ध्रुवो निश्चल आसीन उपविष्टः। नियमगानं पशूनां सञ्चरतां पुनरु-
पावर्त्तनाय भवति ॥ ७ ॥
अथ वेदितुः फलमाह—
उपैनं पशव आवर्त्तन्ते य एवं वेद ॥ ८ ॥
सुस्पष्टम् ॥ ८ ॥
अथ ध्रुव आसीनो गायेदित्युक्तमेव नियमं वाक्यद्वयेन प्रपञ्चयति—
अन्तरिक्षं वै वामदेव्यमधून्वतेवोद्गेयमधूतमिवा-
न्तरिक्षं पशवो वै वामदेव्यमहिंसतेवोद्गेयं पशूना-